اعداد مهمی که باید درباره سلامتی خود بدانیم
فشار خون، قند خون، کلسترول، ضربان قلب و حتی ساعات خواب اطلاعات مهمی درباره وضعیت سلامت بدن در اختیار ما قرار می‌دهند. آشنایی با محدوده طبیعی این اعداد به شناسایی زودهنگام خطر بیماری‌ها کمک میکند.
جام جم آنلاین - بسیاری از مشکلات سلامتی پیش از آنکه علائم مشخصی ایجاد کنند در نتایج آزمایش خون یا اندازه‌گیری علائم حیاتی قابل شناسایی هستند. فشار خون بالا ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بماند. افزایش قند خون نیز گاهی تا زمان بروز عوارض جدی تشخیص داده نمی‌شود. به همین دلیل پزشکان توصیه می‌کنند افراد در کنار توجه به نشانه‌های جسمی از اعداد مهم سلامتی خود اطلاع داشته باشند.
بر اساس توصیه‌های سازمان‌های معتبر بهداشتی از جمله سازمان جهانی بهداشت و انجمن قلب آمریکا چند عدد وجود دارد که آشنایی با آنها می‌تواند به ارزیابی وضعیت عمومی بدن کمک کند.
۱- فشار خون؛ عددی که نباید نادیده گرفت
فشار خون یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سلامت قلب و عروق است. این عدد با دو مقدار اندازه‌گیری می‌شود. عدد اول فشار خون سیستولیک هنگام انقباض قلب و عدد دوم فشار خون دیاستولیک هنگام استراحت قلب را نشان می‌دهد.
محدوده مطلوب فشار خون کمتر از ۱۲۰ روی ۸۰ میلی‌متر جیوه است. طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت فشار خون ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر در اندازه‌گیری‌های دو روز متفاوت در محدوده پرفشاری خون قرار می‌گیرد.
فشار خون بالا می‌تواند خطر سکته مغزی و حمله قلبی را افزایش دهد. از آنجا که این وضعیت اغلب علامت مشخصی ندارد اندازه‌گیری منظم اهمیت زیادی دارد. یک بار اندازه‌گیری بالا به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست و شرایط اندازه‌گیری و تکرار آزمایش باید مورد توجه قرار بگیرد.
۲- قند خون؛ مراقب مرز پیش‌دیابت باشید
قند خون ناشتا یکی دیگر از اعداد مهم در ارزیابی سلامت متابولیک است. این آزمایش پس از حداقل هشت ساعت ناشتا بودن انجام می‌شود.
محدوده‌های تشخیصی رایج برای بزرگسالان غیرباردار عبارت‌اند از:
• کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر: طبیعی
• ۱۰۰ تا ۱۲۵: پیش‌دیابت
• ۱۲۶ یا بالاتر: محدوده تشخیصی دیابت
آزمایش هموگلوبین A۱C نیز میانگین تقریبی قند خون طی دو تا سه ماه گذشته را بررسی میکند. مقدار کمتر از ۵.۷ درصد طبیعی است. محدوده ۵.۷ تا ۶.۴ درصد به پیش‌دیابت و مقدار ۶.۵ درصد یا بالاتر به دیابت مربوط می‌شود.
تشخیص دیابت معمولاً به تأیید آزمایشگاهی نیاز دارد. کم‌خونی شدید و بعضی بیماری‌ها نیز می‌توانند بر دقت نتیجه A۱C اثر بگذارند.
۳- کلسترول؛ چهار عدد برای بررسی چربی خون
آزمایش چربی خون اطلاعات مهمی درباره خطر بیماری‌های قلبی و عروقی ارائه میکند. در این آزمایش چهار شاخص اهمیت ویژه دارند:
• کلسترول تام: مقدار کلی کلسترول خون
• LDL: کلسترول موسوم به بد که افزایش آن می‌تواند به تجمع رسوبات در دیواره عروق کمک کند.
• HDL: کلسترول خوب که در انتقال کلسترول اضافی نقش دارد.
