اصول پیشگیری از گرمازدگی خودرو

در ادامه به بررسی چند نکته کلیدی برای نگهداری خودرو در فصل گرما و مشکلاتی که در صورت رعایت‌ نکردن آنها پیش می‌آید خواهیم پرداخت.

ضدیخ فراموش نشود

باز هم برخلاف دیدگاه عموم، استفاده از ضدیخ در مسیر سیستم خنک‌کاری خودرو نه تنها برای فصول سرد، بلکه در فصل گرما و تابستان لازم است. این مایعِ معمولا سبزرنگ (بعضا در رنگ‌های قرمز، آبی یا نارنجی هم یافت می‌شود) که پایه‌ای الکلی دارد، علاوه بر این که نقطه انجماد آب داخل موتور را کاهش می‌دهد تا مشکلاتی مثل ترک‌خوردن سیلندر در اثر یخ‌زدگی آب پیش نیاید، با کنترل نقطه‌جوش مانع از تبخیر آب داخل مسیر و در نتیجه بر جای نگذاشتن رسوب، جوش آوردن خودرو در هوای گرم و... می‌شود. در واقع جالب است بدانید این مایع در برخی کشورها بیش از این که وظیفه جلوگیری از یخ زدن را ایفا کند، به داد موتور در هوای گرم می‌رسد و به همین خاطر تحت عنوان «مایع خنک‌کننده» شناخته می‌شود!

ترموستات را ببندید

بله؛ باز هم ترموستات! در واقع برخلاف عقیده بسیاری از راننده‌ها و مکانیک‌های قدیمی، داشتن ترموستات هم در فصول سرد سال و هم در تابستان بسیار مهم است. این قطعه مکانیکی که اصولا داخل یک هوزینگ و بر سر مسیر گردش آب خودرو قرار می‌گیرد، وظیفه کنترل دمای موتور را برعهده دارد؛ به این صورت که در زمان سرد بودن خودرو، با جلوگیری از گردش آب موجب گرم شدن سریع‌تر موتور می‌شود و پس از گرم شدن، با باز شدن دهانه ترموستات، این قطعه اجازه گردش آب را تا حدی که دما در همان گستره استاندارد موتور بماند، خواهد داد. در واقع اگر دمای استاندارد موتور یک خودرو 87تا 89 درجه باشد، ترموستات سعی می‌کند دما را در همین حدود نگه دارد و اگر دما از حد مجاز تجاوز کرد، فن‌های تعبیه شده جلوی رادیاتور وارد کار می‌شوند. اما موضوع اینجاست که کار کردن موتور با دمایی پایین‌تر از گستره استاندارد، به اندازه کار کردن موتور با دمای بیش از حد خطرناک و برای تشکیلات موتور مهلک است. پس اگر به خیال خنک‌تر کار کردن خودرو ترموستات را برداشته‌اید، در اسرع‌وقت ترموستات استاندارد را برای خودرو تهیه کنید.

دردسری به نام واشر سرسیلندر

موضوع ضعف واشر سرسیلندر در بسیاری از خودروهای داخلی و خصوصا خانواده پژو 405 شایع است. در واقع موتور 1800 سی‌سی هشت سوپاپی که روی پژو 405، پژو پارس و سمند استفاده می‌شود، یک پیشرانه نسبتا قدیمی با عمری نزدیک به سه دهه است که همواره مستعد سوزاندن واشر سرسیلندر است و البته این معضل در زمان گرمای تابستان بیشتر شایع می‌شود.

واشر سرسیلندر یک قطعه عایق از جنس پنبه‌نسوز، فلز و... است که با قرارگیری بین سرسیلندر و بلوک سیلندر، مانع از خروج نابجای گاز هنگام انجام عمل احتراق (یا همان کمپرس رد کردن)، مخلوط‌شدن آب و روغن موجود در مسیرهای سیستم خنک‌کاری و روغن‌کاری و... خواهد شد و به طور کلی با یکپارچه کردن مجموعه سیلندر و سرسیلندر و ایزوله شدن سیلندر نسبت به محیط بیرونی، نقش مهمی در کارکرد صحیح خودرو دارد.

