حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
درمان کمبود شیر مادر
فرزند دلبندتان را در آغوش میگیرید و لحظه به لحظه ولع مکیدن و سیر شدنش را تماشا میکنید. لحظات ناب شیر خوردن نوزادان برای بسیاری از مادران تجربه شیرینی است که به دلایلی ادامهدار نمیماند. ترس از سیر نشدن نوزادان و کودکان، دلدرد یا نفخ همه و همه از مشکلات شایعی است که گاه باعث جا زدن مادران از ادامه شیردهی میشوند.
دکتر علی ناصح، فوق تخصص نوزادان و عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی معتقد است: کیفیت و کمیت شیر مادر در هر وعده و دوره با توجه به نیاز نوزاد تغییر میکند و این همان ویژگی طلایی شیر مادر است. در مراحل رشد شیرخوار نیز شیر با توجه به نیاز او تغییر میکند. کودکانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، کمتر به انواع بیماریها مانند بیماری اتوبیوم، دیابت، سلیاک، آلرژی گوارشی، اختلالات ارثی، چاقی و مشکلات تکامل عصبی دچار میشوند.
با توجه به فواید بیشمار شیر مادر و توجه مادران به اهمیت شیر دادن به فرزندشان از نقطه نظر سلامت با این متخصص نوزادان به گفتوگو نشستهایم.
شیر خشک، رقیب شیر مادر نیست
شیر خشک فقط در شرایط خاص که بندرت اتفاق میافتد، برای نوزادان تجویز میشود و تا کنون هیچ منبع علمی یا مقالهای علمی به چاپ نرسیده است تا بتواند شیرخشک یا غذای کمکی را در حد قیاس با شیر مادر معرفی کند. حتی کلستروم یا آغوز که رنگی متفاوت از شیر مادر دارد و در زمان تولد نوزاد ترشح میشود، مملو از پروتئین است و میتواند بسیاری از نیازهای ایمنی نوزاد را تامین میکند. شیر مادر ابتدا به منظور رفع تشنگی و عطش نوزاد رقیق است و بعد برای رفع نیاز او با مواد غنیتر غلیظ میشود و تحقیقات نشان داده است شیرخواران شیر مادر، بینایی قویتری نسبت به دیگر شیرخواران شیر خشکی خواهند داشت.
ترس به دلتان راه ندهید
بسیاری از مادران نگران کمیت یا کیفیت شیرشان هستند. مادران در این دوران نگرانیهای زیادی دارند؛ شیرخواران ابتدا تنها با حدود 20 یا 30 سیسی شیر، سیر میشوند و این باور نادرست که فرزندم سیر نمیشود، حس مشترک و باور نادرست بسیاری از مادران است.
آرامش و اعتماد بهنفس، نقش مهمی در شیردهی شیرخوار دارد و مادران نباید در این دوران با تفکرات بیهوده نگرانی به دل راه دهند. گاه مادران برای فهمیدن مقدار شیرشان از شیردوش استفاده میکنند که با دیدن میزان شیر خود ناامید میشوند. دانستن این نکته بسیار مهم است که شیر دوش، تفاوت زیادی با مکیدن نوزادان دارد و مادران نباید میزانی که با شیر دوش میبینند را ملاک تعیین مقدار شیرشان قرار دهند. مادرانی که زایمان سزارین انجام دادهاند باید حوصله بیشتری به خرج دهند. در این مادران ممکن است دو یا سه هفته زمان لازم باشد تا شیر مادر به مقدار مناسب برسد.
ممنوعیت تغذیهای سفت و سخت جز در موارد خاص برای مادران ضرورتی ندارد و تنها هر مادر با توجه به راحتی خود و فرزنداش میتواند از انواع غذاها استفاه کند.
راههای افزایش شیر
درمان کمبود شیر در گرم و سرد مزاجها متفاوت است. دکتر سعید صانعی، متخصص طب سنتی در این باره به جامجم میگوید: متاسفانه امروزه داروخانهها بدون توجه به مزاج مادران انواع قطرهها مانند رازیانه را به عنوان شیر افزا به فروش میرسانند که این قطره برای مادران گرم مزاج مضر است و باعث افزایش ترک سینه آنان میشوند و مادران باید با توجه به مزاجشان با تغذیه مناسب شیرشان را افزایش دهند. به طور کلی مادران
گرم مزاج، پوست خشک و زبان قرمز، شیر غلیظ و زرد رنگ دارند و معمولا دچار ترک نوک سینه میشوند.
