۱۰ چهره موثر دنیای علم در سال ۲۰۱۸

یوآن کائو Yuan Cao
یوآن کائو، ۲۲ سال سن بیشتر ندارد و جزو کم‌سن‌وسال‌ترین محققان برجسته فیزیک شناخته می‌شود. جمعی از پژوهشگران دانشگاه اِم‌آی‌تی در کمبریج درحال تحقیق روی نحوه رفتار ورق‌های گرافن در زوایای مختلف بودند که کائو به تیم‌شان ملحق شد. کائو نشان داد که اگر دو ورق گرافن تحت زاویه مشخصی نسبت به هم چرخانده شوند خاصیت ابررسانایی نامتعارفی پیدا می‌کنند. ایجاد این زاویه جادویی کار فوق‌العاده سختی است، اما نه آن‌قدری که نبوغ کائو جوابگو نباشد. کائو پس از آزمون‌وخطاهای بسیار درنهایت توانست روش ایجاد این زاویه جادویی را هم ابداع کند. البته خودش می‌گوید استثنایی نیستم! به‌هرحال این روزها دانشگاه‌های رده‌بالا در سراسر جهان چشم دوخته‌اند که کائو برای مطالعه در دوره پسادکتری کجا را انتخاب می‌کند. این را هم اضافه کنیم که کائو مقاطع تحصیلی را دوتایکی طی کرده و به همین علت اکنون دانشجوی دکتراست.

ویویان اِسلون Viviane Slon
ویویان اِسلون از محققان جوان مؤسسه ماکس پلانک در آلمان است که حین انجام آزمایش‌های ژنتیک روی تکه‌ای استخوان قدیمی متوجه چیز عجیبی شد. اِسلون در کمال شگفتی دریافت که استخوان تحت آزمایش به انسان نخستین دورگه‌ای که نیمی نئاندرتال و نیمی دِنیسُوان بود تعلق دارد. صحت یافته‌های اِسلون در آزمایش‌های تکمیلی هم ثابت شد. استخوان مذکور دختری زاده از مادری نئاندرتال و پدری دِنیسُوان بود که حدود ۹۰ هزار سال پیش می‌زیست. همکاران اِسلون درموردش می‌گویند به‌قدری در کارش حرفه‌ای است که مثلا وقتی از نئاندرتال حرف می‌زند، می‌تواند خود نئاندرتال را با تمام مختصاتش در ذهن تجسم کند. اِسلون در تلاش است با بهره‌گیری از علم ژنتیک به ناشناخته‌هایی از دوران ماقبل تاریخ پی ببرد. تحقیقات اِسلون روی بقایای کشف‌شده از غار دنیسوا در جنوب سیبری ادامه دارد.

هی جیانکوی He Jiankui
هی جیانکوی توانست با ویرایش ژن به‌روش کریسپِر، ژنوم دو نوزاد دوقلو را به‌گونه‌ای مهندسی کند که این دوقلوها با مقاومت ظاهرا کامل نسبت به ویروس ایدز متولد شوند. انتشار این خبر با موجی از نگرانی نسبت به زیرپا گذاشتن اخلاق در پژوهش همراه شد. منتقدان جیانکوی معتقدند این گونه تحقیقات، کسانی را که تحت ویرایش ژن قرار می‌گیرند در معرض خطرات نامعلومی قرار می‌دهد و از لحاظ اخلاق زیستی پسندیده نیست. دانشگاه علم و فناوری شنژن هم که محل کار جیانکوی است تمایلی به مداخله در سروصداهای به‌پاشده ندارد. در حال حاضر وزارت علوم چین، جیانکوی را از ادامه تحقیقاتش منع کرده است. جالب‌تر این‌که هیچ خبر تازه‌ای هم از جیانکوی نیست و فعلا در سایه به‌سرمی‌برد. فِنگ ژانگ، از محققان پیشرو درزمینه ویرایش ژن، می‌گوید قبلا در نشستی با جیانکوی به او درمورد اصلاح ژنتیکی جنین انسان هشدار داده بود. اکنون دانشمندان فعال در زمینه تحقیقات ویرایش ژن نگرانند مبادا کار جیانکوی باعث کاهش پشتیبانی مالی دولت‌ها و سرمایه‌گذاران و درنتیجه افت سرعت پیشرفت علم در این حوزه شود.

