قیل و قال

بوعلی سینا: خواهم آمد با این‌که مکتب را حرمت ننهادید، اما بگویید چرا باید بیایم، پس از آن‌که این سوال را پاسخ گفتید بگویید به کجا می‌روید که همراه شما بیایم، پس از آن بگویید که دستور دارید مرا به جبر ببرید یا به اختیار ببرید.
فرستادگان دربار: چرایش را نمی‌دانم، کجایش را می‌دانم؛ دربار خوارزمشاه. چگونه‌اش را نمی‌دانم، ما دستور داریم شما را ببریم، اگر به میل بیایید منت گذاشتید، اگر به میل نیایید باز دستور ملغی نمی‌شود. اکنون خود شیخ بگوید این جبر است یا اختیار؟
بوعلی سینا: پس شما به هر حال مرا به قهر می‌برید، این جبر است، اما من می‌توانم تلاش کنم که نیایم که نمی‌کنم، این اختیار است. انسان نه مطلقا مختار است و نه مطلقا مجبور، در آنچه اختیار دارد هیچ جبری ندارد، پس به اعتباری مختار است. مسؤولیت او در محدوده اختیار است، ثواب و عقاب او در این بخش است... (سریال بوعلی سینا)