امداد نیازمند طرح جامع

احتمال وقوع زلزله ای بزرگ واقعیتی است که باید به طور منطقی بدان پرداخت. کشور ما مانند بسیاری از کشورها در پهنه کمربند زلزله قرار گرفته و شواهد تاریخی و دلایل ژئوفیزیکی این موضوع را تایید می کند

کد خبر: ۱۱۲۰۲۹

که خانه های ما روی زمینی لرزان بنا شده است و آنچه مهم است این که اگر زلزله و هرگونه حادثه ای که منجر به بحران می شود به درستی مدیریت شود، کمترین میزان آسیب ، خسارت و تلفات را بدنبال خواهد داشت.
گرچه بحث امداد رسانی پس از وقوع زلزله آن هم در کلان شهری چون تهران یک مقوله چند وجهی و نیازمند همکاری و مشارکت همه ارگان های مسوول است ولیکن بسیاری از کارشناسان معتقدند که خودامدادی از سوی مردمی که درگیر حادثه هستند بیشتر از حضور عوامل امدادی - تخصصی در کاهش آثار بلایای طبیعی موثر خواهد بود که البته این مساله نیز به آموزش و فرهنگ سازی جمعی ، آن هم در یک پروسه زمانی وابسته است. با این حال ما بر آن هستیم تا در قالب گفتگو با احمد صادقی ، مدیر عامل جمعیت هلال احمر استان تهران به بحث امداد رسانی در صورت بروز زلزله احتمالی در تهران نگاه دوباره ای داشته باشیم.

بحث مواجه با زلزله محتمل بزرگ در تهران ، از دید جمعیت هلال احمر چگونه طرح موضوع می شود؛

احتمال وقوع زلزله ای بزرگ در تهران واقعیتی است که باید به طور منطقی بدان پرداخت. کشور ما مانند بسیاری از کشورها در پهنه کمربند زلزله قرار گرفته و شواهد تاریخی و دلایل ژئوفیزیکی این موضوع را تایید می کند، که خانه های ما روی زمینی لرزان بنا شده است. آنچه که مهم است این است که اگر زلزله و هرگونه حادثه ای که منجر به بحران می شود به درستی مدیریت شود، کمترین میزان آسیب ، خسارت و تلفات را بدنبال خواهد داشت.

اصول و مبانی جمعیت هلال احمر در مواجه با سوانح طبیعی مانند زلزله چگونه تعریف می شود؛

براساس چرخه مدیریت بحران برای یک سانحه طبیعی مانند زلزله 4 مرحله اصلی تعریف می شود ؛ فاز پیشگیری ، آمادگی ، مقابله و بازسازی. همانگونه که ملاحظه می شود دو مرحله از این چرخه قبل از وقوع باید مدنظر قرار گیرد. یعنی باید قبل از وقوع ضمن توجه به اقدامات پیشگیرانه جهت کاهش آسیب مانند مقاوم سازی بناها، نسبت به افزایش آمادگی نیز اهتمام ورزید. با توجه به وظایف جمعیت هلال احمر مندرج در اساسنامه آن و بر اساس ماده 44طرح جامع امداد و نجات ، مسوولیت جمعیت در دو مرحله آمادگی و مقابله تعریف می شود که در مرحله قبل از وقوع طبیعتا بحث آمادگی در دستور کار قرار می گیرد. در هنگام بروز سانحه فاز مقابل و پاسخ به سانحه که همان ارائه به هنگام خدمات امدادی پس از وقوع یک سانحه است ، مورد توجه خواهد بود. پس به طور مشخص دو رویکرد آمادگی و مقابله به عنوان ماموریت اصلی جمعیت در مواجه با سوانح طبیعی قابل طرح است.

