اولین قسمت برنامه چالشی و گفت و گو محور «شوکران» روی آنتن شبکه چهار سیما رفت

گفت‌وگو به صرف «شوکران»

تعارف که نداریم، خیلی از ما وقتی فیلم‌های ابتدای انقلاب و مناظره‌های داغ بین طیف‌های مختلف فکری از لیبرال گرفته تا کمونیست و مذهبی را در تلویزیون می‌بینیم حسابی دلمان آرزو می‌کند که کاش آن روزها دوباره تکرار شود و جریانات مختلف بدون لکنت زبان در رسانه ملی حاضر شوند، نقد کنند و نقد شوند. هر چند آن مناظره‌های داغ ابتدای انقلاب به دلایل مختلف (از جمله درگیر شدن نظام نوپای انقلابی با مسائل ضدامنیتی و تهدیدهای گوناگون داخلی و خارجی) تعطیل شد اما چندین سال طول کشید تا کم کم دوباره به آن سمت حرکت کنیم. «شوکران» یکی از آن نشانه‌های امیدوارکننده‌ای است که به ما نوید بازگشت به آن دوران را می‌دهد. هر چند برای نقد و بررسی «شوکران» مقداری زود است و باید صبر کنیم تا چند قسمت دیگر نیز از آن پخش شود اما ما دست به نقد همین قسمت اول را واکاوی کرده‌ایم.

کد خبر: ۱۱۵۵۵۰۰

چرا «شوکران»؟

شوکران، نام گیاهی است که کاربردی دو منظوره دارد. هم از یک طرف خاصیت شفابخشی دارد و برای درمان به کار می‌رود و هم از طرفی دیگر به‌دلیل سمی بودن در گذشته برای اعدام و مرگ بدون درد به کار می‌رفته است. مشهورترین نمونه کاربرد «شوکران» در داستان مرگ سقراط، فیلسوف شهیر یونان باستان است که با سر کشیدن جام شوکران، زندگی‌اش پایان یافت.

فضلی‌نژاد در انتهای هر قسمت برنامه‌اش، «شوکران» را به مهمانانش تعارف می‌کند. تعارفی که به نوعی محکی برای سنجش میزان شجاعت مهمان برای از خودگذشتی برای اعتلای علم و فرهنگ است.

حرف حساب شوکران چیست؟

«آناتومی سیاسی ایران و جهان در حال تغییر است. بنیان‌های تئوری سیاسی در دهه‌های گذشته با دگرگونی‌های بسیاری مواجه شده است.

لیبرال شدن با خروج از گردونه قدرت

هرمیداس باوند: آنها که در ساختار سیستم هستند به محض این‌که از گردونه قدرت خارج شوند لیبرال می‌شوند. به محض این‌که حس کنند از گردونه امکانات بهره‌مند نمی‌شوند بسرعت لیبرال می‌شوند، اولادشان را به خارج می‌فرستند و خودشان هم وارد دیگر طیف‌ها می‌شوند!

اما در ایران دانشوران و بازیگران سیاسی همچنان درگیر کنش‌های سنتی هستند. چه روی خواهد داد؟ آیا تئوری سیاسی و علم سیاست در ایران فروخواهد پاشید؟» به‌نظرم این مقدمه پیام فضلی‌نژاد برای آغاز اولین قسمت از برنامه چالشی‌اش در حوزه اندیشه، مانیفست «شوکران» است. هر چند شوکران فقط یک برنامه سیاسی نیست و در حوزه‌های علمی و فرهنگی هم ورود کرده اما به صورت کلی فضلی‌نژاد بر این باور است که ما در شرایط فعلی و برای عبور از بحران یا شبه‌بحران‌هایی که درگیر آن هستیم یا خواهیم بود چاره‌ای جز درانداختن طرحی نو نداریم و ناگزیر باید با ورود به حوزه‌های جدید اندیشه‌ورزی و به روز کردن مسائل، از وضعیت فعلی خارج شویم و «شوکران» هم تکاپویی برای رسیدن به همین موضوع است.

پیام فضلی‌نژاد در عرصه مطبوعاتی طی سال‌های اخیر همین پروژه فکری را دنبال می‌کرد و حالا در تلویزیون هم به شکل جدی‌تر به‌دنبال تحول در علوم انسانی است.

پیرمرد اتوکشیده قدیمی

اولین مهمان «شوکران»، یک لیبرال کلاسیک بود. داود هرمیداس باوند، سخنگوی جبهه‌ملی و عضو هیات موسس انجمن علوم سیاسی ایران از آن دست چهره‌هایی است که سال‌ها بود در تلویزیون نشانی از آنها نمی‌شد یافت. اعضای جبهه ملی، تقریبا از اوایل انقلاب، منتقد جمهوری اسلامی بودند و طبیعی است هرمیداس باوند به‌عنوان سخنگوی این جبهه نیز از منتقدان سرسخت نظام باشد؛ بنا بر این آوردن او به یک برنامه چالشی، آن هم در اولین قسمت ریسکی بود که فضلی‌نژاد و البته بیش از او، مسعود معینی‌پور، مدیر شبکه چهار انجام دادند. باوند در این گفت‌وگو منتها الیه آکادمیسین‌های راستگرای منتقد نظام را نمایندگی می‌کرد. فضلی‌نژاد در گفت‌وگویش با صراحتی که گهگاه تنه به تنه جسارت هم می‌زد، بیرحمانه پیرمرد 84 ساله و کهنه‌کار عرصه علوم سیاسی را به چالش کشید.

این فضلی‌نژاد بی‌رحم!

پیام فضلی‌نژاد حدود دو دهه است که کار رسانه‌ای و بویژه روزنامه‌نگاری در هر دو جناح اصولگرا و اصلاح‌طلب را تجربه کرده و طبیعی است اگر در به چالش کشیدن مصاحبه‌شونده، متبحر شده باشد. مشخص است که با اطلاعات و مطالعه قبلی به عنوان سردبیر و البته مجری برنامه در برابر مهمانش می‌نشیند و این مساله برایش این حُسن را به همراه آورده که بتواند در مصاحبه خوب با مهمان، پینگ‌پونگ بازی کند.

البته این پینگ‌پونگ در کنار کمک به جذابیت برنامه گاهی باعث می‌شود بیننده به‌دلیل زیاد پریدن مجری وسط حرف مهمان، کلافه یا حتی ناراحت شود. در مواقعی هم بیش از آن‌که مهمان صحبت کند، فضلی‌نژاد نظرات خود را بیان می‌کند که خب تقریبا این یک ایراد برنامه است اما در کل مجری-‌سردبیر لاغر و جسور شوکران، خوب می‌تواند برنامه‌اش را جمع کند.