در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
محرم ایرانی
عزاداری محرم در اردبیل
مراسم سوگواری ایام محرم همه ساله در اردبیل با شور خاصی برگزار میشود. شبکهبندی شهراردبیل به شش محله اصلی شامل محلات سرچشمه، عالیقاپو، گازران، پیرعبدالملک، اوچدکان و طوی که هرکدام دارای دهها شعبه از محلات کوچکتر هستند با تعیین دقیق زمانبندی عزاداریهای این محلات از جمله برنامههای طراحی شده در قرون گذشته است که تاکنون همچنان پایدار است. به طوری که هرکدام از این محلات پرچم قدیمی مخصوص به خود را دارند، این پرچمها عموما به شکل سه ضلعی قائمند و در جنسهای متفاوت مانند ترمه و مخمل بوده و دارای نقش و نگار خاص و منحصر به فردند. از مهمترین آنها بیرق محله گازران است که اهدایی نادرشاه افشار بوده و با خطوط عالی نوشته و زردوزی شده است.
طشتگذاری
در آیین طشتگذاری که خواستگاه اصلی آن اردبیل است، طشتهای آب را که نمادی از فرات است در مساجد و حسینیهها میآورند و این اقدام به تاسی از اقدام سرور و سالار شهیدان و یادآور رفتار جوانمردانه امام حسین(ع) در مقابل سپاه حر است که به روایتی آن حضرت در روز 25 ماه ذیالحجه سال 60 هجری قمری آب مشکها را در طشتها ریخته و تمام لشکر حر و اسبان آنها را سیراب کردند. براساس روایتهای تاریخی، کاروان کربلا قبل از رسیدن به دشت نینوا توسط سربازان حر بن یزید ریاحی در منطقهای به نام «زلاله» متوقف شده است که در این محل سالار شهیدان با وجود کمبود آب دستور میدهند طشتها توسط آبهای موجود در مشکها پر شود تا هم یاران حسین(ع) و هم سربازان حر بن یزید ریاحی از آن استفاده کنند و نیز احشام موجود در هر دو کاروان سیراب شوند.
شمعگردانی
در اردبیل روزهای تاسوعا و عاشورا برنامههای خاصی اجرا میشود که برنامه شمعگردانی یکی از این مراسمهاست که در آن عزاداران 41 شمع را به نیت 41 مسجد اردبیل در طشتهای مخصوص هر مسجد روشن میکنند. شمعگردانی، فردی و جمعی صورت میگیرد و گاهی دستههای عزاداری بزرگی هم تشکیل میدهند که عموما با پای پیاده این کار انجام میشود. معمولا صاحبان هیاتها از قبل جایگاهی را به این منظور درمسجدهامشخص میکنند که محل افروختن شمع است. در مراسم «شمعپایلاماخ» رسم این است که حاجتمندان با پای برهنه این کار را انجام دهند. شمعپایلاماخ یعنی توزیع شمع بین کسانی که نذر کردهاند.
شبیه خوانی
همزمان با عاشورای حسینی، گروههای کثیری از عاشقان اهلبیت(ع) در نقاط مختلف شهر اردبیل با برپایی مراسم شبیهخوانی، تاریخ دشت کربلا را برای عزاداران ترسیم میکنند. مراسم شبیهخوانی به دو نوع ثابت و سیار به اجرا درمیآید و در عزاداری روز عاشورا گروههای شبیهخوانی سیار سوار بر اسب با عبور از خیابانهای شهر صحنههای کربلا را روایت میکنند. در برخی از شهرها و روستاهای استان نیز میدانی بزرگ به عنوان نمادی از میدان جنگ مهیا شده و یاران و اهل بیت امام حسین(ع) در یک گوشه و لشکریان «عمرسعد» ملعون در گوشهای دیگر قرار میگیرند و با ورود اصحاب امام به کارزار، حماسه کربلا و در نهایت با شهادت امام حسین(ع) و شبیهخوانی به انجام میرسد. تعزیه «جناب مسلم(ع)»، تعزیه «خروج امام از مدینه»، تعزیه «حر بن یزید ریاحی»، تعزیه «تنور خونین»، تعزیه «ساربان»، تعزیه «تشییع پیکر شهدای کربلا توسط قبیله بنیاسد»، تعزیه «شهادت علیاکبر(ع)» و تعزیه «اسارت اهلبیت امام» از جمله شبیهخوانیهایی بود که در گذشته به ترتیب در ایام محرم به اجرا در میآمد، اما امروزه فقط در ایام تاسوعا، عاشورا، 12 محرم و اربعین، مراسم شبیهخوانی برپا میشود.
عزاداری محرم در اردبیل
فرهاد رحیمی سکاک
پژوهشگر
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
