مهارتی به نام تاب‌آوری!

برای این‌که افراد بتوانند شرایط سخت را تحمل کنند، لازم است «تاب‌آوری» در آنها تقویت شود.
تاب‌آوری فرآیند مقابله و سازگاری موفقیت‌آمیز در برابر شرایط چالش‌بر‌انگیز و تهدید‌کننده زندگی است. به عبارتی نوعی سازگاری مثبت در برابر شرایط ناگوار است و ایجاد آن در افراد به‌خصوص از زمان کودکی تاثیر بسزایی در سازگاری با شرایط مختلف زندگی و سلامت روان دارد.
افراد تاب‌آور مهارت‌ها، خصوصیت‌ها و توانمندی‌هایی دارند که آنها را قادر می‌سازد با سختی‌ها، مشکلات و چالش‌ها سازگار شوند و بر رویدادهای پراسترس غلبه کنند. آنها اغلب از ثبات هیجانی برخوردارند؛ هم بر جنبه‌های بیرونی تمرکز می‌کنند و هم تمرکز بر درون دارند، یعنی از عزت نفس قوی، اعتماد به نفس بالا و خودپنداره مثبت بهره‌مند هستند. کودکانی که توانایی مقابله با استرس را ندارند در تاب‌آوری ضعیف‌تر هستند. برای شکل‌گیری تاب‌آوری در کودکان لازم است تا محیطی که در آن زندگی می‌کنند محیط حمایتی باشد و دلبستگی ایمن داشته باشند. همچنین کودکانی که در محیط‌های ناامن هستند و احساس شایستگی نمی‌کنند و توانایی و تسلط کافی بر شرایط جدید و غیرقابل پیش‌بینی را ندارند، در زمینه تاب‌آوری ضعیف‌تر هستند و ناسازگار و آسیب‌پذیرترند.
این کودکان به دلیل ضعیف بودن، در شرایط دشوار علائمی مانند اضطراب شدید و بی قراری، گریه مداوم، اصرار بر ترک شرایط، قشقرق راه‌انداختن یا در خودفرورفتن را از خودشان بروز می‌دهند. هر چه حس خودکارآمدی و توانایی‌های شخصی فرد بالاتر باشد می‌تواند تاب‌آوری بیشتری داشته باشد و کودکانی که از لحاظ روانی تاب‌آور هستند، احساس خوشبینی بیشتری دارند و کمتر دچار آشفتگی روانی می‌شوند.
برای ایجاد مهارت تاب‌آوری لازم است تا ابتدا محیط خانواده و محیطی که کودک در آن پرورش پیدا می‌کند امن و کم تنش باشد. کودکان استرس‌های والدین را ادراک می‌کنند و والدینی که خودشان توانایی اداره کردن خود را در شرایط دشوار ندارند اعتماد به نفس فرزند خود را نیز پایین می‌آورند. چنانچه علائم بالینی کودک یا نوجوان یا حتی فرد بزرگسال، در مواجهه باشرایط دشوار، شدید باشد لازم است مداخلات روان‌شناختی و در برخی موارد که علائم شدید است، در صورت لزوم دارودرمانی صورت بگیرد و با استفاده از درمان‌های نگرشی و رفتاردرمانی تاب‌آوری در فرد ایجاد شود.

دکترمهرنوش دارینی

روان شناس و مشاور