شمیران از تفرج تا گردشگری

منظریه ، باغاتی بوده که در شرق جماران واقع شده اند. زمینهای منظریه در قدیم به میرزا فتحعلی خان شیرازی ملقب به صاحب دیوان تعلق داشت. در زمان ناصرالدین شاه قرار بوده است که شاهراهی بزرگ از قریه منظریه شمیران به سمت سواحل دریای خزر کشیده شود که راه کلکچال بازمانده آن است. پس از سقوط حکومت قاجار باغ منظریه به دولت تعلق گرفت و سال 1312 خورشیدی برای فعالیت های ورزشی به انجمن ملی تربیت بدنی و پس از آن به وزارت آموزش و پرورش واگذار شد. از دیدنی های منظریه امروز پارک سنگی جمشیدیه است که علاقه مندان بسیاری را به طرف خود می کشاند. پس از مرگ محمدشاه قاجار در عمارت محمدیه ، فرزند تازه بر تخت نشسته اش یعنی ناصرالدین شاه ، آنجا را از مرگ پدر بدیمن می داند و به ییلاق نمی رود و دستور می دهد جایی تازه را برای قصری نوبیابند و نیزار روستای کرده وی مسطح می شود و قصر نیاوران شکل می گیرد. با ساخت قصر نیاوران بعضی رجال سیاسی قاجار نیز در اطراف باغ نیاوران باغهایی را می سازند. در جوار نیاوران ، کامران میرزانایب السلطنه باغی را می سازد که کامرانیه نام می گیرد. پس از فوت او دخترش برخی از زمینهای جنوبی کامرانیه را به عبدالحسین میرزا فرمانفرما فروخته و از تعلق این املاک به خانواده فرمانفرما نام باغ را فرمانیه می نهند. محله کاشانک ناصرالدین شاه در جنوب عمارت نیاوران در سال 1292زمینهای آنجا را به باغ تبدیل کرد و ساختمانی در آن برای یکی از همسران خود امینه اقدس که پس از ازدواج لقب اقدس الدوله گرفت ساخت و نام اقدسیه نیز به همین مناسبت بر این باغ گذاشته شد. در شمال باغ نیاوران محله کاشانک قرار دارد. ششدانگ کاشانک به فاطمه خانم ملقب به انیس الدوله از زنان سوگلی ناصرالدین شاه تعلق داشت. ذکر شده است که انیس الدوله حکمرانی کاشان را از ناصرالدین شاه خواسته و شاه هم این درخواست را پذیرفته بود. شاید هم شاه برای آن که دل همسر محبوبش را نشکسته باشد، حکمرانی همین قریه را به نام کاشان کوچک (کاشانک) به او بخشیده باشد.
امروز مجموعه کاخهای نیاوران یادگاری از گذشته های نیاوران است که می توانید در آن به تماشای کاخهای صاحبقرانیه ، نیاوران ، کوشک احمد شاهی ، موزه جهان نما بروید. در دوره پهلوی تعدادی از مزارع جنوب کاخ صاحبقرانیه به پارک نیاوران تبدیل می شود و بیمارستان مجاور آن به منطقه ای در دارآباد انتقال می یابد و فرهنگسرای نیاوران که قدیمی ترین فرهنگسرای ایران است به جای آن ساخته می شود.

طجردشت با 950 سال قدمت آن گونه که ابوبکر راوندی در کتاب راحه الصدور نوشته است ، نام قدیم تجریش در 950 سال پیش طجردشت بوده است و می نویسد طغرل اول سلجوقی بر سر راه سفرش از تبریز به شهرری خون دماغ می شود، چون هوا بسیار گرم بوده پس به ده طجردشت از نظر خنکی هوا نزول فرمود ؛ اما خنکی هوا هم چاره ساز نمی شود و سلطان در تجریش درمی گذرد. تابوت طغرل را برای دفن به شهرری بردند و در آنجا به خاک سپردند که امروزه برج طغرل نام دارد ؛ همچنین روایت کرده اند که کریمخان زند هم که از فرط گرمای هوای تهران ناخوش احوال شده بود، به تجریش می رود که در مورد او، خنکی هوای تجریش کارساز شده و سلامتش را به دست می آورد. اما تجریش قدیم محدوده ای در سمت راست جاده شمیران روی تپه ای بعد از پل رومی بوده است و چون در زمینهای اطراف باغها سر و کله گرگ پیدا می شود، اهالی آنجا را رها کردند و به حوالی امامزاده صالح روی آوردند و تجریش فعلی را بنا کردند و به این ترتیب تجریش مجموعه باغات مختلفی را میان امامزاده صالح و الهیه در برمی گرفته و مرکز آن بازار بوده است. تجریش در قدیم پلی آجری و باریک روی رودخانه دربند داشته که بعدها با گسترش این منطقه ، این پل خراب و میدان قدس فعلی بنا شد، هنوز هم نام میدان سرپل را می توانید از زبان رهگذران بسیاری در این منطقه بشنوید. علاقه مندان در این منطقه می توانند از بازار قدیم و تکیه آن دیدن کنند یا به دیدن بارگاه زیبای امامزاده صالح ع بروند.