در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
جنگافروزان چه آیندهای را برای منطقه غرب آسیا رقم میزنند ؟
انبار کنندگان باروت
یکبار دیگر سخنان محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران که گفت آمریکا، خاورمیانه را به یک «انبار باروت» تبدیل کرده است، توجهات را به واقعیتی تلخ و تکاندهنده جلب کرد. برخی کشورهای عرب به رهبری عربستان سعودی طی سالهای گذشته در رقابتی پنهان و آشکار با خرید انواع و اقسام جنگافزارهای نظامی منطقه غرب آسیا را به کانونی از سلاحهای مخرب و خطرناک تبدیل کردهاند. کوچکترین جرقه جنگی در این منطقه میتواند تر و خشک را با هم سوزانده و جهنمی را روی زمین برپا کند. کشورهای عرب به جای صرف دلارهای نفتی در راه رفاه و پیشرفتهای مردمان کشورهای خود برای آنها کابوس مرگ ونیستی فراهم میکنند .
مساله فروش سلاحهای آمریکایی - انگلیسی به کشورهای مختلف عرب به ویژه عربستان سعودی خبر تازهای نیست، اما مروری بر برخی از آمارهای ارائه شده در مراکز تحقیقاتی نشان میدهد مسابقه تسلیحاتی در منطقه فراتر از مرزهای عقلانی رفته و به یک جنون تبدیل شده است. در این میان دو کشور عربستان و امارات بهدلیل سیاست جنگطلبانه خود از دیگران پیشی گرفته و هم اکنون در ائتلافی متجاوز سلاحهای خود را شبانه روز روی کودکان و زنان یمنی تخلیه میکنند. تجربه جنگ یمن تجسم بخشیدن به همان ضربالمثل «تیغ در دست زنگی مست» است و نشان میدهد وقتی افراد جاهطلبی به قدرت میرسند با سلاحهای مرگبار خود چه سرنوشتی را برای یک کشور یا یک منطقه رقم خواهند زد. هشدار وزیر خارجه ایران یک هشدار واقعی و تامل برانگیز بود و بر این نکته تاکید داشت که افکار عمومی جهان را بیدار کرده و بر آن دارد تا با فشار بر سیاستمداران غربی جلوی فاجعه جنگ یمن و تکرار این فاجعه در سایر نقاط را بگیرد. بیتردید تا زمانی که کشورهای غربی «تیغ» را از دست این «زنگیان مست» نگیرند تکرار چنین فجایعی دور از ذهن نخواهد بود.
عربستان، بزرگترین واردکننده
به گزارش بی.بی.سی، خریداران اسلحه به خاورمیانه محدود نمیشوند. اما بر اساس آماری که در وب سایت بانک جهانی منتشر شده، در میان خریداران اصلی که بیشترین پول را سالانه خرج تسلیحات نظامی میکنند، سال ۲۰۱۷ عربستان در مقام نخست قرار داشته است. این کشور سال گذشته میلادی به تنهایی بالای چهار میلیارد دلار اسلحه وارد کرده است.
در فهرست ۱۵ کشور نخست واردکنندگان اسلحه در سال ۲۰۱۵ عربستان تنها کشور خاورمیانهای نیست و مصر (در رتبه سوم)، امارات عربی متحده (رتبه دهم)، عمان (رتبه دوازدهم) و عراق (رتبه چهاردهم) نیز از جمله کشورهای منطقه هستند که بیش از بسیاری دیگر از کشورهای جهان اسلحه خریدهاند.
این تصویر به اینها محدود نمیشود و زمانی ما تصویری کامل در اختیار خواهیم داشت که خرید سالهای گذشته این دولتها نیز در نظر گرفته شود. موسسه بینالمللی تحقیقات صلح استکهلم که گزارشهایی درباره تجارت اسلحه در جهان تهیه میکند، در گزارشی واردات اسلحه کشورهای مختلف را در دو بازه زمانی با هم مقایسه کرده است. (بازه زمانی نخست در این تحقیق فاصله سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲ و بازه زمانی دوم، در فاصله سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ است.)
به نوشته بی.بی.سی، این آمار نشان میدهد کشورهای خاورمیانه در مجموع ۱۰۳ درصد
به خریدهای خود در فاصله سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ در مقایسه با سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲ افزودهاند. عربستان در بررسی سهم خریدها در مقایسه با باقی کشورهای خاورمیانه نیز در رده نخست قرار دارد و ۳۱ درصد کل این خریدها توسط حاکمان ریاض انجام شدهاند. مصر در این پنج سال ۱۴ درصد و امارات متحده عربی نیز ۱۳ درصد از کل خریدهای نظامی خاورمیانه را به خود اختصاص دادهاند. ایران که دومین کشور منطقه از نظر جمعیت محسوب میشود، یک درصد از خریدهای نظامی این پنج سال را انجام داده است.
این آمار همچنین نشان میدهد عربستان سعودی در این پنج سال، ۲۲۵ درصد بر میزان خریدش در مقایسه با سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲ افزوده است. عربستان یکبار دیگر نیز در سالهای پایانی قرن بیستم به شکل قابل توجهی به خریدهای نظامی روی آورد و در فهرست خریداران اسلحه به دومین واردکننده بزرگ در جهان تبدیل شد. اما مقایسه خریدهای پنج سال اخیر این کشور با سالهای ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۹ نشان میدهد که این بار ۴۸ درصد بر خریدهایش افزوده است. عربستان در حال حاضر از این تجهیزات و مهمات نظامی در ابعادی گسترده در جنگ یمن بهره میبرد.
