بایدهای بانکی رئیس‌جمهور

پنجاه و هفتمین مجمع بانک مرکزی با ریاست رئیس‌جمهور در برج لاجوردی میرداماد برگزار شد. رئیس جمهور مانند همیشه در کنار تشکری که از بانک‌ها داشت انتقاداتی را نسبت به آنها مطرح و از رئیس‌کل بانک مرکزی درخواست‌ها و توقعاتی داشت.

مجمع بانک مرکزی در سال جاری نیز مانند چند سال اخیر با تاخیر چند ماهه از موعد معمول آن (تیرماه) برگزار شد. ریاست این مجمع به عهده رئیس‌جمهور است و البته مجمع به طور محرمانه و بدون حضور خبرنگاران برگزار شد، ولی پس از آن رئیس‌جمهور و رئیس‌کل بانک مرکزی به همراه هیات عامل این بانک به جمع مدیران عامل بانک‌ها آمده و سخنرانی داشتند.

شعب زیاد بانک‌ها، خرید املاک لوکس، بنگاهداری بانک‌ها و پرداخت تسهیلات به موسسات وابسته آنها به جای پرداخت به واحدهای تولیدی، عدم شفافیت مالی بانک‌ها و افزایش پایه پولی به علت استقراض بانک‌ها از بانک مرکزی محورهای انتقادات روحانی از عملکرد بانک‌ها بود.

بنگاه‌داری بانک‌ها چند سالی است که محور انتقادات روحانی از شبکه بانکی است. روحانی از سال 1393 به بانک‌ها دستور داد از بنگاهداری خارج شوند، اما در این مدت بانک‌ها همان راه همیشگی خود را رفتند.

در زمینه پرداخت تسهیلات به واحدهای تولیدی، انتقاداتی که روحانی از بانک‌ها مطرح کرد با گزارش‌هایی که بانک مرکزی از موفقیت در اجرای طرح پرداخت تسهیلات به بنگاه‌های کوچک و متوسط منتشر می‌کند، در تضاد است. مسئولان بانک مرکزی می‌گویند با هدایت درست تسهیلات بانکی به سمت تولید توانسته‌اند رکود را از صنایع خارج کنند.

ابهامات پایه پولی

دیروز حسن روحانی در مجمع عمومی بانک مرکزی از رشد پایه پولی انتقاد کرد و نسبت به عوارض آن هشدار داد. آمارهای بانک مرکزی نشان می‌دهد پایه پولی در ابتدای دولت یازدهم در تیر 92 بالغ بر 8/95 هزار میلیارد تومان بود که در آذر 96 به 5/199هزار میلیارد تومان رسیده است. در مدت مذکور حجم پایه پولی 108 درصد افزایش یافته و به عبارتی، بیش از دو برابر شده است.

در دولت‌های نهم و دهم، حجم پایه پولی حدود 70 هزار میلیارد تومان افزایش یافت که 45 هزار میلیارد تومان آن بابت خط اعتباری به بانک مسکن برای احداث دو میلیون واحد مسکن مهر بود.

اما در دولت‌های یازدهم و دوازدهم تاکنون حجم پایه پولی بیش از 103 هزار میلیارد تومان افزایش پیدا کرده که عمده آن بابت برداشت‌ بانک‌های خصوصی از منابع بانک مرکزی بوده و مشخص نیست این حجم عظیم پول که بانک‌های خصوصی برداشت کرده‌اند، صرف چه اموری شده است.

نظارت ضعیف بانک مرکزی

سید بهاءالدین حسینی هاشمی، کارشناس اقتصادی با اشاره به این که بعضی کارهای بانک‌ها ناشی از دیکته شدن برخی اقدامات به آنهاست به خبرنگار ما گفت: بانک‌ها در برخی موارد اقدامات خوبی انجام ندادند و مقامات مسئول نیز در این زمینه فقط ناظر بودند. افزایش پایه پولی که رئیس‌جمهور هم به آن اشاره کرد به واحد نظارت بانک مرکزی برمی‌گردد.

وی تاکید کرد: برخی بانک‌ها بیشتر از منابعشان مصرف دارند و این موضوع ناشی از بدهی‌های دولت به بانک‌هاست که پرداخت نشده و آنها را با چالش روبه‌رو می‌کند.

حسینی هاشمی با تاکید بر این‌که همه مقامات مسئول به بانک‌ها هجمه می‌آورند، تصریح کرد: برخی مسئولان با بیان این‌که بانک‌ها چرا تسهیلات نمی‌دهند، این بخش را زیر فشار نگه می‌دارند و بانک در نهایت ملزم به اجرای دستور آنها می‌شود.

وی از صحبت‌های مقامات دولتی و بانکی در خصوص وضعیت بانکداری بعد از برجام انتقاد کرد و گفت: بعد از برجام تحولی در بخش بانکی رخ نداد و این به دلیل ناشفاف بودن وضعیت مالی و ترازنامه آنهاست. همه این عوامل ناشی از بر هم خوردن اصول اقتصاد سالم است که این اشکالات را به وجود آورد. با این‌که برجام اجرایی شده، اما همه کشورها باز هم گوش به فرمان آمریکا هستند و احتیاط زیادی در این زمینه دارند.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به تعداد شعبی که رئیس‌جمهور هم به آن اشاره کرد، افزود: تعداد شعب بانک‌ها به نسبت جمعیت و وسعت کشور زیاد نیست و بانک‌های خصوصی به صورت میانگین بین 200 تا 250 شعبه دارند. بانک‌ها بیشتر در مناطقی که پول هست، وارد می‌شوند تا بتوانند منابعی را جذب کنند.