• تری‌گلیسیرید: نوعی چربی خون که افزایش آن با خطر مشکلات متابولیک و قلبی ارتباط دارد.
کلسترول تام کمتر از ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر معمولاً مطلوب در نظر گرفته می‌شود. با این حال برای LDL یک عدد هدف یکسان برای همه افراد وجود ندارد. سن، سابقه بیماری قلبی، دیابت و سایر عوامل خطر در تعیین مقدار مطلوب آن نقش دارند.
به همین دلیل ممکن است دو فرد با مقدار LDL یکسان به توصیه‌های درمانی متفاوتی نیاز داشته باشند.
۴- شاخص توده بدنی؛ وزن مناسب چقدر است؟
شاخص توده بدنی یا BMI از تقسیم وزن بر مجذور قد به متر محاسبه می‌شود و تخمینی از تناسب وزن با قد ارائه می‌دهد.
محدوده‌های استاندارد برای بزرگسالان عبارت‌اند از:
• کمتر از ۱۸.۵: کمبود وزن
• ۱۸.۵ تا ۲۴.۹: محدوده وزن طبیعی
• ۲۵ تا ۲۹.۹: اضافه‌وزن
• ۳۰ و بالاتر: چاقی
البته BMI به تنهایی معیار کاملی برای سنجش سلامت نیست. این شاخص تفاوت میان چربی و عضله را مشخص نمی‌کند و ممکن است در ورزشکاران عضلانی یا سالمندان تصویر دقیقی از وضعیت بدن ارائه ندهد.
۵- دور کمر؛ چربی شکمی را جدی بگیرید
اندازه دور کمر اطلاعات دیگری درباره وضعیت چربی بدن ارائه میکند. تجمع چربی در ناحیه شکم با افزایش خطر دیابت نوع دوم و بیماری‌های قلبی ارتباط دارد.
در معیار‌های رایج آمریکایی دور کمر بیشتر از ۸۸ سانتی‌متر در زنان و ۱۰۲ سانتی‌متر در مردان با افزایش خطر متابولیک همراه است. البته آستانه‌های خطر در جمعیت‌های مختلف از جمله افراد آسیایی می‌تواند پایین‌تر باشد.
برای اندازه‌گیری دقیق بهتر است متر را در میانه فاصله پایین‌ترین دنده و بالای استخوان لگن قرار دهید و بدون فشردن پوست اندازه را ثبت کنید.
۶- ضربان قلب؛ قلب در هر دقیقه چند بار می‌زند؟
ضربان قلب در حالت استراحت یکی دیگر از شاخص‌های مهم سلامت است. محدوده معمول ضربان قلب در بزرگسالان ۶۰ تا ۱۰۰ بار در دقیقه است.
البته این عدد برای همه افراد یکسان نیست. ورزشکاران حرفه‌ای ممکن است به دلیل آمادگی جسمانی ضربان قلب استراحت پایین‌تری داشته باشند و حتی اعداد نزدیک به ۴۰ را تجربه کنند.
برای اندازه‌گیری بهتر است صبح پس از بیدار شدن و پیش از انجام فعالیت بدنی نبض خود را بررسی کنید. ضربان قلب نامنظم یا تغییرات مداوم و غیرمعمول آن به بررسی پزشکی نیاز دارد.
۷- چند ساعت خواب برای بدن کافی است؟
خواب کافی یکی از عوامل مؤثر بر سلامت قلب، مغز و سوخت‌وساز بدن است. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا توصیه میکند بزرگسالان ۱۸ تا ۶۰ ساله دست‌کم هفت ساعت در شبانه‌روز بخوابند.
مقدار خواب توصیه‌شده برای گروه‌های سنی دیگر متفاوت است:
• ۶۱ تا ۶۴ سال: ۷ تا ۹ ساعت
• ۶۵ سال به بالا: ۷ تا ۸ ساعت
• نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ سال: ۸ تا ۱۰ ساعت
کمبود خواب مداوم با افزایش خطر فشار خون بالا و دیابت نوع دوم ارتباط دارد. کیفیت خواب و منظم بودن زمان خواب نیز اهمیت دارد.
