کودکان جنگ

با آن که در سراسر دنیا، استفاده از کودکان به عنوان سرباز در جنگ به عنوان عملی زشت و غیرانسانی شناخته شده است ، یکی دیگر از موارد نقض شدید حقوق کودکان ، به سربازی گرفتن و استفاده از آنان در جنگ است. بنا بر گزارش یونیسف ، در حال حاضر در 20جنگ و درگیری منطقه ای ، کودکان به عنوان سرباز فعالیت می کنند. کشورهایی مثل عراق ، افغانستان ، هند، خاورمیانه ، اندونزی ، فیلیپین و سودان از جمله این کشورها هستند که در گزارش یونیسف به آنها اشاره شده است. پس از قاره آفریقا ؛ آسیا و امریکای جنوبی بیشترین کودکان سرباز را دارند. در 33کشور جهان ، کودکان یا به خدمت سربازی اعزام می شوند و یا در خدمت جنگ سالاران و نیروهای شورشی هستند. از آنها در عملیات مین یابی یا خدمات پشت جبهه استفاده می شود.
ولفگانگ شونکه ، کشیش آلمانی ، تجربیات فراوانی درباره کودکان سرباز دارد. او در این خصوص می گوید: کودکان سرباز قیمتی ندارند. پول غذای آنها زیاد نیست و زمانی که مورد استفاده نباشند، به ماموریتی فرستاد می شوند که بازگشت ندارد.
شونکه درباره شیوه سربازگیری و تربیت کودکان در سازمان های نظامی می گوید: خشونت در مورد این کودکان ، اولین مرحله برای کنترل آنهاست. ابتدا آنها را بشدت کتک می زنند و سپس از آنها طلب خشونت می کنند و به آنها یاد می دهند که باید نسبت به دیگران سنگدل باشند. در این مرحله ، خشن ترین وظیفه برای کودکان زمانی فرا می رسد که به آنها دستور داده می شود خویشاوندانشان را به قتل برسانند. پس از این مرحله است که راه فراری برای این کودکان باقی نمی ماند و آنها برای همیشه مطیع می شوند.
آندراس ریستر از سازمان سرزمین انسان نیز در این باره می گوید: در دست کم کشور که در فاصله سالهای 2001و 2004میلادی درگیر کشمکش های خونین یا جنگ بودند، کودکان فعالانه در جبهه ها می جنگیدند. یعنی نه تنها آنها را به عنوان سرباز به خدمت گرفته بودند، بلکه از آنها می خواستند با اسلحه در جنگ شرکت کنند. اگر چه شورای امنیت سازمان ملل متحد بارها از این که از کودکان در جنگ سوئ استفاده می کنند، انتقاد کرده اما تنها در مورد 6 کشور اقدامی انجام داده است. 5کشور از این 6 کشور در آفریقا هستند. به گفته آندراس ریستر، در برخی دیگر مناطق جهان این پدیده رشد یافته است.
رادیکا کومارسوامی ، معاون دبیرکل سازمان ملل بتازگی نیز در گزارشی که به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارائه کرد، نسبت به وضعیت بد کودکان بخصوص در درگیری های نظامی هشدار داد. وی با اشاره به این نکته که از بیش از 250هزار پسر در جنگها به عنوان سرباز استفاده می شود خاطر نشان ساخت که ده ها هزار دختر از سوی سربازان و نظامیان مورد بهره برداری جنسی قرار می گیرند.

بچه ها از جنگ چه می فهمند؛

جنگ در همه ابعادش برای کودکان ناخوشایند و هراس انگیز است. کودکان در هر سنی که باشند، درک روشنی از جنگ ندارند و وقتی جنگی رخ می دهد، حتی مدتها بعد نیز از نظر عاطفی و هیجانی تحت تاثیر حوادث ناشی از آن قرار می گیرند. کودکان هنگام جنگ از بسیاری از اتفاقات دچار ترس و اضطراب می شوند. هراس از دست دادن والدین ، هراس از آسیب بدنی ، هراس از صداهای مهیب انفجار و هواپیماها، دیدن تصویر و خبرهای فاجعه در تلویزیون ، شنیدن آنچه رادیو و دیگران درباره فاجعه بیان می کنند، همه و همه احساس ترس و اضطراب را در کودکان تقویت می کنند.