آمریکا ، بزرگترین صادرکننده
فروش سلاح برای اقتصاد آمریکا یک امر حیاتی است و اثر قابل توجهی بر میزان تولید ناخالص داخلی و درآمد کلی این کشور دارد. این مساله در دوران دونالد ترامپ به صورتی جدید و جدی پیگیری شده است. براساس تازهترین گزارش مرکز سیاستگذاری بینالمللی، ترامپ در نخستین سال ریاست جمهوری خود گزارش فروش ۸۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار سلاح را در قالب فروشهای عمده تسلیحاتی به کنگره ارائه کرد. بر اساس آمار رسمی دولت آمریکا، عربستان بزرگترین خریدار این تسلیحات بود. نگاهی به فروشندگان اسلحه به آمریکا نیز نشان میداد که این کشور در کنار انگلستان منبع اصلی خریدهای چندین میلیاردی عربستان بوده است.
ترامپ طی دیدارش از ریاض در ماه مه ۲۰۱۷ از عقد «قراردادی تاریخی» خبر داد که شامل «خرید ۱۱۰ میلیارد تجهیزات دفاعی از جانب عربستان» میشد. گرچه برخی منابع این آمار را جعلی دانسته و تکذیب کردند اما دولت ترامپ همچنان بر صحت و درستی آن تاکید میورزد. همچنین به گفته انستیتو بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم، بین سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۷، عربستان ۹ میلیارد دلار اسلحه از آمریکا خریداری کرده است. در سال 2017 امارات متحده عربی نیز سه میلیارد دلار از آمریکا اسلحه خریده است. با افشای مساله قتل فجیع جمال خاشقجی در کنسولگری عربستان در استانبول و نیز افشای اینکه محمد بن سلمان به طور مستقیم در این قتل دست داشته فشارها بر دولت ترامپ برای قطع کمکهای نظامی به عربستان در جنگ یمن افزایش یافت . با این حال ترامپ با دفاع تمام قد از محمد بن سلمان و تبرئه او از دست داشتن در قتل خاشقجی گفت: «برخی قانونگذاران آمریکایی خواستار تحریم تسلیحاتی عربستان سعودی در صورت اثبات نقش سعودیها در قتل خاشقجی هستند اما اجرای چنین پیشنهادی در حکم خود تنبیهی است.» ترامپ مدعی است که با فروش اسلحه به کشورهای عربی برای کارگران آمریکایی درآمد و کسب و کار فراهم کرده است . غافل از اینکه با فروش این تسلیحات چه بلایی برسر مردمان فقیر و محروم منطقه آورده و آنها را روی یک انبار باروت نشانده است. انباری که تنها جرقهای کوچک میتواند روزگار را بر آنها تیره و تار کند.
ایرانهراسی ابزار درآمدزایی
با وجودی که ایران همواره بر همکاری و حسن همجواری با کشورهای عرب همسایه تاکید کرده و در عمل نیز نشان داده هرگز خواهان جنگی نیست اما کشورهای غربی با دمیدن بر پروژه «ایران هراسی» میکوشند از این نمد برای خود کلاهی بهدست آورده و در سایه ایجاد چنین هراسی به فروش سلاحهای خود ادامه دهند. به گزارش شبکه خبر و به نقل از روزنامه العرب، اعراب در منابع تامین اسلحه به خود تنوع میدهند، علاوه بر آن به فکر ایجاد چارچوب دفاعی فعال استراتژیک دسته جمعی نیز هستند. امارات توافق نامهای به ارزش 9/1 میلیارد دلار با شرکت لوکهید ماراتن امضا کرده تا برای این کشور سامانههای دفاع موشکی بسازد. این کشور کوچک حاشیه خلیج فارس
که اخیرا بلندپروازیهای نظامی و استعماری پیدا کرده انتظار دارد با عقد این قرارداد موشکهای پیشرفته «تاد» خریداری کند و از موشکهای بالستیکی زمین به هوا بهرهمند شود.کویت نیز با همین شرکت آمریکایی قراردادی به ارزش 308 میلیون دلار امضا کرده تا این شرکت 244 موشک پاتریوت در اختیار کویت قرار دهد. قطر نیز با عقد قراردادی با همین شرکت آمریکایی به ارزش 1//1 میلیارد دلار میخواهد رادارهای پیشرفته AN/FPS-132 داشته باشد. براساس گزارش مرکز آکسفورد آنالیتیکا، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از ترس نفوذ ایران توسعه تواناییهای موشکی خود را دراولویت قرار دادهاند. در این میان نیروی هوایی امارات بیش از دیگر اعضای شورای همکاری خلیج فارس فعال است و در کنار عربستان سعودی که در سال 2012 قراردادی به ارزش 4/11 میلیارد دلار برای خرید 84 فروند جنگنده F-15SA با شرکت بوئینگ منعقد کرد. این کشور هم اکنون توسعهیافتهترین سامانه دفاع هوایی را در این حوزه در اختیار دارد. سعودیها نیز در حال بررسی چگونگی خرید 72 جنگنده یوروفایتر تایفو برای استفاده در کنار 72 فروند جنگندهای هستند که سال 2006 آن را خریدند.
رحیم محمدی
بینالملل
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