حال این اصول به منظور دستیابی به عملکرد موثر در صورت رخداد زلزله احتمالی در تهران چگونه و در چه جهاتی باید تکمیل و توسعه یابد؛

آمادگی برای مقابله شامل اجرای متعددی است لذا نیاز به یک نگاه فرآیندی در این بحث وجود دارد. اما مشخصا در ارتباط با وظایف سازمانی جمعیت دو بخش مدنظر قرار گرفته است ،
بخش اول: آموزش همگانی و عمومی در سطح جامعه بمنظور آگاهی و در نتیجه ارتقائ آمادگی آحاد در مواجه با زلزله است که به ضرورت و اهمیت آن خواهیم پرداخت.
بخش دوم: فراهم کردن تجهیزات ، امکانات ، فضای مورد نیاز و نیروهای تخصصی در امر امداد و نجات است که در هر دو مقوله مبتنی بر برنامه به پیش می رویم که در هر دو بخش نیاز به توسعه کمی و کیفی وجود دارد.

به اعتقاد شما هلال احمر در صورت بروز زلزله 8 - 7 ریشتری در کلان شهری چون تهران تا چه حد می تواند در امداد رسانی سریع و موثر، در ساعات اولیه پس از حادثه ، عملکرد موثری داشته باشد؛

وقوع زلزله در کلان شهر تهران با مشکلات فراوانی که به لحاظ تراکم جمعیتی ، بافت فرسوده ، تمرکز اکثر دستگاه ها و مراکز مهم تجاری کشور و بسیاری از مولفه های دیگر به ناچار بخش عمده ای از کشور را درگیر خود خواهد کرد و حادثه ای ملی و بین المللی تلقی خواهد شد. جمعیت هلال احمر توسعه کمی و کیفی توان و ظرفیت امداد رسانی خود را به خصوص طی سالهای اخیر افزایش داده و این روند همچنان ادامه دارد. بحمدالله امروز جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران یکی از برترین جمعیت های دنیا در امر امدادرسانی است و در صورت بروز زلزله تمام نیروها و امکانات خود را برای امدادرسانی هرچه سریعتر به کار خواهد برد. اما آنچه مهم است و تجربه زلزله های گذشته در کشور آن را به خوبی به اثبات رسانده است مشارکت مردم در تجلی مفهومی به نام خودامدادی است. چراکه اولین امدادگران خود مردمی هستند که درگیر حادثه هستند در برخی مطالعات تاثیر خودامدادی ناشی از آموزش همگانی بیشتر از حضور عوامل تخصصی در کاهش آثار بلایای طبیعی نشان داده شده است.

طی سالهای اخیر (پس از زلزله بم) چه اقدامات یا برنامه های جدیدی در دستور کار هلال احمر برای مواجه با زلزله احتمالی در شهرهای بزرگ و بخصوص تهران صورت گرفته است؛

پس از وقوع زلزله دلخراش بم بحث توان امدادی به صورت کلی مورد تایید و برنامه آمادگی برای مقابله تهران تدوین و اجرای آن در دستور کار قرار گرفت . در این برنامه:
- ایجاد و تجهیز 6 پایگاه پشتیبانی اقماری استان
- ایجاد و تجهیز پایگاه امدادی در 13 شهرستان استان تهران
- ایجاد 22 پایگاه درون شهری در مناطق 22 گانه تهران
- تعیین سامانه فرماندهی و مدیریت بحران
- تهیه نقشه های GIS ژئوفیزیکی و دموگرافیک مختلف از استان
- سازماندهی و تجهیز 50 تیم عملیاتی مورد تایید و تاکید قرار گرفته است.

جمعیت با چه موانع و کاستی های درون سازمانی یا برون سازمانی برای رسیدن به عملکرد مطلوب مواجه است؛ چه سازمان یا بخشهایی باید به هماهنگی و اجماع نزدیکتری با جمعیت برسند؛

مشکل عمده درون سازمانی جمعیت ، کمبود اعتبارات است. اعتبارات در نظر گرفته شده با قابلیت ها و برنامه هایی که جمعیت باید اجرا کند، همخوانی ندارد. به عناون مثال در بحث آموزش شعار محوری ما آموزش یک فراگیر در هر خانواده است که با جمعیتی تقریبی 3351757 خانوار در تهران باید همین تعداد نفر آموزش ببینند. با توجه به توسعه پایگاه های اقماری و درون شهری مشکل دوم کمبود نیروی انسانی است که محدودیت های کنونی مانع جذب نیروهای لازم و کارآمد می شود. در بحث برون سازمانی عدم مشخص بودن مدیریت بحران در تهران ، عدم همکاری دستگاه های اجرایی در تامین برای احداث پایگاه ، عدم ارائه اطلاعات مورد درخواست و همچنین عدم توجه کافی به طرح جامع امداد و نجات کشور از سوی دستگاه ها به عنوان مهمترین مشکلات مقیاس برون بخشی مطرح می شود.

