ای نمازت نانمازی آمده

لقب «حافظ» برای این به وی داده شد که تمامی قرآن کریم را به حافظه داشته و چون اشعارش حاکی از معنویات بوده او را لسان‌الغیب نیز می‌خوانند. ابیات دیوان حافظ برای همه مخاطبان از عالم و عامی دلنشین و برخی سروده‌هایش حکم ضرب‌المثل یافته است. برخی به دیوان او تفال می‌زنند و اغلب مردم در غم‌ها و خوشی‌ها سروده هایش را زمزمه می‌کنند.

یکی از بهترین کتاب‌های منتشره در سال جاری سه جلد اول از مجموعه «این کیمیای هستی» حاوی مقالات، یادداشت‌ها و درس‌گفته‌های استاد محمّدرضا شفیعی‌کدکنی است که در طول سال‌ها در نشریات، کتب و کلاس‌های دانشگاهی مطرح و ارائه کرده‌اند.

همچنین اگر نکته‌ای در کتب دیگر ایشان در موضوع مطرح شده، وجود داشته و نیز شواهد مرتبط با موضوع در اشعار و متون کهن درجای خود اضافه شده است.

مطالعه این مجموعه که حاوی نکات بی‌شمار معرفتی و ادبی است بی‌شک در روشن شدن معنی و مفهوم اشعار لسان‌الغیب حافظ شیرازی برای مخاطب تاثیر بسزایی خواهد داشت.

در یکی از یادداشت‌های جلد دوم این مجموعه به شرح واژه نمازی پرداخته شده که نشان می‌دهد در متون کهن نمازی و ترکیبات مرتبط با آن مثل بی‌نمازی و نانمازی به چه معنای زیبایی کاربرد داشته‌اند.

اینک بخشی از این یادداشت از صفحه ۳۴۴ جلد دوم این مجموعه:

نمازی:

«از نماز بردن» به معنی نجس کردن است. در متون کهن، «نمازی» به معنی طاهر رواج بسیار دارد و «از نماز بردن» نقطه مقابل آن است که مفهوم نجس کردن دارد. نمازِ نمازی یعنی نمازی که از هرگونه شائبه ریا و شرک خفی طاهر باشد. حافظ گفته است: «چون نیست نماز من آلوده نمازی / در میکده زان کم نشود سوز و گدازم» (دیوان ۲۲۹) و عطار، خود، تعبیر نانمازی و نمازِ نمازی و توبه نانمازی را جای دیگر دارد: «همه کار تو بازی می‌نماید / نمازت نانمازی می‌نماید - نمازت چون چنین باشد مجازی / بود اندر حقیقت نانمازی» (الاهی‌نامه، (۱۸۶-۱۸۷).

در اسرارنامه: تو دانی کین نمازِ نانمازی / به ریشت درخورَد، تا کی ز بازی؟ - نکردی آن نماز از بی‌نیازی / که می‌ننگ آمدت زین نانمازی» اسرارنامه صص (۱۴۶ -۲۳۰). در منطق الطیر ۳۰۱: «بار دیگر عشق‌بازی می‌کنی / توبه‌ای بس نانمازی می‌کنی» و در مصیبت نامه ۲۰۷ و ۴۰۹: «گر چو کرسی سرفرازی بایدت / ترک ملک نانمازی بایدت - ای نمازت نانمازی آمده / پاک‌بازی تو بازی آمده و در دیوان: «این کار ازین بسی به استی /گر توبه ماستی نمازی» (۶۴۰) . بیت ۴۲۱اسرارنامه: «چنین باید نماز ار اهلِ رازی / که تا باشد نمازِ تو نمازی» اسرارنامه (۱۰۴).

علیرضا مختاپور

دبیرکل نهادکتابخانه‌های عمومی کشور