بازگشت فجـر با شعر

دیروز، نخستین چراغ دوازدهمین جشنواره بین‌المللی شعر فجر، با اولین نشست خبری دبیران علمی و اجرایی این جشنواره روشن شد؛ جشنواره‌ای که هر سال تهران و سراسر ایران را پر از کلمه می‌کند تا چند روزی شعر، حرف اول و آخر ایرانیان را بزند. چنان‌که در قرون متمادی زده است.

شعر، شعر است کهنه و نو ندارد

اولین نکته‌ای که دبیر علمی جشنواره به آن اشاره می‌کند، مربوط به بدعتی است که در این دوره از جشنواره بنا نهاده شده؛ این‌که براساس آیین‌نامه جشنواره همه آثار یکجا بررسی می‌شوند و شعر نو و قالب‌های کلاسیک قرار نیست در داوری از هم تفکیک شوند. این تغییر رویه را باید به فال نیک گرفت و در ادامه این گزاره که شعر، شعر است و نو و کهنه ندارد به بررسی نشست.

پیش از ظهر دیروز، 24 بهمن‌، جواد محقق که شاعر است و امسال دبیری علمی جشنواره را به عهده دارد به همراه مهدی قزلی که او را بیشتر به خاطر فعالیت‌هایش در داستان‌نویسی می‌شناسیم به عنوان دبیر اجرایی این دوره در جمع خبرنگاران حاضر شدند تا از دوازدهمین جشنواره بین‌المللی شعر فجر بگویند.

جواد محقق می‌گوید 4781 اثر به دستشان رسیده و بررسی شده، البته اشاره هم می‌کند برخی کتاب‌ها دو سه جلدی بوده و با این حساب، تعداد کتب بررسی‌ شده حدود 5000 جلد می‌شود. البته شاید تعجب کنید که چطور برای دبیرخانه یک جشنواره این قدر کتاب فرستاده‌اند. اما ماجرا این است که همه این آثار ارسالی نیستند. آن طور که محقق می‌گوید آنها از طریق فهرست کتب ثبت‌شده در خانه کتاب نیز آثار را فراهم کرده‌اند. همه کتاب‌ها هم کتاب‌های شعر نیست، بیش از 200 عنوان اثر درباره شعر بررسی شده که عدد قابل توجهی است.

پس از این‌که محقق به یکجابررسی‌شدن همه قالب‌های شعری بدون تفکیک اشاره می‌کند، خبرنگار فارس نگرانی‌ای را مطرح می‌کند که منطقی به نظر می‌رسد. این‌که حق برخی قالب‌ها نادیده گرفته شود. اما پاسخ آقای دبیر این است: سعی شده در ترکیب داوران به‌گونه‌ای عمل شود که همه تخصص‌های شعری در آن دیده شود. حتی در شعر کودک و نوجوان و خردسال نیز این مشکل وجود دارد و برخی بر این باورند که باید تفکیک و شعر کودک از شعر خردسال و نوجوان جدا شود و هر کدام برگزیده خود را داشته باشد اما خب! این مساله هم داوری را دشوار می‌کند و هم تعداد جوایز را افزایش می‌دهد. در هر بخش سه داور آثار را بررسی و بین پنج تا هفت اثر را نامزد می‌کنند و در مرحله نهایی داوری، دو داور به این ترکیب اضافه می‌شود که یکی دبیر جشنواره و دیگری یکی از اعضای هیأت علمی است.

تاجیک‌ها نمی‌آیند اما ترک‌ها هستند

یکجا بررسی‌ شدن قالب‌های شعری مختلف، تنها بدعت این دوره از برگزاری جشنواره‌ بین‌المللی شعر فجر نیست؛ در این دوره قرار است بهترین ناشر شعر هم انتخاب شود. علاوه بر این بررسی 12 سال شعر ترکی به فراخور این‌که شهر تبریز به‌عنوان پایتخت گردشگری جهان اسلام معرفی شده، در این شهر اتفاق خواهد افتاد. البته این را هم بگوییم که ظاهرا به خاطر مخالفت‌هایی که حکومت تاجیکستان برای حضور در ایران داشت، ‌حضور شاعران تاجیک در این دوره منتفی شده است. اینها را از حرف‌های اولیه مهدی قزلی، دبیر اجرایی جشنواره بین‌المللی شعر فجر می‌توان فهمید.