۸- فعالیت بدنی؛ هفته‌ای چند دقیقه ورزش کنیم؟
سازمان جهانی بهداشت و انجمن قلب آمریکا برای بزرگسالان دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته توصیه می‌کنند. این مقدار معادل حدود ۳۰ دقیقه پیاده‌روی سریع در پنج روز هفته است.
افرادی که فعالیت شدیدتری انجام می‌دهند می‌توانند دست‌کم ۷۵ دقیقه ورزش شدید در هفته داشته باشند. همچنین انجام تمرینات تقویت عضلات در حداقل دو روز هفته توصیه می‌شود.
پیاده‌روی سریع، دوچرخه‌سواری و شنا از نمونه فعالیت‌های هوازی هستند. البته افرادی که بیماری زمینه‌ای دارند یا مدت زیادی فعالیت ورزشی نداشته‌اند بهتر است پیش از شروع تمرینات سنگین با پزشک مشورت کنند.
۹- نمک؛ روزانه چه مقدار مصرف کنیم؟
مصرف زیاد نمک یکی از عوامل افزایش فشار خون است. سازمان جهانی بهداشت توصیه میکند بزرگسالان روزانه کمتر از پنج گرم نمک مصرف کنند. این مقدار تقریباً معادل یک قاشق چای‌خوری است.
باید توجه داشت این مقدار شامل تمام نمک دریافتی از غذاهاست و تنها به نمکی که هنگام پخت به غذا اضافه می‌کنیم محدود نمی‌شود. نان، پنیر، غذا‌های آماده، سوسیس و کالباس و انواع سس‌ها نیز می‌توانند مقدار قابل توجهی نمک داشته باشند.
۱۰- دمای طبیعی بدن چند درجه است؟
دمای بدن یکی از ابتدایی‌ترین شاخص‌های بررسی وضعیت سلامت محسوب می‌شود. دمای معمول بدن بزرگسالان به طور میانگین حدود ۳۷ درجه سانتی‌گراد است و محدوده تقریبی ۳۶.۵ تا ۳۷.۳ درجه برای بسیاری از افراد طبیعی محسوب می‌شود.
دمای بدن در طول روز تغییر میکند و محل اندازه‌گیری نیز بر عدد ثبت‌شده اثر دارد. معمولاً دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر تب در نظر گرفته می‌شود.
چرا باید اعداد سلامتی خود را ثبت کنیم؟
اطلاع از اعداد مربوط به فشار خون، قند، چربی خون و وزن به افراد کمک میکند تغییرات بدن خود را در طول زمان دنبال کنند. ثبت نتایج آزمایش‌ها و مقایسه آنها در معاینات دوره‌ای می‌تواند به پزشک در تشخیص زودهنگام عوامل خطر کمک کند.
البته هیچ عددی به تنهایی نمی‌تواند سلامت کامل بدن را تضمین کند. سن، سابقه خانوادگی، دارو‌های مصرفی و بیماری‌های زمینه‌ای در تفسیر نتایج اهمیت دارند. برای مثال ممکن است فشار خون یک فرد در محدوده مطلوب باشد، اما به دلیل کلسترول بالا یا سابقه خانوادگی همچنان به بررسی‌های بیشتری نیاز داشته باشد.
بهترین کار این است که افراد با توجه به سن و شرایط جسمانی خود برنامه معاینات دوره‌ای داشته باشند و در صورت مشاهده نتایج غیرطبیعی برای تفسیر آنها با پزشک مشورت کنند.
گفت و گو
رئیس مرکز آمار ایران در گفتوگوی اختصاصی با روزنامه «جام‌جم» تشریح کرد
سرشماری بدون مراجعه عمومی
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
رضا فیاضی: هنوز برای کودکان فیلمنامه دارم
