دورهمی بکت‌بازها در یک کتاب

این نمایشنامه در ایران هم ترجمه و طی سال‌های مختلف، توسط تعدادی از کارگردانان سرشناس تئاتر روی صحنه برده شده است. برای هر بازیگری در رشته تئاتر، بازی در این نمایش و ظاهر شدن در نقش یکی از دو کاراکتر اصلی آن، افتخاری چالش‌برانگیز به نظر می‌رسد. موفقیت این نمایش صحنه‌ای و خود نمایشنامه آن بسیاری از منتقدان و نویسندگان تئاتری را بر آن داشته تا به بحث و اظهارنظر درباره جنبه‌های مختلف این نمایشنامه و کاراکترهای آن بپردازند. «تفسیرها و تاویل ها، در انتظار گودو» یکی از این کتاب هاست. هارولد بلوم در سال 2008 این کتاب را به بازار ارائه کرد، کتابی که مورد توجه دوستداران جدی دنیای تئاتر قرار گرفت. ترجمه حاضر از کتاب را بهروز حاجی محمدی انجام داده و انتشارات ققنوس آن را در 1100 نسخه و با قیمت 18 هزار تومان در معرض دید دوستداران رشته تئاتر قرار داده است.

به باور بسیاری از منتقدان هنری و ادبی، نام بکت با تئاتر معاصر پیوند خورده و به او شخصیتی پیشرو داده است. این پیشرو بودن را می‌توان در هر دو حوزه فرمی و محتوایی دید. درهم‌شکنی قاطع فرم‌های مانوس تئاتر کلاسیک و ورود به عرصه‌های نوی محتوایی، دو ویژگی اصلی کارهای اوست. بسیاری بر این عقیده‌اند که بررسی تئاتر مدرن و پسامدرن بدون نام بردن از او امکان‌پذیر نیست. تئاتر بکت و نمایشنامه در انتظار گودوی او، قالب‌های ناتورالیستی را شکسته و چیدمان کلاسیک صحنه‌ای را به هم می‌ریزد. در نتیجه مخاطب را از حس حضور در فضای شبه‌طبیعی روایت بازمی‌دارد. در عین حال، کارهای نمایشی بکت، عرصه نمایش انسان و موقعیت او همچون پدیده‌ای در بین دیگر پدیده‌های هستی است. نمایش انسان در مرزهای بود و نبود و لحظه‌های خاکستری و ایستا و حضور در ابدیتی برزخی، از دیگر ویژگی‌های کارهای نمایشی بکت است. براین اساس در انتظار گودو می‌تواند عرصه بهت‌انگیز نمایشی همزمان غمبار و مضحک از موقعیت بشری به شمار بیاید. خود بکت این نمایش را یک کمدی تراژیک نامگذاری کرد. این نمایش اساسا تراژدی تمام‌عیاری است که در آن دو کاراکتر اصلی‌اش ولادیمیر و استراگون در لامکان و لازمانی ابدی گم شده‌اند و در همان حال، چشم‌انتظار ورود کسی یا چیزی هستند که هیچ وقت نمی‌آید. آنها از گذشته و آینده خود تصویر مبهمی دارند و زمان حالشان هم در بهت و رنجی برزخی سپری می‌شود. نمایش بکت چنین برزخ هول انگیزی را به نمایش می‌گذارد، اما هنر نویسنده این است که خواننده یا تماشاگر اثرش در عین احساس همدردی تراژیک با کاراکترهایش به دفعات با آنها و در کنارشان می‌خندد.

در کنار پیشگفتار مترجم و مقدمه خود نویسنده، متن کتاب شامل ده مقاله انتقادی متفاوت از برخی بکت‌شناسان سرشناس است. این مقاله‌ها هر کدام از نگاه و منظری متفاوت به بررسی جنبه‌های مختلف نمایش بکت می‌پردازند. تصویر روی جلد کتاب، صحنه‌ای از نمایش صحنه‌ای در انتظار گودو با حضور دو بازیگر برجسته سینما و تئاتر انگلستان سر یان مک‌کلن و پاتریک استوارت است. نکته جالب این که این دو در مجموعه اکشن و کمیک استریپی «مردان ایکس» هم با یکدیگر همبازی بوده و رودرروی هم قرار داشته‌اند!