پوشاک ایرانی الگو ندارد

نمی دانم چگونه رخ داده این همه تغییر. ریحانه ایرانی سرزمین من از دور می آید و من او را نمی شناسم. او حالا میان دالان رختهای آویزان شده شهر به دنبال پارچه ای که زیبنده تن او باشد، کمرنگ و پررنگ تر می شود.

کد خبر: ۱۰۵۳۸۳

ریحانه سرزمین من به دنبال نه هویت گمشده خویش که به دنبال هویتی نو در پوششی نوتر فروشگاه های شهر را می کاود تا الهه زیبایی باشد. حالا مینی ها و ماکسی های اروپایی به جای لباسهای ایرانی برای او ارزشمندتر و گرانبهاترند، حالا پوشاک ترک و طرحهای هندی و شلوارهای لی سنگ شور شده چینی برای او جذاب ترند. راستی کجاست تن پوش اصیل ایرانی که برازنده ریحانه سرزمین من باشد؛ در هجوم پوشاک مدرن روز جهانی نمادهای سنتی و سوزن دوزی ها در دل بانوی سرزمین من رنگ می بازد و لباسهای اروپایی که متاع این قرن است ، پیشکش زیبایی های اوست. امروز سلیقه زن ایرانی من تغییر کرده و لباسهای طرح ایرانی نه همگام با خواسته او که در پستوی کم توجهی ها خاک می خورد. امروز کار ترک و چین براحتی فرهنگ چندین ساله مرا به تاراج می برد تا جای همه گذشته و آینده سلیقه ایرانی را از آن خود کند. امروز ریحانه سرزمین من میان آماج انتقادهایی که خود مقصر آن نیست ، سردرگم تن آرایی خویش است. چه کسی منصفانه او را یاری خواهد کرد تا خود را به آنچه که باید و باشد بیاراید؛ طرح می افتد روی پارچه. کمی که صبر کنی ، سر آستین هایت پر می شود از بوته های گلی که تا آرنجهایت قد کشیده اند. قامت نازک پیچکهای رونده را هم روی یقه لباست طرح می زنیم.
کاری ندارد، به همین سادگی با کمی ذوق و رنگ و طرح ، لباس برازنده ایرانی می شود. افضلی نقاش روی پارچه است. 8 سال می شود که ذوق و سلیقه اش را با رنگ می آمیزد و با عشق روی پارچه ها، یقه لباسها، سرآستین و مانتوها می آورد. می گوید که کارش بد نیست و 3 سالی هست که جای خالی تزئین روی پوشاک زنانه ویژه مانتو را پولک و چرخ دوزی و نقاشی پر کرده است. روتختی آویزان شده ای را نشانم می دهد که روی زمینه سفید آن ماهرانه گلهای زرد درشتی کار شده اند. ادامه می دهد: از کار نقاشی روی پارچه استقبال خوبی می کنند، اما دشواری کار اینجاست که وقتی کار را می بینند، مرا به عنوان طراح آن نمی پذیرند. می آیند اینجا برایشان توضیح می دهم ؛ اما ناباورانه می پرسند این پارچه کار ترک است. این طرحها را چطور روی آن چسبانده ای! چه دشوار است برای هنرمندی که ذوق و سلیقه اش را کار خارجی به یغما می برد تا آنجا که چون پای فروش بیشتر در میان است ، پای طرحی که از او خلق می شود، اثری از نام او نیست. می پرسم چرا؛ می گوید: فروشنده هایی که با آنها کار می کنیم ، اصرار دارند نام طراح نزنیم ؛ چون مشتری کار ایرانی را نمی خرد در صورتی که همین طرح را که کار من است ، به اسم ترک معرفی می کنند. آنها هم می خرند! خوب این نتیجه کم توجهی به هنرمندان و طراحان بخش پوشاک است ، کسی به این کار بها نداده است. آیا می شناسیم سوزن و رشته هایی به رنگ آفتاب جنوب را که در دستان هنرمند ایرانی ، زخمه می زند بر پارچه ای به سبزی جنگلهای شمال؛ آیا ارج می دهیم نقش بته جقه بر حاشیه پیراهنی همرنگ کویر لوت را که دستان هنرمندی جامه ای را آراسته می کند به آن زیبایی هنر، به لطافت و شکوه رنگ و طبیعت ایرانی. چه کسی می شناسد جامه ای را که حکایت می کند از هویت دیرین ایران و ایرانی؛

