وقتی دست «من وتو» رو می‌شود

رفتاری که در شرایط کنونی می‌تواند به هرج و مرج دامن بزند و... ماجرا مربوط به گفت‌وگویی است که شبکه «من و تو» با یک اصطلاحا کارشناس انجام داده و او مردم را تشویق به احتکار کرده است.

«آقای دکتر ... الان در شرایط کنونی مردم برای کالاهای اساسی چه کار باید بکنند و پیشنهاد شما چیست؟ با دلی پردرد باید گفت که شرایط سختی را پیش روی هم‌میهنانم می‌بینم و به نظرم هر فرد و هر خانواده باید خودش تبدیل به یک حرفه‌ای شود و کالاهای مورد نیازش را خودش تهیه کند و در انبار منزل نگهداری کند. وقتی هزینه کالاهای ضروری افزایش پیدا کرد این کالاها را می‌تواند با بهای بالاتر به فروش برساند تا اندکی از فشارها روی خود بکاهد.»

پاراگراف بالا بخشی از گفت‌وگوی مجری شبکه «من و تو» با یک «دکتر» است. دکتری که مستقیم و علنی آموزش احتکار می‌دهد. ایرانی‌هایی که سال‌ها است وطن را ترک کرده‌اند و در مواقعی مانند شرایط کنونی در لباس یک میهن‌پرست ظاهر می‌شوند و می‌خواهند ناجی ملت ستمدیده ایران باشند. آنهایی که از ایرانی بودن تنها فارسی حرف زدن را بلدند و در شرایط دشوار هیچ‌گاه کنار مردم نبودند.

اما کاری به حرف‌های آقای دکتر نداریم بلکه حرف روی شبکه «من و تو» است که این روزها تبدیل به بوقچی مخالفان جمهوری اسلامی شده است. شبکه «من و تو»یی که در روزهای ابتدایی تاسیس با شعار ایجاد سرگرمی، تبدیل به رسانه‌ای بی‌رقیب در میان رسانه‌های فارسی‌زبان آن‌سوی آب‌ها شد (حتی وقتی در گوگل عبارت این شبکه را جست‌وجو می‌کنیم در پایگاه دانشنامه آزاد ویکی‌پدیا این شبکه را یک شبکه با محوریت سرگرمی معرفی کرده است) ولی این روزها تبدیل به تریبونی سیاسی برای مخالفان همیشگی جمهوری اسلامی شده است.

بفرمایید سرگرمی

شبکه «من و تو» سال 2010 آغاز به کار کرد. این شبکه یک سال پس از حوادث سال 88 آغاز به کار کرده و با هدف ایجاد سرگرمی برای مخاطب فارسی‌زبان پخش خود را آغاز کرد. پخش سریال‌های مختلف خارجی با دوبله فارسی و فیلم‌های ایرانی یکی از اصلی‌ترین بخش‌های آنتن این شبکه ماهواره‌ای را تشکیل می‌داد. برنامه «بفرمایید شام» یکی از برنامه‌هایی بود که سر و صدای بسیاری کرد تا آنجا که آنهایی هم که ماهواره نداشتند کنجکاو شدند ببینند این برنامه چه کرده که این‌قدر سروصدا راه انداخته است؛ تا جایی که برخی در داخل سوار بر موج موفقیت این برنامه شدند و برنامه‌ای مشابه در شبکه نمایش خانگی تولید کردند ولی به آن موفقیت دست پیدا نکردند. برنامه‌هایی نظیر «بفرمایید شام» توانست جای خود را میان مخاطبان باز کند و این شبکه را تبدیل به شبکه‌ای با رویکرد سرگرمی کند و به عبارتی مخاطب خود را شکل دهد. به‌مرور این شبکه توانست توجه مخاطب را به سوی خود معطوف کندو حالا فاز جدید عملیات رسانه‌ای که همان پیاده‌کردن خط‌مشی‌های اصلی گردانندگان بود را اجرایی کرد. خطوطی که با ظرافت ترسیم شده بود و به مرور پررنگ شد.

آغاز برنامه‌هایی نظیر «اتاق خبر» در واقع باز شدن مسیر تازه‌ای بود که این شبکه در آن قرار بود فعالیت کند. اما بدون این‌که خیلی سر و صدا داشته باشد شکل‌دادن به جهان مخاطبان را در دستور کار قرار داد تا بتواند آنها را با خود مانوس کرده و اندک‌اندک رویکرد اصلی را اتخاذ کند. رویکردی که در راستای حرکت دیگر رسانه‌های خارج‌نشین بود و قرار بود همان حرف‌ها را این‌بار در بستری متفاوت بیان کند.

