شنیدن کی بود مانند خواندن؟!

آمارها نشان می‌دهد امروزه حدود 37درصد افراد اهل مطالعه، گوش دادن به کتاب‌های صوتی را به خواندن کتاب ترجیح می‌دهند. به نظر می‌رسد تعداد علاقه‌مندان به گوش دادن محتوای صوتی با گذشت هر سال چند برابر می‌شود. البته همه مسیرهای جدید انتقال محتوا به چند سال زمان برای پیدا کردن جایگاه مناسب خود نیاز دارند.

چه کسی در ارزشمند بودن مطالعه و کتابخوانی شک دارد؟ کار آسانی که قطعا می‌تواند دنیای بزرگ‌تر و رنگارنگ‌تری را پیش چشم ما ترسیم کند. دنیایی که پر از تجربه و راه‌های نرفته است و در این میان مطالعه است که بینش ما را نسبت به جهان تغییر می‌دهد. اما واقعیت این است که مشغله‌های دنیای امروز و زندگی ماشینی، فرصت مطالعه را از بیشتر ما گرفته است. امروزه ساعت‌های بسیاری از روز در انتظار رسیدن به مقصد یا انجام شدن یک کار می‌گذرد که نمی‌توان این زمان را به مطالعه گذراند. اما فناوری برای این موضوع هم راه حلی پیدا کرده است. تقریبا ده سال است که مفهمومی به نام کتاب و محتوای صوتی به جهان معرفی شده است. در سال‌های اخیر هم تعداد این کتاب‌ها و حجم محتواها افزایش پیدا کرده و هم تعداد علاقه‌مندان به گوش‌سپردن به محتوای صوتی بیشتر شده است. واقعیت این است که کتاب‌های صوتی می‌تواند جایگزین خوبی برای زمانی باشد که امکان مطالعه کتاب وجود ندارد.

از سوی دیگر به نظر می‌رسد یکی از دلایل مهم فراگیر شدن محتوای صوتی به جای تصویر و متن، استفاده وسیع‌تر مردم جهان از دستگاه‌های کوچک‌تر، شخصی‌تر و توسعه فناوری گوشی‌های تلفن همراه است. همچنین هنگام گوش دادن به محتوای صوتی دست افراد باز است و محدودیت‌های حرکتی کمتر وجود دارد. به همین دلیل محبوبیت این روش انتقال محتوا روزبه‌روز بیشتر می‌شود. یک محتوای صوتی هرچند طولانی را می‌توان زمان رفت و آمد، انجام فعالیت‌های تکراری، انجام کار خانه و بسیاری مواقع دیگر گوش داد و کیفیت این زمان‌ها را افزایش داد. اما سوال امروز این است که آیا مزایای بی‌شمار خواندن کتاب مثل غنی‌سازی ذهنی، عاطفی و افزایش قدرت تمرکز در گوش دادن به کتاب‌های مشابه نیز اتفاق می‌افتد؟

تفاوت گوش دادن و خواندن در مغز

در مطالعاتی که پژوهشگران دانشگاه لندن (UCL) روی تفاوت میان گوش‌دادن و خواندن انجام دادند، مشخص شده است گوش‌دادن به یک داستان یا موضوع به جای خواندن آن می‌تواند تغییرات فیزیولوژیک مثل افزایش ضربان قلب یا بالا رفتن دمای بدن را ایجاد کند. در طول آزمایشی که محققان در این باره انجام دادند، 103 نفر در سنین مختلف شرکت کردند. این افراد کتاب‌های مختلف را گوش می‌کردند و احساس آنها همزمان با دیدن صحنه مشابه در فیلم مقایسه شد. نتایج و شواهد آماری به دست آمده از این آزمایش‌ها نشان داد پاسخ فیزیکی و احساسی به کتاب‌های صوتی چند برابر قوی‌تر از خواندن یک متن یا داستان است و این پاسخ در داستان‌های متنوع، سنین مختلف و در فرهنگ‌های متفاوت نتیجه یکسان دارد. حتی اگر خود فرد تصور کند دیدن یک صحنه فیلم یا خواندن یک متن تاثیر بیشتری روی او داشته است، واکنش بدن نشان می‌دهد تاثیر گوش دادن به مراتب بیشتر است. هنگام گوش دادن به یک داستان صوتی، ضربان قلب افراد به‌طور متوسط دو بار در دقیقه تندتر می‌زند و دمای بدن دو درجه بالاتر می‌رود. علت این تاثیر روی واکنش‌های بدن هنوز بدرستی مشخص نیست، اما به نظر می‌رسد صدا می‌تواند به فرد قدرت تخیل و تصویرسازی بیشتری بدهد. اگر از منظر پردازش مغز به این موضوع نگاه کنیم نیز هنگام مطالعه یک کتاب دو فرآیند مشخص طی می‌شود. رمزگشایی یا ترجمه رشته‌ای از حروف و کلمات در یک جمله و پردازش زبان و فهم معنای جمله که همه آنها به صورت ناخودآگاه و بسیار سریع در مغز رخ می‌دهد. معمولا هنگام گوش دادن به یک کتاب، مرحله رمزگشایی از کلمات و عبارات حذف می‌شود و مغز بیشتر روی فهم و پردازش تمرکز می‌کند. البته برخی پژوهشگران معتقدند رمزگشایی کلمات و پیدا کردن ارتباط بین آنها کاری طبیعی برای ذهن است. بنابراین یک فعالیت وقت‌گیر محسوب نمی‌شود و نمی‌توان گفت این یک برتری برای گوش دادن به جای خواندن ایجاد می‌کند. هنگامی که افراد سطحی از مهارت خواندن را پیدا می‌کنند، رمزگشایی کلمات به طور خودکار پیش می‌رود و دیگر به پردازش چندانی در مغز نیاز ندارد.

