یک شهر مخوف زیرزمینی

مثلا اگر برای تعطیلات نوروز به اصفهان رفته بودند در عوض سی‌و‌سه پل و عالی‌قاپو، عازم حمام تاریخی رهنان و قلعه سارویه شده بودند به قصد تفریح و دیدن آن آثار تاریخی.

کاشان هم از این قاعده مستثنی نبود. یکی از این جاهای نه چندان مشهور کاشان که امسال کلی بازدید کننده داشت و آمار بازدیدش از حمام فین و خانه طباطبایی‌ها بالا زده بود شهر زیر‌زمینی در نوش‌آباد کاشان بود. شهر عجیب و مخوفی که زیر تمام شهر کشیده شده و پناهگاه مردمی بوده که سال‌ها قبل از ترس حمله اقوام مختلف و مغول و افغان آنجا را ساخته بودند تا پناهگاهشان باشد و دست دشمن به آنها نرسد. قدمت این شهر زیر زمینی که امسال بیشتر از 60 هزار بازدید کننده داشت به 1500 سال قبل و دوران ساسانیان بر‌می‌گردد.

این شهر زیر‌زمینی پایتخت انوشیروان پادشاه ساسانی بوده است. نوش‌آباد در شمال شهر کاشان و در غرب شهر آران و بیدگل و در 10 کیلومتری کاشان قرار دارد. یعنی با ماشین از مرکز کاشان حدود ده دقیقه که بروید می‌رسید به ورودی‌های اول و دوم شهر زیرزمینی.

این شهر زیرزمینی حدود 15 سال پیش وقتی یکی از اهالی نوش‌آباد داشت چاهی می‌کند کشف شد. چاهی که مغنی آن یکباره و هنگام کندنش رسیده بود به یک حفره عمیق و بعد خبر به گوش میراث فرهنگی رسیده بود و دیده بودند به چه چیز عجیبی رسیده‌اند، یک حفره بزرگ زیر‌زمین. بعد هم حفره را ادامه داده و دیده بودند که این حفره در واقع یک شهر زیرزمینی نزدیک است که تقریبا زیر تمام سطح نوش‌آباد ادامه دارد. شهر زیر‌زمینی که چند دالان و اتاق عجیب هم دارد. اتاق‌هایی که دیوارش از ساروج است و بعد از گذشت 1500 سال تکان نخورده است. ساروج را زمان‌های خیلی دور به عنوان درپوش گنج‌ها استفاده می‌کردند.

ساروج از ابتکارات معماران ایرانی در دوران بسیار کهن است. برای ساختن آن خاک رس و آهک را مخلوط می‌کردند و گلی سفت می‌ساختند و دو روز آن را ورز می‌دادند. بعد قسمتی از خاکستر کوره‌های حمام را با مقداری مواد الیافی و تخم‌مرغ مخلوط می‌کردند و چیزی می‌ساختند که با هیچ چیز خراب نمی‌شد و حتی حالا هم با هیچ چیز نمی‌شکند مگر مقدار زیادی مواد منفجره... .

تونل‌هایی در این شهر قرار دارد که اگر بشر امروز با تجهیزات کنونی بخواهد آن را بسازد سال‌ها زمان می‌برد‌. ورودی‌هایی که شما را به داخل این شهر مرموز هدایت می‌کند، بیش از یک متر ارتفاع دارد و باید نوبت به نوبت وارد شد؛ همچون دهانه بسیاری از غارهای این سرزمین. ساختاری متراکم و تودرتو با راهروهای فراوان در عمق زمین که پس از طی مسافتی به قسمت‌هایی می‌رسیم که فقط دو متر ارتفاع دارد.

وقتی داخل شهر زیر‌زمینی وارد می‌شویم، هیچ صدایی از بالا به گوش نمی‌رسد. گویی وارد جهانی دیگر شده‌اید. پله‌های کوتاه و طولانی و عریض، ورودی شهر زیر‌زمینی را تشکیل داده است.

در این شهر عجیب، همه وسایل لازم برای زندگی وجود دارد‌. سرویس‌های بهداشتی، آب، انبار آذوقه و... چراغ‌های پیه‌سوز در زیر سقف‌ها و به فاصله یک متر از هم تامین روشنایی شهر را بر عهده داشت.

مجموعه شهر زیرزمینی که زیر بافت قدیم شهر شکل گرفته و تا سطح کنونی شهر نیز گسترده شده، جایی رمز‌آلود و عجیب است که سکوت تاریخ را فریاد می‌زند. جایی که روزگاری، زندگی در آن جاری بوده و اکنون محفلی برای بازدید مردمان روزگار ما شده است.