حمایت از تروریست‌ها یا همنوا شدن با تجزیه‌طلب‌ها یکی از کارهایی است که طی دوره پوست‌اندازی از سوی این شبکه‌ای که قرار بود، برای مخاطب سرگرم کننده باشد، صورت گرفته است. این شبکه مانند دیگر رسانه‌های کشور ملکه از درآمیختن راست و دروغ با هم سعی می‌کند مخاطب را گیج کند، البته این مساله خیلی پررنگ نیست بلکه درصدها را درست انتخاب می‌کند تا مخاطب وقتی از گیجی خارج شد متوجه نشود که چه اتفاقی را از سرگذرانده است. برای مثال انتشار خبری به نقل از منابع آگاه، مبنی بر این‌که ایران مشغول ارسال سلاح به یمن است در حالی که منابع آگاه در عرف رسانه‌ای سال‌ها است که معنای خود را از دست داده و منابع خبری در راستای شفافیت، دیگر پنهان نیستند و آشکارا فعالیت می‌کنند.

تاریخ، من‌وتو و حامیان مالی‌اش

فاز دیگر فعالیتی این شبکه تولید و پخش مستندهای تاریخی بود. این شبکه در راستای تولید مستندهای تاریخی باز هم از فرمول مخلوط کردن راست و دروغ سعی می‌کند حقایق تاریخی را قلب کند و روایتی مطلوب جریان مالی خود ارائه دهد. مستندهایی که از سوی این شبکه تولید و پخش می‌شود نشان می‌دهد انقلاب اسلامی یکی از سوژه‌های مهم برای این شبکه تلویزیونی است و با روایت‌هایی که بسیاری از آنها با اندکی تامل قابلیت رد شدن دارد، سعی در شکل دادن به فضای ذهنی مخاطبان خود نسبت به حقیقت‌های تاریخی دارد. شیوه‌های تبلیغاتی «من و تو» به شکلی است که مخاطب احساس می‌کند اگر مستند یا گزارش این شبکه را نبیند یک واقعه مهم را از دست داده است.

برنامه‌سازی برای جوانان

جوانان یکی از اصلی‌ترین مخاطبان این شبکه‌اند و در تولید برنامه‌ها و خط مشی محتوای تولید شده می‌توان پی برد که این شبکه مخاطب هدف خود را جوانان انتخاب کرده و تلاش می‌کند آنها را نسبت به خود جذب کند. از این‌رو می‌بینیم که در پوشش زنده خود برنامه‌هایی که جوانان مشتاق به دیدن آنها هستند بیشتر خودنمایی می‌کند.

به نظر می‌رسد مخاطبان این شبکه هم که خاطرات خوبی به واسطه برنامه‌های در ظاهر جذاب این شبکه داشتند، امروز مسحور شده‌اند و اختیاری از خود برای تقابل با این رفتار ندارند. در شرایط کنونی این شبکه با برقراری ارتباط تصویری با فردی که ظاهرا کارشناس است، از او دستورالعمل احتکار و گرانفروشی می‌گیرد و برای ایرانیان نسخه‌های کذایی می‌پیچد.

براندازی به سبک دهه 80 میلادی

در سال‌هایی که حکومت ساندینیست‌ها در نیکاراگوئه بر سر کار بود، CIA با توزیع جزوه‌هایی تلاش می‌کرد تا حکومت را ساقط کند. در این جزوه‌ها به مردم آموزش داده می‌شد تا با کار نکردن، آسیب‌زدن به اموال عمومی، بازگذاشتن شیر آب و روشن نگه‌داشتن وسایل برقی به حکومت ضربه بزنند و او را از قدرت ساقط کنند. توصیه‌های احتکاری شبکه‌هایی مانند «من و تو» بیننده را یاد جزوه‌های «سیا» می‌اندازد و حامی چنین رفتارهایی را آشکار می‌کند، این جزوه‌ها که در سال‌های پایانی دهه 80 میلادی توزیع می‌شد امروز در قالبی جدید از طریق رسانه‌هایی مانند «من و تو» و «ایران اینترنشنال» در حال تکثیر و بازتولید است.

حامی مالی مخفی

طبق گزارشی که فارین پالیسی سنتر (اتاق فکری انگلیسی) در سال ۲۰۱۱ منتشر کرده‌است، این شبکه که به مرجان و کیوان عباسی تعلق دارد بودجه خود را از تعدادی سرمایه‌گذار خطرپذیر دریافت می‌کند، اما این گزارش هیچ نامی از این سرمایه‌گذاران خطرپذیر نبرده‌است. به گفته خبرنگار رویترز، کیوان و مرجان عباسی خود را از توجه رسانه‌ها دور نگه‌می‌دارند و مانند دیگر مقامات شبکه «من و تو»، علیرغم درخواست‌های مکرر برای اظهارنظر، حاضر به مصاحبه نیستند. به نوشته فایننشال تایمز، هویت حامیان مالی این شبکه مخفی مانده‌است.

حسام آبنوس