اما این واشر یک قطعه مصرفی با عمری متفاوت در خودروهای مختلف است و معمولا بسته به کیفیت خودرو و واشر مورد استفاده، بعد از چند ده هزار کیلومتر نیاز به تعویض پیدا می‌کند. افزایش دمای خودرو تا حد غیرمجاز (رسیدن به سطح قرمز) برای چندمرتبه، اعمال فشار بیش از حد و متوالی به موتور، فرسودگی قطعات و افزایش کارکرد و... می‌توانند از دلایل سوختن یا نیم‌سوز شدن واشر سرسیلندر (از دست رفتن خاصیت آب‌بندی این قطعه) باشد. روشن شدن خودرو با سه سیلندر، صدای «پِت‌پِت» داخل اگزوز و نوسان نسبتا خفیف موتور، شیری رنگ شدن روغن، کاهش محسوس و غیرعادی سطح آب رادیاتور، باد کردن لوله‌های رادیاتور و... از علائم بروز این ایراد است. البته بسیاری از افراد پیش از آن که سوختگی واشر سرسیلندر برایشان دردسر ایجاد کند، این قطعه را تعویض می‌کنند.

روغن، روغن و باز هم روغن...!

شاید بارها شنیده باشید که روغن موتور به مثابه خون در رگ‌های پیشرانه است. این خون بسته به پارامترهای مختلف می‌تواند انواع متفاوتی داشته باشد. درواقع هنگام خرید یک روغن موتور، با دو مشخصه مهم روبه‌رو هستید که یکی سطح کیفی روغن و دیگری ویسکوزیته یا گرانروی آن است. از بحث سطح کیفی که با توجه به نوع موتور خودرو انتخاب می‌شود که بگذریم، ویسکوزیته همان میزان مقاومت سیال در برابر جاری شدن یا همان لغزیدن است. انتخاب یک روغن با ویسکوزیته مناسب در هر فصل اهمیت فراوانی دارد. در واقع هر چقدر روغن سفت‌تر و غلیظ‌تر باشد، عدد ویسکوزیته بیشتری داشته و هرچه این عدد کمتر باشد، روغن رقیق‌تر است. برای مثال روغنی با ویسکوزیته 50، بسیار غلیظ‌تر از روغنی با ویسکوزیته 20 است.

اما در این بین برخی روغن‌ها با ویسکوزیته متغیر در بازار وجود دارد که بسته به دمای روغن، دامنه متفاوتی از گرانروی را پوشش می‌دهد و به این روغن‌ها مولتی‌ویسکوزیته گفته می‌شود. برای مثال روغن‌های 50 - 20 را برای خودروهایی مثل 405، 206 تیپ2، پراید، سمند، پارس 1800 و... در تمام فصول سال می‌توان استفاده کرد و البته اگر خواسته باشید موتور کمی نرم‌تر کار کند نیز می‌توانید از روغن‌های 40-10 که رقیق‌تر است بهره بگیرید. توجه داشته باشید که در این فصل، استفاده از روغن‌ها با ویسکوزیته پایین در برخی از خودروهای مرسوم بازار کشورمان چندان پیشنهاد نمی‌شود و رقیق بودن بیش از حد روغن (که به‌خاطر گرمای هوا و موتور رقیق‌تر هم می‌شود)، باعث عدم‌روانکاری صحیح قطعات داخلی پیشرانه خواهد شد و برای مثال می‌تواند منجر به خط افتادن یاتاقان‌ها شود. اما در برخی خودروها (مثل 206 تیپ5) به علت این‌که فیلرگیری به صورت اتوماتیک و با استفاده از فشار روغن انجام می‌شود، بهتر است از روغنی با ویسکوزیته پایین استفاده شود. بهترین راه برای این‌که بدانیم چه نوع روغنی مناسب خودروی ماست، رجوع به دفترچه راهنمای خودرو است.

کولری که جوابگوی گرما نیست

در این هوای گرم، داشتن یک کولر بسیار خنک و پرتوان در هر خودرویی لازم است. اما گاهی دیده شده که گرمای هوا آنقدر شدید است که کولر به جز دمیدن نسیمی خنک و نه‌چندان سرد، کار خاصی انجام نمی‌دهد. اما قبل از این‌که تقصیر را گردن گرمای هوا بیندازیم، بهتر است نیم‌نگاهی به سیستم برودت خودرو داشته باشیم.