در حال حاضر چه اولویت هایی در دستور کار هلال احمر برای رفع کاستی های موجود مطرح است؛ چه پیشنهاداتی دارید؛

در ابتدا به منظور برخورداری از یک برنامه جامع و عملیاتی ، طرح مطالعاتی امداد و نجات و برنامه عملیاتی پاسخگویی به سوانح تهران را در دستور کار داریم. این طرح به ما کمک خواهد کرد تا با یک نظام مدیریتی - عملیاتی مناسب در ارائه بهینه خدمات امداد و نجات توفیق داشته باشیم همچنین تجهیز و توسعه پایگاه های اقماری ، توسعه پایگاه های درون شهری ، تقویت پایگاه های موجود در شهرستان های اطراف ، هماهنگی و ارتباط تنگاتنگ با استان های معین و برگزاری مانورهای مختلف جهت آمادگی بیشتر و ایجاد تعامل بیشتر با سازمان ها و نهادهای مرتبط از اولویت های کاری است که تلاش می کنیم بر طبق یک برنامه زمانبندی شده آنها را انجام دهیم.

برگزاری مانورهای اخیر موید چه واقعیت هایی در زمینه های امدادرسانی در صورت رخداد زلزله تهران است؛

برگزاری مانورهای مختلف بخصوص طی مدت اخیر ضمن ایجاد نشاط و پویایی در نیروهای داوطلب و امدادگر جمعیت نشان داده است که آمادگی نسبی برای پاسخ سریع به سوانح وجود دارد. اما در بحث هماهنگی بین بخشی در زمان اجرای مانور نیاز به تلاش بیشتری است. انجام این مانورها به طور مستمر و طبق برنامه پیش بینی شده برای خود جمعیت و به صورت هماهنگ برای تمام دستگاه های عضو ستاد حوادث چه در تهران و چه در سطح شعب شهرستان ادامه خواهد یافت.

آموزش های مربوط به زلزله

1- آموزش های مربوط به مرحله پیش از وقوع زلزله: این آموزش ها عموم افراد جامعه را در برمی گیرد. در مرحله پیش از وقوع زلزله مهمترین کاری که مردم می توانند و می باید انجام دهند ترک منطقه و محل وقوع زلزله احتمالی است. برای این که این کار به خوبی انجام شود می باید آموزش های لازم از قبل به مردم داده شود. سوالی که در اینجا پیش می آید این است که چگونه می توان قبل از وقوع زلزله به وقوع آن پی برد و مردم را چگونه آگاه ساخت. گرچه پیش بینی دقیق زلزله مقدور نیست ، اما گاهی می توان تا حدودی وقوع آن را براساس ترکیبی از مشاهدات و تغییرات سطح آب و گل آلوده شدن و کف کردن آب در چاهها، تغییرات جریان های الکتریکی و مغناطیسی زمین ، اندازه گیری تغییر شکل زمین ، پیش لرزه ها و رفتار عجیب و غریب حیوانات حدس زد.
2- آموزش های مربوط به مرحله هنگام زلزله : برخی آموزش های مربوط به مرحله وقوع سانحه به شرح ذیل هستند:
- چگونگی فرار از موقعیت های خطرناک
- نحوه نجات دادن و تخلیه افراد مجروح ، پیر و ناتوان
- روشهای جلوگیری از وقوع آتش سوزی
- شیوه های بیرون آوردن و تخلیه اجساد
- روشهای ارائه کمکهای اولیه
- روشهای مبارزه با بیماریهای عفونی
- روشهای اضطراری تهیه آب آشامیدنی
3- آموزش های مربوط به مرحله پس از وقوع زلزله: این مرحله در حقیقت به مرحله بازسازی خانه های ویران شده بر اثر سانحه است.