جِس وِید Jess Wade
وقتی جِس وِید شروع به نوشتن صفحات ویکی‌پدیا کرد، انتظار نداشت با این کار روزی به شهرت جهانی برسد. وِید در حوزه فیزیک پلیمر در کالج سلطنتی لندن فعالیت می‌کند و از وقتی متوجه شد ۹۰ درصد ویراستاران ویکی‌پدیا را مردان تشکیل می‌دهند و از بین شخصیت‌های علمی معرفی‌شده در این صفحات سهم دانشمندان زن فقط ۱۸ درصد است، علاقه عجیبی به تلاش برای اصلاح تبعیض جنسیتی و نژادی در صفحات ویکی‌پدیا پیدا کرد. وِید تا امروز صدها صفحه ویکی‌پدیا درست کرده و می‌خواهد هر زنی را که دستاورد علمی قابل‌توجهی دارد به دنیا معرفی کند. وِید معتقد است ویکی‌پدیا پلتفرم فوق‌العاده خوبی برای جذب دختران به تحصیل علم و مشارکت در طرح‌هایی است که به‌دلیل کمبود متخصصان زن عمدتا از سوی مردان هدیت می‌شود.

والِری مِیسون ‌- ‌دِلموتی Valerie Masson-Delmotte
والِری مِیسون‌ -‌ دِلموتی از اعضای کلیدی هیات بین‌دولتی تغییرات اقلیمی است. دِلموتی و همکارانش گزاراش مفصلی تهیه کرده‌اند که از آینده ناخوش زمین خبر می‌دهد. در این گزارش آمده است که میانگین دمای زمین تا ده دوازده سال دیگر به 5/1درجه سانتی‌گراد بالاتر از آنچه در اواسط قرن نوزدهم بود، می‌رسد و این یعنی سرآغاز موجی از تغییرات مخربی که برای اقلیم زمین رخ می‌دهد. این اتفاق به‌ویژه برای صخره‌های مرجانی چیزی جز تهدید به نابودی نیست. دِلموتی به‌عنوان هواشناسی خبره نقش مهمی در تکمیل این گزارش خبرساز داشت. گزارش دِلموتی و همکارانش درواقع هشداری جدی به سران دولت‌ها برای کمک به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است. درصورت همکاری‌نکردن دولت‌ها بعید نیست که میانگین دمای زمین در چند سال آینده از 5/1 درجه سانتی‌گراد تجاوز کند و به ۲ درجه سانتی‌گراد برسد. دِلموتی و همکارانش معتقدند که حتی اگر میانگین دمای زمین در همان حد 5/1 درجه سانتی‌گراد افزایش پیدا کند، باز هم شاهد تغییرات اقلیمی قابل‌ملاحظه‌ای خواهیم بود. تخمین زده شده که این مقدار افزایش میانگین دمای زمین می‌تواند به نابودی ۷۰ تا ۹۰ درصد صخره‌های مرجانی در سراسر جهان بینجامد.

آنتونی براون Anthony Brown
آنتونی براون، رهبر طرح بزرگی به‌ اسم گایا است که بیش از ۴۰۰محقق در آن مشارکت دارند. ماهواره تحقیقاتی گایا در سال 1392/ ۲۰۱۳ به فضا پرتاب شد و از آن زمان درحال عکسبرداری از آسمان و ثبت موقعیت ستارگان است. محققان پروژه گایا باید اطلاعات ارسالی این ماهواره را از لحاظ مختصات ستاره‌ها و سایر ویژگی‌های اخترشناسی تحلیل کنند و براون هم به‌عنوان رئیس کنسرسیوم پردازش داده‌ها وظیفه هماهنگی امور اجرایی را برعهده دارد. اولین مجموعه داده‌های حاصل از این طرح، بانک داده‌های ۵۵۱ گیگابایتی حاوی جزئیات وضعیت و حرکت بیش از 3/1میلیارد ستاره است، اما هنوز براون از طرح گایا فارغ نشده و باید تیمش را برای انتشار مجموعه داده‌های بعدی آماده کند که قرار است در نیمه اول سال 1400/ ۲۰۲۱ منتشر شود. براون بیش از ۲۰ سال است روی طرح گایا کار می‌کند و می‌گوید که گایا دیگر بخشی از خودش شده است.

بی یین یئو Bee Yin Yeo
بی یین یئو، کارشناس ارشد مهندسی شیمی پیشرفته از دانشگاه کمبریج است. یئو سال 1389/ ۲۰۱۰ به کشورش مالزی برگشت و در سال 1392/ ۲۰۱۳ به مجلس قانونگذاری ایالتی راه پیدا کرد. یئو در پی مناقشات سیاسی اخیر و تشکیل کابینه جدید در دولت به‌عنوان وزیر انرژی، علوم، فناوری، محیط‌زیست و تغییرات آب‌وهوایی انتخاب شد. این وزیر ۳۵ساله اکنون در تلاش است تا سطح تولید انرژی‌های تجدیدپذیر در مالزی را تا سال 1409/ ۲۰۳۰ از 2 درصد به ۲۰ درصد افزایش دهد و برای تولید برق و بهره‌وری انرژی هم برنامه‌های جامعی ارائه داده است. یئو همچنین از معضل زباله‌های پلاستیکی غافل نیست و سعی دارد تا ۱۲ سال آینده مصرف پلاستیک‌های یک‌بارمصرف در مالزی را به حداقل برساند و درعوض استفاده از جایگزین‌های دوست‌دار محیط‌زیست ازجمله پلاستیک‌های زیست‌تخریب‌پذیر را رواج دهد.

