2018 تمام شد؛ از اس.پی.وی خبری نشد

اتحادیه اروپا تاکنون دو تاریخ رسمی برای اعلام و اجرایی کردن این ساز و کار اعلام کرده بود؛ اولین تاریخ 13 آبان و تاریخ بعدی براساس گفته‌های فدریکا موگرینی مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپا تا آخر دسامبر و قبل از ژانویه بود. اما باز هم همانند قبل شاهد خلف وعده اروپا در اجرایی کردن ساز و کار مالی هستیم و به‌رغم آغاز سال جدید میلادی این وعده اروپاییان محقق نشد. ساز و کاری که البته برخلاف اهداف ابتدایی اعلام شده قرار بود امکانی برای مبادلات مالی با ایران و شرکت‌های خریدار نفت و صادرکننده کالا به ایران باشد، براساس برخی اخبار رسانه‌های خارجی شامل نفت نشده و صرفا به کالاهای بشردوستانه اختصاص دارد. البته بهرام قاسمی سخنگوی وزارت خارجه در واکنش به چنین اخباری گفته بود این سازوکار صرفا برای خرید دارو و مواد غذایی نیست و سرمایه‌گذاری صنعتی و اقتصادی هم باید جای خود را در این سبد کالایی پیدا کند.
طی چند ماهی که از مطرح شدن اس.پی‌.‌وی می‌گذرد هر بار موضوعات مختلفی درباره تعلل اروپا در اجرایی کردن آن مطرح شد، موضوعاتی از جمله زیربار نرفتن کشورهای اروپایی برای استقرار دفتر اس.پی.وی و ناتوانی اروپا برای ایستادگی در مقابل فشارهای آمریکا در جهت اجرایی کردن ساز و کار مالی.
در رابطه با مقر اس.پی.وی ابتدا بنا شد اتریش میزبان آن باشد که با توجه به فشارهای آمریکا از میزبانی انصراف داد و سپس کشورهای فرانسه و آلمان پذیرفتند که این شرکت در یکی از این دو کشور ثبت شود و مدیرعامل و هیات مدیره آن از کشور دیگر انتخاب شود تا به این شکل دو کشور مهم اروپایی و هم‌پیمان با آمریکا پشتوانه کار قرار گیرند.
به دنبال تعلل اروپا در مورد اجرایی کردن ساز و کار مالی، مباحثی از جمله تحت فشار بودن اروپاییان از سوی آمریکا و ترس اروپا از ایجاد این ساز و کار مطرح شد و همان‌طور که مقامات وزارت خارجه کشورمان اعلام کردند اروپا در مقابل فشارهای آمریکا ناتوان است.
البته از ابتدا نیز برخی تحلیلگران و چهره‌های سیاسی تاکید داشتند راه‌اندازی این کانال مالی به‌خصوص در شرایطی که آمریکا روز به روز فشار خود را بر اتحادیه اروپا و حتی شرکت‌ها، مؤسسات مالی و بنگاه‌های اقتصادی بیشتر می‌کرد، سخت است و نباید امید چندانی به برقراری این ساز و کار وجود می‌داشت.

ضعف اروپا در مقابل آمریکا
به‌رغم این‌که مقامات وزارت خارجه کشورمان در ماه‌های ابتدایی که بحث سازوکار مالی اروپا مطرح شد نگاه مثبتی به آن داشته و چشم‌انداز روشنی را از اجرایی شدن آن ترسیم می‌کردند، اما بررسی برخی مواضع اخیر از جمله اظهارات وزیر خارجه طی هفته‌های اخیر نشان می‌دهد تقریبا امیدی به اجرایی شدن این ساز و کار وجود ندارد. چرا که وی در گفت‌وگوی اخیر خود با روزنامه خراسان گفته است اروپایی‌ها فرصتی جدی در ایران داشتند و این فرصت را به خاطر بی‌عملی و انفعال در برابر آمریکا یا ناهماهنگی داخلی یا فرصت‌طلبی که می‌خواستند هم از منافع استفاده کنند و هم هزینه‌ای ندهند از دست دادند.
وی همچنین از این‌که اروپا آمادگی هزینه کردن ندارد ابراز تاسف کرد و افزود: این باعث می‌شود اروپایی‌ها نتوانند از شرایط بین‌المللی بیشترین استفاده را بکنند در شرایطی که می‌توانستند و دیگران استفاده کردند. همچنین وزیر خارجه چندی پیش با این تعبیر که نمی‌شود بدون این‌که خیس شد شنا کرد، گفته بود الان اروپا و بقیه باید برای زحمات خود و امنیت جهانی سرمایه‌گذاری و هزینه کنند.
سخنگوی وزارت خارجه نیز دو روز پیش در گفت‌وگویی تاکید کرد قطعا به ساز و کار مالی با اروپا دل نبسته ایم و روی آن صد درصد حساب نمی‌کنیم. وی همچنین دیروز در نشست خبری با خبرنگاران از ناتوانی اروپا در مقابل فشارهای آمریکا گفت. قاسمی عنوان کرد: اروپاییان در عمل نشان دادند در مقابل فشار آمریکا نمی‌توانند کاری انجام دهند و نتوانستند در زمان مشخص تعهدات خود را اجرایی کنند. در عین حال ما مذاکرات را ادامه می‌دهیم و امیدواریم اروپا این آزمون را پشت سربگذارد، زیرا ایستادگی نکردن در برابر فشار‌های آمریکایی موجب فشار‌های بیشتر خواهد شد.

اروپا تنها انتخاب ایران نیست
حال با توجه به شرایط موجود به نظر می‌رسد ایران باید راه‌های جایگزین دیگری را در نظر داشته باشد؛ راهکارهایی از جمله نگاه مثبت به گسترش روابط با کشورهای روسیه، چین، هند و... همان‌گونه که محمد جواد ظریف در گفت‌وگویی از گسترش روابط با کشورهای مختلف سخن گفت و افزود: اروپا یکی از انتخاب‌های ماست و تنها انتخاب ما نیست. روابط ما با روسیه، ترکیه، عراق و دیگر همسایگان و روابط با چین هم به لحاظ حجم و قابل اعتماد بودن از روابط با اروپا مهم‌تر هستند.

مریم شریف‌زاده

سیاسی