تبعات جنگ

اما نباید فراموش کرد که جنگ علاوه بر اثرات عیان چون معلولیت و مرگ کودکان ، اثرات پنهانی نیز دارد که در بسیاری از موارد تا پایان عمر باقی می ماند. ابعاد پنهانی جنگ می تواند برای سالها همراه جامعه باشد که در بسیاری از موارد با از دست دادن خانواده و شبکه های اجتماعی ، کودکان را تحت تاثیر قرار می دهد. از سال 2003تاکنون بیش از 14میلیون کودک مجبور به نقل مکان در کشور زادگاه شان یا به خارج شده اند و بین 8تا 10هزار کودک هرساله در نتیجه مین های زمینی کشته یا معلول شده اند.
فادیا الاسعد، رئیس اتحادیه لبنانی حمایت از کودکان (LUCW)در این باره می گوید: پس از پایان جنگ اسرائیل علیه لبنان ، همان گونه که ویرانی ها باید بازسازی شوند، کودکان لبنانی نیز به بازسازی نیاز روحی دارند.
وی ادامه داد: وحشیگری اسرائیل در دوره جنگ به قدری شدید بود که تاثیر منفی بسیاری بر ذهن و روان کودکان گذاشته که تا سالها قابل درمان نیست. از این رو باید تلاش بسیاری برای روان درمانی آنان کرد تا اثرات منفی این فاجعه را در آینده کودکان به کمترین حد رساند.
الاسعد افزود: یکی دیگر از مشکلات ناشی از جنگ ، وجود بمبهای خوشه ای منفجر نشده است که کودکان را بیش از دیگران تهدید می کند.

عملکردی اجرایی

ناکارآمدی سازمان ملل و نهادهای وابسته به آن در توقف جنگ و پیگیری برحسن اجرای معاهده نامه های بین المللی حقوق بشر، نه تنها سازمان ملل را در معرض سوال و مواخذه جدی قرار داده است ، بلکه بیانگر این واقعیت است که در مباحث حقوق بشری ، بیشتر مباحث سیاسی مطرح است. جنگ خشونت ، تخریب و نابودی به همراه دارد. بر این اساس تا وقتی جامعه جهانی نتواند قدرت برتر را همان گونه که در حقوق داخلی وجود دارد در عرصه بین المللی تثبیت کند، ضمانت اجرایی قوانین بین المللی محقق نخواهد شد.از این رو در قبال مسائل حقوق بشری از جمله حقوق کودکان ، اگر سازمان ملل به عنوان نماینده واقعی تمام کشورها بر مبنای اصل تساوی دولتها اقدام می کرد می توانست جایگاه خود را به دست آورد ؛ همچنین کشورهای عضو این سازمان نیز تنها با محکوم کردن و دادن بیانیه نسبت به تضییع حقوق کودکان واکنش نشان می دهند و شاید تنها سازمان هایی مانند صلیب سرخ ، پزشکان بدون مرز و مانند آن به عنوان فعالان حقوق بشر در این خصوص فعالیت کنند.اما آنچه در حال حاضر در خصوص احقاق حقوق کودکان بویژه درباره تضمین حقوق کودکان در جنگ مطرح می شود، محدودیت اجرایی قوانین حقوق بشری است که حاصل بحث موازنه قدرتهاست و از این رو نمی توان شاهد ضمانت اجرایی کاملی در این زمینه بود.

قربانیان عملیات تروریستی در مناطق جنگی و بحران زده ، کودکان قربانیان بسیاری از عملیات های تروریستی هستند. یکی از نمونه های آن سپتامبر سال 2004 و گروگانگیری دانش آموزان در شهر بسلان در اوستیای روسیه بود که در این درگیری بیش از 330نفر در یک مدرسه کشته شدند. از دیگر نمونه ها، درگیری های میان نظامیان دولتی و شورشیان در استان آچه سال 2003بود که در آن 460 مدرسه در آتش سوخت. اما در روزهای اخیر، آنچه بسیاری از سازمان های حقوق بشری را نسبت به نقض قواعد حقوق بشر بخصوص حقوق کودکان در لبنان و فلسطین نگران کرد، فتوای خاخام های اسرائیلی مبنی بر مجاز بودن کشتار زنان و کودکان بود. در بیانیه شورای این خاخام ها ادعا شده بود که تورات ، کشتار زنان و کودکان را در زمان جنگ جایز می داند و هر که به کودکان غزه و لبنان رحم کند، به کودکان اسرائیل نگاهی وحشیانه دارد و چنین بود که یونیسف در گزارشی اعلام کرد، یک سوم تلفات حملات رژیم اسرائیل به لبنان را کودکان تشکیل دادند.

کتایون مافی