کتاب بخوانیم یا گوش دهیم؟

در سوی دیگر ماجرا نمی‌توان اهمیت کتاب خواندن و اثرات شگفت‌انگیز آن را نادیده گرفت. از جمله برتری‌هایی که می‌توان در مورد خواندن یک کتاب نسبت به گوش دادن آن عنوان کرد، تمرکز بیشتر هنگام خواندن است. بسیاری اوقات افراد هنگام گوش دادن به یک صدا در حال انجام کار دیگری هستند یا ذهن ناگهان جای دیگر می‌رود و تمرکز روی صدایی را که در حال گوش دادن به آن است از دست می‌دهد. امروز بعضی از کسانی که بشدت طرفدار مطالعه و مشخصا خواندن کتاب هستند، گوش‌دادن به کتاب‌های صوتی یا انواع دیگر محتوای صوتی را تقلبی برای مطالعه نکردن می‌دانند. این در حالی است که برخی کارشناسان با این افراد موافق نیستند و با ذکر مثالی می‌گویند فرض کنید شما با قطار به مقصدی ناشناخته یا دوردست می‌رسید. در این حالت فرصت داشته‌اید مناظر را ببینید و تفاوت اقلیم را تا رسیدن به مقصد کاملا لمس کنید. اما سفر با هواپیما باز هم شما را به مقصد می‌رساند و نمی‌توان گفت شما آن‌گونه که باید مقصد را نشناخته‌اید. ممکن است هیچ‌گاه نتوان به طور قطعی گفت آنچه با چشم‌ها خوانده می‌شود بیشتر در ذهن می‌ماند یا آنچه با گوش‌ها شنیده می‌شود. اما واقعیت این است که در عصر اینترنت، مطالعه دیگر جایگاه منحصربه‌فردی در انتقال تجربه و دانش ندارد و روش‌های تولید و انتقال محتوا بسیار متنوع شده است. به همین ترتیب افراد اهل مطالعه و علاقه‌مند به دانستن نیز گزینه‌های متنوعی برای دریافت محتوا در اختیار دارند و می‌توانند گزینه‌ای را که برای آنها کاربردی‌تر است، انتخاب کنند. در نهایت می‌توان گفت برای بیشتر کتاب‌ها و برای دستیابی به بیشتر اهداف، خواندن یا شنیدن تفاوت چندانی ندارد و مهم این است افراد محتوای مورد نظر را بفهمند و درک کنند.

امکان جست‌وجوی محتوای صوتی

بعد از توسعه راه‌های انتقال محتوا ایجاد امکان جست‌وجو برای یافتن محتوای مورد نظر، مهم‌ترین پیشرفتی بود که بشر در این حوزه از فناوری با آن روبه‌رو شد. امروزه با وجود متحول شدن امکان جست‌وجو میان داده‌ها و محتوای بی‌شماری که هر ثانیه تولید می‌شود، دسترسی به این محتوا و استفاده مفید از آنها آسان‌تر شده است. اما سوال این است که با توسعه محتوای صوتی چگونه می‌توان به مطلب یا موضوع مورد نظر دسترسی پیدا کرد؟ اکنون می‌توان گفت همان‌طور که محتوای صوتی در سال‌های اخیر فراگیر شده است، نیاز به امکان جست‌وجوی صوتی نیز برای انسان اهمیت پیدا می‌کند. به همین دلیل در دهه اخیر الگوریتم‌های تشخیص صدا توسعه یافته‌اند تا افراد بتوانند به همان شکل که کلمه یا متنی را به کمک کیبورد و صفحه نمایش در فضای مجازی جست‌وجو می‌کردند، محتوای صوتی را بیابند. احتمالا تا چند سال آینده تعامل با چنین محتوایی برای افراد آسان‌تر خواهد شد و جست‌وجوی یک موضوع دیگر وابسته به محتوای نوشتاری نخواهد بود.

فناوری تبدیل نوشتار به گفتار

در زمانی نه چندان دور، افراد به‌دنبال راه حلی بودند تا بتوان محتوای صوتی را بسرعت به متن تبدیل و آن را ماندگار کرد. تا همین چند سال پیش محتوای صوتی، محتوایی غیرقابل اعتماد محسوب می‌شد که ممکن است براحتی از بین برود. اما امروز غول‌های فناوری جهان به‌دنبال ارائه سرویس‌هایی برای تبدیل متن به گفتار هستند تا محتوای نوشتاری بیشتر شنیده و استفاده شود. این سرویس‌ها علاوه بر تبدیل محتوای نوشتاری به شنیداری می‌تواند امکان پاسخگویی به دستگاه‌های اینترنت اشیا را نیز ایجاد کنند. امروز یک سرویس نه‌چندان پیشرفته تبدیل متن به گفتار از برچسب‌های نشانه‌گذاری متن به گفتار به منظور افزودن مکث، دستورالعمل‌های تلفظ و تاریخ به گفتار بهره می‌گیرد و قطعا بزودی توسعه بیشتری پیدا خواهد کرد. همچنین این سرویس‌ها می‌تواند حجم صدا، نرخ گفتار و کیفیت صداها را نیز تغییر دهد.

سپیده شعرباف