در این مادران مصرف کاهو، شیرگاو، آویشن، برنج، شیر برنج، فرنی شیر را افزایش میدهد و میل کردن انارو سیب نیز در گرم مزاجها بسیار مفید است.
سیراب شیردان بخصوص همراه با آش جو و ماش و سبزی آش نیز غذای مناسبی است، اما خوراک طلایی برای مادران گرم مزاج ماءالشعیر طبی است.
برای تهیه ماءالشعیر طبی، جو را با پنج برابر وزن آب در زودپز بریزید و بعد از پخته شدن آبش را جدا کنید و دوباره با سینه مرغ و پیاز در قابلمه بریزید و میل کنید. این غذا برای درمان کمبود شیر خانمهای گرم مزاج بسیار مفید است.
در مقابل برای سرد مزاجها که معمولا زبان پر آب، پوست سرد، مرطوب و سفید رنگ دارند، غذاهایی چون زیره، رازیانه، سکنجبین، گوشت گوسفند و پاچه گوسفند مناسب است. کباب پستان گوسفند نیز در گروه غذاهای شیرافزا قرار دارد که بسیار کارساز است. مادران سرد مزاج بهتر است برنج را با دارچین مصرف کنند. به طور کلی در هر دو دسته سرد و گرم مزاجها غذاهای ادرار آور شیر را زیاد میکنند و مادران باید مایعات بیشتری بنوشند.
درمان دل درد شیرخواران
در مادرانی که شیر کمبهره و ناکافی دارند و شیر در سینه آنان گلوله گلوله میشود به اصطلاح به انسداد مجاری سینه مبتلا هستند، خوردن خرما توصیه میشود. بخصوص میل کردن خرما در مادرانی که شیرخوارانی مبتلا به دلدرد و کولیک دارند، نیز بسیار مفید است. بهترین و مناسبترین غذا بعد از زایمان و مجاز شدن مادر به تغذیه مصرف 9 عدد خرماست.
این میزان خرما در وعده اولیه تغذیه مادر بسیار به سلامت او و قوت شیرش کمک میکند. خرما شیر مادر را خوشمزه میکند و مانع دلدرد نوزاد میشود. بهتر است مادران شیرده بعد از هر وعده غذایی نیز خرما بخورند. شاید بتوان گفت مصرف خرما بعد از هر وعده غذایی میتواند تضمینی برای رفع دل درد شیرخوار باشد. اغلب غذاهای مصرفی ما سرد هستند و بیشتر خانمهای ایرانی سرد مزاجند، بنابر این اغلب خانمها میتوانند بدون نگرانی خرما بخورند.
عشایر و قاووت
عشایر در گذشته و امروزه تاکید زیادی بر تغذیه مادری که تازه زایمان کرده است، داشتند و با تغذیه مناسب در مدت کوتاهی مادران از بستر بلند شده و زندگی روزانه خود را در پیش میگرفتند. عشایر تاکید زیادی بر تهیه قاووت برای مادران داشتند و قاووتها قوت کافی به مادران میداد. قابلهها با توجه به مزاج مادران و جنسیت نوزاد او قاووتهای متفاوتی درست میکردند.
آنان تخم خشخاش سفید، شکر سفید، آرد نخودچی، شاه دانه و گندم بو داده را آسیاب میکردند و با اضافه کردن کمی نبات، سردی زیاد ترکیب را متعادل کرده و به مادران گرم مزاج میخوراندند. در مقابل برای مادر سرد مزاج خرما، آرد نخودچی، زیره، زنجبیل پوست شده، کشمش، جوانه ماش، جوانه گندم، پودر بادام و پسته را آسیاب میکردند و به او میخوراندند تا جان بگیرد.
نفاخها ممنوع
برای تغذیه بهتر نوزاد، مادران باید با دقت بیشتری غذا بخورند. سیبزمینی و عدس و لوبیا طبع سرد دارند و باعث دل درد شدید در نوزاد میشوند و برای پیشگیری از دل درد نوزادان، اگر مادر آش خورد حتما باید از نعنا و پیاز داغ استفاده کند یا به آش خود فلفل هندی بیفزاید. ترک نوک سینه هم مشکلات شایعی است که مادران میتوانند برای درمان آن لعاب اسفرزه یا به دانه یا بره موم روی نوک سینه که ترک خورده بگذارند تا درمان شود.
نیلوفر جامهبزرگی
جامجم
گفت و گو
