روسیه و چین در برابر آمریکا

روسیه در این رزمایش که روز ۱۱ سپتامبر آغاز شد و یک هفته به طول انجامید، 300 هزار نظامی خود به علاوه ۳۶ هزار تانک و تعداد بسیاری ناوگان دریایی را در معرض نمایش گذاشت. آنچه در این رزمایش جالب توجه بود، تنها اندازه و حجم افسران نظامی و جنگ‌افزارهای پیشرفته نظامی نبود؛ بلکه حضور نیروهای نظامی چین بود که در این رزمایش مشارکت داشتند، حضور روسیه و چین در کنار هم، حاوی پیامی مهم به ایالات متحده آمریکا بویژه رئیس‌جمهور این کشور دونالد ترامپ بود.

جهان از زمانی که روسیه در شرق اوکراین دخالت و شبه‌جزیره کریمه را به خاک خود ملحق کرد، شاهد تیرگی شدید روابط میان روسیه و کشورهای ناتو بوده است. این تیرگی با دخالت نظامی مستقیم روسیه در خاک سوریه، وارد مرحله‌ای تازه شد و موازنه‌های قدرت در سوریه بلکه منطقه خاورمیانه را تغییر داد. بازگشت روسیه به قدرت بین‌المللی در عرصه جهانی، نگرانی غرب را برانگیخت و کشورهای غربی تحریم‌هایی را علیه روسیه وضع کردند. اما این سیاست غرب، نتیجه‌ای معکوس در پی داشت. غرب نه‌ فقط نتوانست روسیه را در عرصه بین‌الملل منزوی کند، بلکه سیاست‌های اخیر آمریکا و رئیس‌جمهور این کشور در رویارویی اقتصادی با چین، این کشور پهناور را به متحدی بسیار نزدیک با روسیه تبدیل کرد. اکنون مسکو و پکن محوری را در برابر ایالات متحده آمریکا و سیاست‌های این کشور در عرصه بین‌الملل تشکیل داده‌اند .

شایان ذکر است مسکو و پکن هر کدام تا مدتی پیش امیدوار بودند روابط خود با ایالات متحده آمریکا را توسعه داده و بهبود بخشند. روسیه امیدوار بود با انتخاب ترامپ به ریاست‌جمهوری آمریکا بتواند روابط خود با این کشور را بهبود بخشد؛ اما اکنون امید خود را از دست داده است. از سوی دیگر، جنگ اقتصادی چین با ایالات متحده نیز ابعاد جدیدی به خود گرفت. از جمله افزایش تعرفه‌ها به کالاهای وارداتی از چین و ایجاد محدودیت در انتقال تکنولوژی آمریکا به چین، تحریم‌های آمریکا بر یکی از یگان‌های ارتش چین و فرمانده آن به بهانه شکستن تحریم‌های روسیه و... ترامپ در اقدامی دیگر، چین را به تلاش برای تاثیرگذاری در انتخابات کنگره آمریکا که در ماه آینده برگزار خواهد شد، متهم کرد.

همه این تلاش‌ها و سختگیری‌ها نتیجه عکس در پی داشت. علاوه بر تلاش دو کشور چین و روسیه برای مقابله با ایالات متحده، احساس ملی در این دو کشور به وجود آمد و تاریخ روابط منفی این دو کشور با غرب و آمریکا مرور گردید. اینک رئیس‌جمهور روسیه و همتای چینی‌اش مشروعیت خود در میان مردمشان را در گرو رویارویی با غرب می‌دانند و حاضر نیستند در برابر خواسته‌های رئیس‌جمهور آمریکا سرخم کنند.

سیاست ایالات متحده آمریکا از زمان سفر تاریخی نیکسون به چین در سال ۱۹۷۲ بر ایجاد تفرقه و شکاف میان دو کشور روسیه (شوروی آن زمان) و چین استوار بوده است؛ چرا که اتحاد این دو کشور، جایگاه ایالات متحده را در عرصه جهانی با چالش مواجه می‌سازد.

ترامپ نیز در ابتدای ریاست‌جمهوری‌اش همین سیاست را دنبال می‌کرد و بنا به سفارش کیسینجر، می‌کوشید با روسیه روابط خود را بهبود بخشد تا روسیه را از چین دور کرده و از ایجاد یک ائتلاف میان دو کشور روسیه و چین جلوگیری به‌عمل آورد.

اما رئیس‌جمهور آمریکا با سیاست‌های کنونی‌اش تا حد زیادی به ایجاد یک هم‌پیمانی میان روسیه و چین کمک کرده است. آیا این مساله به دوقطبی شدن جهان در آینده نزدیک منجر می‌شود؟ آیا جهان دوباره شاهد دو جریان شرق و غرب خواهد بود؟

منبع: روزنامه الشروق

دکتر محمدجواد گودینی