باربارا رائه ‌ـ ‌وِنتِر Barbara Rae-Venter
باربارا رائه‌ـ‌وِنتِر، وکیل بازنشسته‌ای است که توانست به‌کمک علم تبارشناسی، زمینه‌ساز شناسایی و دستگیری یکی از منفورترین قاتلان سریالی تاریخ آمریکا شود. وِنتِر در زمینه تبارشناسی کار می‌کند و همین شد که تصمیم گرفت از این راه به هویت قاتل تحت تعقیب پی ببرد. بنابراین دی‌ان‌ای به‌دست‌آمده از قاتل در صحنه جرم را در سامانه تبارشناسی GEDmatch وارد کرد و از این طریق توانست یکی از اعضای رده دوم یا سوم خانواده قاتل را شناسایی کند. وِنتِر به‌کمک پلیس اِف‌بی‌آی درخت تبارشناسی خانواده قاتل را رسم و به هویتش پی برد. قاتل کسی نبود جز جوزف دی‌آنجِلو که قبلا در ساکرامِنتو افسر پلیس بود. وِنتِر این روش را در ده‌ها پرونده پیاده کرده و نتیجه گرفته است. موفقیت وِنتِر ثابت می‌کند که می‌توان از داده‌های تبارشناسی در رمزگشایی از هویت مجرمان بهره گرفت.

رابرت ‌- ‌جان اِسمیتس Robert-Jan Smits
رابرت‌-‌جان اِسمیتس از سوی اتحادیه اروپا مأموریت دارد تا راهی برای انتشار رایگان مقالات تحقیقاتی پیدا کند. اِسمیتس که چهره شناخته‌شده‌ای در عرصه سیاستگذاری‌های علم و نوآوری است تصمیم گرفت راه‌حل این کار را از ناشران بزرگ جویا شود. اِسمیتس دریافت اگر سازمان‌های حامی مالی تحقیقات علمی روی دسترسی نامحدود به نتایج کارشان پافشاری کنند نشریات ناگزیرند، بپذیرند. بنابراین اِسمیتس سراغ تأمین‌کنندگان مالی تحقیقات علمی رفت و توانست ۱۶سرمایه‌گذار را متقاعد کند که نتایج کارشان را در زمان انتشار به‌صورت رایگان در اختیار مخاطبان قرار دهند. بسیاری از مخاطبان به‌دلیل لزوم پرداخت پول نمی‌توانند به تمام محتویات منتشرشده در نشریات علمی دسترسی داشته باشند. امید است که مأموریت اسمیتس باعث بهبود دسترسی مخاطبان به نتایج تحقیقات علمی شود.

ماکوتو یوشیکاوا Makoto Yoshikawa
ماکوتو یوشیکاوا و تیمش در آژانس اکتشافات هوافضای ژاپن روی سیارکی به‌اسم ریوگو مطالعه می‌کنند. چند سال پیش فضاپیمای هایابوسا۲ به‌سمت این سیارک پرتاب شد و اکنون سه کاوشگر را بر سطح ریوگو پیاده کرده است. ماکوتو یوشیکاوا و تیمش قرار است از سطح این سیارک نمونه‌برداری کنند. اما هرگونه خطای محاسباتی می‌تواند کاوشگرهایشان را از کار بیندازد. نمونه‌های جمع‌آوری‌شده در سال 1399/ ۲۰۲۰ به زمین ارسال می‌شوند و نتایج بررسی‌ها می‌تواند از مراحل آغاز تشکیل منظومه خورشیدی پرده بردارد. یوشیکاوا قبلا در بزرگ‌ترین عملیات نجات اکتشافات فضایی بدون سرنشین نقش داشته و معتقد است چون ژاپن سابقه چندان درازی در اکتشافات عمیق فضایی ندارد، هنوز در پروژه‌های در جریان در حال کسب تجربه است. ضمنا یوشیکاوا یادآوری می‌کند که سیارک‌ها به‌رغم ابعاد کوچک‌شان در کیهان اهمیت زیادی برای زندگی آینده بشر دارند.

صدف دژآلود

جام‌جم