وی تاکید کرد: با رواج بانکداری الکترونیک باید از تعداد شعب کشور کاسته شود.

حسینی هاشمی در ادامه صحبت‌های خود به نابرابری در توزیع عادلانه درآمد اشاره کرد و گفت: عدد ضریب جینی در مقایسه با کشورهای دیگر مناسب است، اما بررسی جزئیات آن نشان می‌دهد 50درصد سپرده‌های کشور در اختیار 2 درصد سپرده‌گذاران است.

این کارشناس اقتصادی اضافه کرد: سیاستگذاری پولی، مالی و بانکی صحیح نبوده و هنوز بعد از چند سال نتوانستیم ارز را تک‌نرخی کنیم و همین موضوع موجب رواج دلالی در بازار شده در حالی که سود باید در تولید لحاظ شود.

وی با تاکید بر این‌که بانک‌ها ساختار مالی خوبی ندارند، تصریح کرد: دولت همیشه یک بخش را در اقتصاد متهم می‌کند در حالی که 70 درصد آن را در اختیار دارد. به نظر می‌رسد تا زمانی که فقط مشکلات را بیان کنیم و به حل آن نپردازیم، کاری از پیش نخواهیم برد.

نظام بانکی دست مدیران کاغذی

احد حاتمی یزد، کارشناس بانکی درباره صحبت‌های رئیس‌جمهور توضیح داد: بانک‌ها باید زیر نظر بانک مرکزی فعالیت کنند و این بانک اولین مأموریت خود را حفظ سپرده‌های مردم تعریف کرده است.

وی افزود: به دلیل نظارت‌های ضعیف بانک مرکزی شاهد این موضوع هستیم که سپرده‌های مردم به صورت تسهیلات در اختیار شرکت‌ها قرار گرفته و این تسهیلات به دلیل ناتوانی در بازپرداخت آن معوقه شده است. البته بانک مرکزی هم در این زمینه قدرتی ندارد.

این کارشناس بانکی با بیان این‌که بانک‌های ما دست مدیرانی است که اختیاری ندارند، تصریح کرد: هر سه قوه به نحوی روی بانک‌ها فشار می‌آوردند و همین موضوع باعث شده تا مدیران بانک‌ها به مدیران کاغذی معروف شوند.

حاتمی یزد با تاکید بر این‌که در همه کشورهای پیشرفته تسهیلات بانک‌ها نباید به سهامداران تعلق بگیرد، گفت: اگر در کشورهای اروپایی سهامداری از بانک تسهیلات دریافت کند از سهامش کسر خواهد شد، اما این موضوع در ایران رعایت نمی‌شود. به این دلیل که مدیران اقتدار لازم را ندارند و در مقابل سهامداران عمده و قدرتمندان کوتاه می‌آیند.

وی بر ادغام شعب بانک‌ها تاکید و اضافه کرد: بعد از انقلاب اسلامی چند بانک با هم ادغام شدند و هر کدام از آنها دارای شعب زیادی بودند. یکی از دلایل زیاد بودن شعب همین موضوع است اما با وجود بانکداری الکترونیک شهرهای بزرگ باید به این سمت بروند و از تعداد شعب خود بکاهند، اما در روستاها و شهرها همچنان نیازمند شعبه‌های فیزیکی هستیم. اگر تعداد شعبه در شهرها زیاد است، نباید از تعداد شعب روستاها کاست و این یک موضوع مهم در بخش بانکداری محسوب می‌شود.

این کارشناس بانکی گفت: برخی شعب هستند که جذب سرمایه آنها آنقدر پایین است که توانایی پرداخت حقوق کارمندان خود را ندارند و باید تعطیل شوند.

محورهای انتقادات روحانی از بانک‌ها

شعب زیاد بانک‌ها: چرا یک بانک در یک خیابان این همه شعبه دارد؟ مبنای این مساله چیست؟

خرید املاک لوکس توسط بانک‌ها: این همه ساختمان گران‌قیمت، چرا پول مردم را حبس کرده است؟

بنگاهداری بانک‌ها: چرا این‌قدر بنگاهداری در بانک‌های ما رواج پیدا کرده است؟ مگر بانک باید بنگاهدار باشد.

عدم واگذاری اموال بانک‌ها: مدام به وزیر اقتصاد تأکید می‌کنم اموالی را که نیاز ندارند، بفروشند و بانک‌های خصوصی هم باید این کار را کنند.

عدم پرداخت عادلانه تسهیلات: پول بانک خصوصی برای مردم است و این عدالتی که رهبر معظم انقلاب روی آن تأکید کردند، پولی که به مردم می‌دهید باید عادلانه تسهیلات به آنها دهید. نه این‌که هرچه پول می‌گیرند به مؤسسه خودشان می‌دهند. کی می‌رسد به بنگاه‌های دیگر و مردم پول بدهند.

عدم شفافیت مالی بانک‌ها: باید شفافیت همه بانک‌ها را در ترازنامه‌هایش بیشتر کنیم.

افزایش پایه پولی با استقراض بانک‌ها: خواهش می‌کنم فشار به بانک مرکزی را کم کنید. این پایه پولی را که به همه ما فشار می‌آورد، بخش بزرگی از آن مربوط به بانک‌هاست. بانک‌ها هستند که از بانک مرکزی برداشت بیشتر می‌کنند و این برداشت بیشتر باعث رشد پایه پولی می‌شود. رشد پایه پولی هزاران عوارض دارد.