وقتی چشم‌تان تنبل می‌شود

تنبلی چشم شایع‌ترین علت کاهش دید در کودکان است. در بزرگسالان هم بیماری شایعی است. در برخی کشورها تنبلی چشم در افراد بالای 60سال مشاهده می‌شود. اما تنبلی چشم فقط در سنین پایین قابل درمان است. علت تنبلی چشم به مغز برمی‌گردد.

تنبلی چشم یعنی یک چشم بچه خوب نمی‌بیند. علت این که در کودک یک چشم عیب انکساری بالاتری نسبت به چشم دیگر دارد این است قسمتی از مغز که مربوط به آن چشم است، تنبل می‌شود. بنابراین مغز تنبل و دید کودک مختل می‌شود.

تنبلی چشم به چند نوع طبقه بندی می‌شود ؟

تنبلی چشم بر سه نوع است. نوع اول که از شیوع بیشتری دارد به علت انحرافات چشم است. نوع دوم به علت عیوب انکساری یا نمره‌های چشم است بخصوص اگر نمره یک چشم زیادتر از دیگری باشد یا نمره هر دو چشم خیلی بالا باشد. نوع سوم که از دو نوع گفته شده کمتر شایع است اما اهمیت زیادی دارد، وجود اختلال ساختمانی چشم است. مثلا آب مروارید مادرزادی، توده‌ای در پلک چشم یا افتادگی پلک چشم باعث تنبلی چشم می‌شود.

آیا والدین می‌توانند تنبلی چشم را متوجه شوند؟

اگر انحرافات چشم باعث تنبلی باشد، بله. در این صورت باید کودک نزد متخصص و جراح چشم برده شود. نوع سوم که آب مروارید است هم توسط والدین قابل مشاهده است. چون در مردمک چشم سفیدی مشاهده می‌کنند. والدین می‌توانند با یک آزمایش ساده متوجه مشکل چشمی در کودک خود شوند. با یک دستمال چشم بچه را ببندند و ببینند کودک با بستن کدام چشم بی‌قراری می‌کند. مثلا اگر با بستن چشم چپ، کودک بی‌قرار شد یعنی چشم راست او مشکل دارد و همچنین ممکن است با بستن چشم چپ، کودک بی‌قرار شود. اگر کودک بی‌قراری نکرد یعنی مشکلی در چشم ندارد.

درکشور ما معاینه بدو تولد بسیار مهم است. برنامه غربالگری کشوری در چهار تا شش سالگی کودک انجام می‌شود. اما اگر والدین احساس می‌کنند کودک دو تا سه ساله آنها مشکل دارد منتظر رسیدن زمان غربالگر ی نشوند و در همین زمان او را نزد متخصص و جراح چشم ببرند.

زمان طلایی درمان تنبلی چشم چه وقت است؟

هرچه سن کودک کمتر باشد موفقیت در درمان بیشتر است. بهترین زما ن زیر هشت سالگی است. البته تا 17سالگی هم اگر نوجوان درمان شود ممکن است بهبود در دید چشمش حاصل شود. البته مسلما جواب به درمانش کمتر خواهدبود.

آیا کودک سه ساله‌ای که انحراف چشم دارد و هنگام معاینه بی‌قراری می‌کند را می‌توان درمان نکرد تا بزرگ‌تر شود؟

خیر، این کودک را می‌توان با یک وسیله یا اسباب‌بازی سرگرم کرد و معاینه را انجام داد. چون هرچه سریع‌تر باید بیماری‌اش تشخیص داده و درمان شروع شود. البته در موارد نادر مجبوریم زیر بیهوشی معاینه را انجام دهیم.

درمان تنبلی چشم چگونه صورت می‌گیرد؟

درمان بسته به علت تنبلی چشم دارد. انحراف چشم، درمان مربوط به خود را دارد. اگر کودک عیوب انکساری دارد، عینک تجویز می‌کنیم. اگر آب مروارید یا افتادگی پلک دارد، باید عیب ساختمانی چشم را برطرف کنیم. اما در برخی موارد باید در ساعاتی از روز چشم سالم بسته شود تا چشم به‌اصطلاح تنبل فعالیت کند. ولی زمان بستن چشم سالم بسته به نظر پزشک از یک تا دوساعت روزانه تا شش ساعت در روز است. اگر پزشک شش ساعت را تجویز کرده است، از این بیشتر نباید ببندید. زیرا این کار باعث تنبلی چشم معکوس می‌شود. یعنی اگر ما زیاد از حد، چشم سالم را ببندیم، چشم سالم هم تنبل می‌شود. بستن چشم نباید قطع شود. باتشویق کودک یا هر روش دیگر این کار را باید
انجام بدهیم.

دکتر آرش میر محمدصادقی

متخصص بیماری‌های چشم