شیوه کارکرد کولر خودرو به این صورت است که یک کمپرسور، گاز خنک‌کننده داخل مسیر را به گردش درمی‌آورد و این گاز پس از گذر از بخش‌هایی مثل کندانسور (که تحت عنوان رادیاتور کولر مشهور است و جلوی رادیاتور موتور قرار دارد)، کپسول خشک‌کننده (مشهور به درایر)، شیلنگ‌ها، شیر انبساط و... به یکی از بخش‌های اصلی تحت عنوان اواپراتور می‌رسد که این قطعه داخل کابین قرار دارد. گاز در حال گردش و خنک شده با گذر از اواپراتور، مسیر تعبیه شده داخل این بخش را هم خنک می‌کند و در پایان یک فن الکتریکی با دمش در مسیر اواپراتور، هوای خنک را به سمت مجراهای خروجی سیستم تهویه مطبوع داخل کابین می‌دمد.

اما چند عامل می‌تواند منجر به عملکرد ضعیف کولر خودرو شود. نخست، کثیف‌بودن یا دفرمه شدن پره‌های کندانسور (رادیاتور کولر) است که در این صورت سیستم نمی‌تواند با فضای بیرون تبادل گرمایی داشته باشد. دوم، ضعیف‌ شدن کمپرسور در اثر استفاده زیاد است که با سرویس شدن آن (در نمونه‌هایی که دارای قطعات یدکی و قابل تعمیر هستند) می‌توانید شدت کمپرس را به همان میزان اولیه برسانید. مورد بعدی، سفت چرخیدن کمپرسور براثر خرابی بلبرینگ‌ها یا حتی تاب برداشتن فولی کمپرسور و... است که در این صورت کمپرسور نمی‌تواند آن‌طور که باید مخلوط گاز و روغن را در مسیر بچرخاند.

علت دیگر، کم شدن گاز داخل مسیر است که در این صورت باید به‌دنبال نشتی باشید زیرا در صورت شارژ گاز ممکن است دوباره سطح مطلوب گاز کاهش پیدا کند. همچنین نوع گاز مورد استفاده در مسیر (که در خودروهای مدرن اصولا از 134a استفاده می‌شود و در خودروهای قدیمی عمدتا از 12R بهره می‌گرفتند) باید دقیقا همان چیزی باشد که کارخانه اعلام کرده و از آنجا که این گاز در مسیر گردشش با یک روغن مخصوص ترکیب می‌شود، روغن هم باید مختص همان گاز باشد. برای مثال گاز 134a با روغن مخصوص R12 استفاده نشود یا برای تکمیل سطح گاز یک سیستم کولر که از 12R استفاده شده، از نوع دیگری از گازها مثل (R22) که به‌صورت کاملا غلط به عنوان گاز تقویتی بین برخی کولرسازان جا افتاده!) یا 134a بهره نگیرید.

شست و شوی کامل مسیر کولر با استفاده از مواد و گاز مخصوص توسط افراد متخصص، تعویض فیلتر مدادی داخل مسیر که ناخالصی‌ها و براده‌های ناشی از گردش گاز داخل مسیر فلزی را جمع می‌کند، تمیز بودن سطح کویل اواپراتور و... نیز از جمله اقداماتی است که برای بهبود سرمای کولر خودرو می‌توان انجام داد.

باد تایر را دریابید!

پیشنهاد اکید داریم که دست کم ماهی دو مرتبه، فشار باد تایر خودرو را بررسی و تنظیم کنید. خصوصا در فصل گرما که در اثر افزایش دمای هوا و البته آسفالتی که خودرو روی آن تردد می‌کند، امکان ترکیدن لاستیک در صورت سهل‌انگاری وجود دارد.

از آنجا که گرم شدن دما در گازها موجب انبساط هوا یا همان گاز داخل تایر می‌شود و همچنین گرم‌شدن لاستیک موجب سست‌تر شدن جداره آن خواهد شد، میزان بودن باد تایر می‌تواند شما را از حوادثی که در اثر ترکیدگی لاستیک پیش می‌آید مصون نگه دارد. به این ترتیب اگر از ابتدای تابستان تاکنون برای تنظیم باد خودرویتان اقدام نکرده‌اید، در اسرع وقت این موضوع را پیگیری کنید. زیرا پرباد بودن لاستیک در این فصل یعنی «سَم!»

معید حمیدی

جام‌جم