اما سوالی که درباره انتخاب ناشر برتر مطرح شده درباره ساز و کارهای این انتخاب است.

قزلی در این باره می‌گوید: اثرگذاری و جریان‌سازی نشر و کمیت و کیفیت آثار و موارد دیگر از قبیل کیفیت کتاب‌سازی و چاپ برای انتخاب ناشر برگزیده در این انتخاب مؤثر است. توجه به ناشر می‌تواند کمک کند تا ناشران در مواجهه با شعر دقت بیشتری کنند و امیدواریم این گام مثبت و مؤثری باشد. در انتخاب ناشر، تنها به ناشران تخصصی شعر توجه نمی‌شود و تاکنون به هفت تا هشت ناشر رسیده‌ایم که یکی از آنها معرفی خواهد شد.

جشنواره سال بعد برای بی‌کتاب‌ها و جوان‌ها

روال معمول نشست‌های خبری از این نوع این است که مسئولان علاوه بر توضیحاتی درباره روند برگزاری رویداد مربوط، به دورنمایی هم برای سال‌های آینده اشاره می‌کنند. دبیر اجرایی جشنواره از همین رو به اضافه‌شدن یک بخش به جشنواره اشاره می‌کند. قزلی می‌گوید: از سال آینده شاید بخش شعر جوان مختص آنهایی که کتاب شعر هم ندارند به جشنواره اضافه شود تا از این رهگذر به استعدادهای جوان شعر هم بپردازیم.

این هم می‌تواند روال درستی باشد تا شاعران تصور نکنند تنها در صورتی جدی گرفته می‌شوند که آثارشان را در قالب کتاب منتشر کرده باشند. مراسم اختتامیه این جشنواره 6 اسفند در تبریز برگزار خواهد شد.

ماجرای حذف رشیدپور از جشنواره شعر فجر

شاید رضا رشیدپور در یک ماه اخیر، یکی از پربسامدترین و تکرارشونده‌ترین نام‌هایی است که در رسانه‌ها شنیده‌ایم؛ چندی پیش او به عنوان مجری و مصاحبه‌کننده در گفت‌وگو با رئیس‌جمهور انتخاب شد و به‌زعم بسیاری از منتقدان، گزینه مناسبی برای تغییر رویه گفت‌وگوهایی از این نوع بود. همزمان برنامه صبحگاهی این مجری یعنی «حالا خورشید» هر روز سر و صدایی به پا می‌کرد تا این‌که او مجری‌ ـ کارشناس ویژه‌برنامه‌های برنامه سینماهفت تلویزیون هم شد که شب‌های برگزاری جشنواره فیلم فجر روی آنتن می‌رفت. حضور او به عنوان مجری اختتامیه این جشنواره هم مورد توجه قرار گرفت. همه اینها باعث شده او در یک ماه اخیر در کانون رصدها باشد. حالا هم شاید تعجب کنید اما حقیقت دارد که قرار بوده پای او به جشنواره اهالی شعر هم باز شود. بخشی از حرف‌های پایانی مهدی قزلی، دبیر اجرایی دوازدهمین جشنواره شعر فجر در نشست خبری دیروز در همین باره بود، جایی که او گفت: پیش از این‌که رضا رشیدپور به‌عنوان مجری جشنواره فیلم فجر مطرح باشد، ما با او صحبت‌هایی کرده بودیم و از آنجا که ایشان آذری بود، تصمیم گرفتیم با توجه به جایگاه تبریز در این دوره، او را به عنوان مجری مراسم انتخاب کنیم که با توجه به حضور او در برنامه‌های جشنواره فیلم فجر، منصرف شدیم.