در جست و جوی کیفیت از دست رفته

یک نگاه کلی نه به گذشته‌های خیلی دور که به همین 40- 30 سال گذشته تا به حال نشان می‌دهد بر خلاف بسیاری از کشورهای دیگر کیفیت خوراک فرهنگی در ایران به طور محسوسی کاهش داشته است. سوزن به خودِ این ماجرا مجموعه‌های تلویزیونی است که در دهه 60 و 70 حتی منجر به پیدایش اصطلاحی در ادبیات رسانه‌ای شد، ‌آن قدر که وقتی سریال موفقی - که نمونه‌های بسیاری دارد از رعنا و هزاردستان بگیرید تا مجموعه امام علی(ع) - روی آنتن می‌رفت رسانه‌ها آن را به عنوان «خیابان خلوت کن» اطلاق می‌کردند. این ترقی معکوس البته که در حوزه‌های سینما و کتاب چشمگیرتر بوده است. در حالی که خبری از رسانه‌های نوین و بی شمار شبکه‌های مجازی نبود کتابِ خوب -به مفهوم کلی‌اش- بسیار در دسترس بود اما حالا فارغ از سرانه مطالعه در ایران که عدد و رقمش گفتن ندارد به همان میزان کم هم کتاب خوب کمیاب است. در گذشته مثالی برای کتاب وجود داشت مبنی بر این‌که کتاب بد هم ارزش یک بار خواندن را دارد و این مثال حالا نه تنها کاربردی ندارد که حتما برای خواندن باید پیشمرگ‌هایی داشته باشید تا همان وقت اندکتان را هم پای خواندن بیهوده تلف نکنید.

وضعیت ناپایدار اقتصاد و البته نبود هیچ سنجه و عیاری برای میزان تاثیرگذاری محصولات فرهنگی در جامعه شاید سرشاخه‌های مهم این افت کیفی محصولات فرهنگی باشد. در این میان با وجود نهادهای فرهنگی پرشمار در کشور هیچ نظامی برای رصد محصولات فرهنگی وجود ندارد. در حالی که شاید مهم ترین کار در همین نکته باشد؛ یعنی باید میزان تاثیرگذاری این محصولات فرهنگی را در ارتقای فرهنگ جامعه رصد کرد. هر چند وقتی هنوز از محصولات فرهنگی تعریف جامع و کاملی نداریم نمی‌توانیم انتظار خود را از محصولات فرهنگی که تولید می‌شود مشخص کنیم. فارغ از نبود تعریف و عیار ثابت باید اشاره‌ای به وضعیت ناپایدار اقتصادی هم داشت چرا که یکی از ساز و کارهایی که می‌تواند نشان‌دهنده کیفیت بیشتر محصولات فرهنگی باشد این است که آیا از نظر اقتصادی توانسته موفق باشد یا خیر. این در حالی است که همه دست اندرکاران در حوزه فرهنگ دچار مشکلات اقتصادی هستند یعنی فروش کم فیلم‌ها و تیراژ پایین کتاب‌ها و دیگر محصولات در حوزه‌های مربوطه ناشی از این است که وضعیت کیفی محصولات فرهنگی ما اصلا مناسب نیست.

میثم اسماعیلی

روزنامه‌نگار