آداب تشویق و تنبیه فرزندان

تا دو سالگی کودک قادر به درک کامل از رفتار درست و نادرست نیست و در این سن لازم است از «نه قاطع» برای شکل دهی رفتار استفاده کرد و پس از دو سالگی می‌توان برای تربیت و شکل دادن رفتار، علت امر و نهی کردن و تشویق و تنبیه را برای کودک توضیح داد.

تنبیه، محرکی آزار‌دهنده است که بعد از انجام رفتار نامطلوب ارائه می‌شود و تشویق نیز محرکی مطلوب است که بعد از انجام رفتار مطلوب ارائه می‌شود. تقویت منفی نیز به معنای حذف محرک نامطلوب است.

کودکانی که بیش از حد تنبیه بدنی می‌شوند دچار اضطراب، ناآرامی، پرخاش، گوشه‌گیری، ترس مداوم، ناخن جویدن، شب ادراری، کمرویی، اعتماد به نفس پایین، رفتار بین فردی نامتعادل، کم‌خوابی یا پرخوابی، کم‌اشتهایی عصبی یا پرخوری عصبی و کودکانی که بیش از حد تشویق می‌شوند نیز دچار اشباع می‌شوند و با افزایش تشویق بیش از حد، نوع خواسته‌های آنها برای دریافت پاداش تغییر می‌کند و بسادگی راضی نمی‌شوند.

برای تشویق یا تنبیه

به طور واضح مشخص کنید کودک را برای چه رفتاری تنبیه یا تشویق می‌کنید.

خود کودک را مورد قضاوت قرار ندهید و به رفتار او بازخورد دهید.

اول به کودک تذکر داده می‌شود و درصورتی که رفتار مخرب را تکرار کرد اقدام به تقویت منفی یا تنبیه کنید.

کودک باید از مدت زمانی که تنبیه یا محرومیت یا تقویت منفی در مورد او اعمال می‌شود آگاه شود.

هنگام صحبت کردن با کودک به چشمان او توجه کنید و مقابل او بنشینید و عوامل مزاحم مانند صدای تلویزیون یا موبایل را قطع کنید.

در مکانی خصوصی با کودک خود سخن بگویید و به او در مقابل جمع تذکر ندهید یا در حضور جمع، او را سرزنش نکنید.

از خود کودک بخواهید برای کار خطایی که انجام داده است مجازات تعیین کند.

لازم است نظر پدر و مادر در مورد نحوه تشویق و تنبیه همسو باشد.

از کلمات پیچیده استفاده نکنید و ساده و خلاصه توضیح دهید.

اجازه دهید کودک از خودش دفاع کند.

کودک را مورد ضرب و شتم بدنی قرار ندهید و از تنبیه بدنی اجتناب کنید.

اگر فرزند شما دچار علائم جسمانی و روان‌شناختی ناشی از اضطراب و ترس شدید است لازم است مداخلات روانپزشکی و روان‌شناختی در مورد او صورت گیرد و حتی در صورت لزوم از دارودرمانی همراه با رفتاردرمانی، روان درمانی و بازی درمانی استفاده شود.

دکتر مهرنوش دارینی

روان‌شناس و مشاور