فناوری و الگوی ایرانی نداریم

تغییر ذائقه و پسند مشتری به واسطه اصول علمی سخنی بجا و منطقی است. امروزه تنوع طلبی به عنوان یکی از ویژگی های انسان ها به شمار می رود که چنانچه ارتباط میان آن و قیمت کالا برای تولیدکنندگان بخوبی تبیین نشده باشد می تواند در روند بازار تاثیر عمیقی بر جای گذارد. معمولا روحیه تنوع طلبی با قیمت بالای اجناس ارتباط عکس دارد، یعنی هر اندازه افراد تنوع طلب تر می شوند، دوست دارند کالایی با قیمت پایین تر بخرند، مدتی استفاده کنند و سپس دور بیندازند. لباس هم از این قاعده مستثنا نیست. هم اکنون مانتوهای زنانه ای که از آن سوی مرزها با نازل ترین قیمت وارد می شوند 13 تا 20 هزار تومان قیمت دارند، در حالی که برای یک مانتوی دوخت ایرانی 50 تا 60 هزار تومان قیمت گذاشته می شود، بنابراین در این شرایط مشتری ترجیح می دهد همان کالای خارجی را مصرف کند. صدیقه پاک بین ، عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران که خود سالهاست درخصوص پوشاک ایرانی تحقیق می کند درخصوص لزوم ساماندهی لباس معتقد است در وهله اول برگزاری جشنواره ها و همایش های پوشاک برای تحرک بخشیدن به پوشاک ایرانی گامی موثر است.
وی با بیان این که در حال حاضر طراحان لباس در جامعه ما جایگاهی ندارند، می افزاید: تا پیش از این که صحبتی از لزوم ساماندهی لباس در میان باشد، کسی با طراحان آشنا نبود و حتی صاحبان صنایع هم رغبتی برای به کارگیری آنها از خود نشان نداده بودند. حتی فارغ التحصیلان رشته طراحی لباس و پارچه یا فعالیت نمی کنند یا اگر فعال باشند به صورت کارگاه های کوچک تولیدی یا در رشته های غیرمرتبط با تخصص خود مثل گرافیک در حال کار هستند.
پاک بین با بیان این که تولید پوشاک زنانه در ایران فاقد فناوری است ، ادامه می دهد: بیشتر لباسهای ارائه شده نتیجه کپی برداری از مدلهای اروپایی است که تولیدکننده بسیار ناشیانه در آن دست می برد ؛ چراکه بیشتر لباسهای موجود با سایز زنان ایرانی مطابقت ندارد.
از سوی دیگر الگوهای لباس ما هم بسیار مشکل دارند ؛ همچنین جای تزیین و طرحهای ایرانی و سنتی روی پارچه ها و لباسهای ما بسیار خالی است و کمتر به این ویژگی لباس توجه می شود. دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران تصریح می کند: ما برای تولیدات خود حتی فاقد مواد اولیه پوشاک مثل پارچه هستیم. بیشتر پارچه های موجود در بازار وارداتی هستند و پارچه های مخصوص پوشاک زنانه در ایران تولید نمی شود مگر در موارد استثنایی و کم.

بحران پوشش های نامتعارف

حمید مستوفی مدیر آموزش های شهروندی مرکز آموزش سازمان فرهنگی ، هنری شهرداری تهران درباره ضرورت ساماندهی پوشاک در کشور می گوید: اگر امروز ما با بحرانی به نام پوششهای نامتعارف و سلیقه های متفاوت پوششی مواجه هستیم ، این بحران معلول یک پروسه طولانی مدت و حتی کم توجهی یا اشتباه در سیاستگذاری ها بوده است . البته ما در همه سطوح جامعه با این مشکل مواجه نیستیم و تنها یک گروه سنی خاص شامل آن می شوند. با توجه به این که ما تحت تاثیر یک تمدن و فرهنگ کهن و واحد ایرانی هستیم ، بنابراین براحتی همه اقشار جامعه تحت تاثیر عوامل محیطی و بیرونی قرار نمی گیرند ؛ اما اگر مایل هستیم بحران پوششهای نامتعارف را حذف کنیم باید در مقابل آن چیزی برای ارائه هم داشته باشیم که به همان اندازه جذابیت داشته باشد و این موضوع منوط به شناسایی هنرمند و طراح باسلیقه است.
وی با اظهار تاسف از عدم شناسایی و کار روی رشته طراحی لباس و پارچه می گوید: بیش از 40 سال است که رشته طراحی لباس در سطح آکادمیک در حال تدریس است ، اما در این مدت برخلاف سایر رشته ها ما نتوانسته ایم هنرمندان آن را تشویق و ترغیب کنیم. از سوی دیگر نام طراح لباس هیچ وقت همراه آثارش نیست. به این دلیل که اصلا در سطح جامعه طراحی لباس نمود کافی نداشته و نتوانسته ایم آنها را شناسایی و معرفی کنیم.
مستوفی با اشاره به این که مرکز آموزش های شهروندی شهرداری تهران مصر است تا برگزاری همایش ها و جشنواره های ویژه طراحان لباس ، دانشجویان برتر و هنرمندان این عرصه را شناسایی کرده و ایجاد انگیزه و رقابت کند، ادامه می دهد: نکته قابل توجه این است که ما برای ارائه طرح و لباس زیبا در کنار تولیدکننده و توزیع کننده باید هنرمند و طراح را هم داشته باشیم.
در حال حاضر نیروی محرکه این حلقه در دست طراحان و هنرمندان پوشاک جامعه است. متاسفانه امروزه ما آنقدر عرصه پوشش در جامعه و فرهنگ انتخاب لباس و مد را در سطح کشور رها کرده ایم که تبدیل به عرصه تاخت و تاز طراحان خارجی شده که براحتی از آن سوی مرزها آن را هدایت کرده و حتی به سمت پوششهای نامتعارف سوق داده اند.

حق انتخاب داشته باشیم

مدیر آموزش های شهروندی مرکز آموزش سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران می افزاید: برای ساماندهی پوشاک باید چندین گزینه ارائه کنیم تا حق انتخاب داشته باشیم ؛ چون با روحیات و سلایق متفاوتی مواجه هستیم و اگر نتوانیم این مقوله را در نظر بگیریم ، دچار مشکل خواهیم شد. برگزاری همایش ها تنوع لباسهایی را نشان می دهد که براساس معیارهای زیباشناسی و نشات گرفته از فرهنگ اسلامی است. با این کار ما حق انتخاب را به مخاطبان می دهیم.
شاید بسیاری از اتفاقاتی که در سطح جامعه با آن روبه رو هستیم ناشی از کم توجهی به مخاطبان و تعاریف نادرست از مساله باشد. ما اساتید برتر رشته های مربوط به پوشاک را هیچ وقت معرفی نکرده ایم و درصد بالایی از آنها ناشناخته اند. صنعتگران پوشاک ما هم به جای کمک از طراحان لباس به سمت الگوبرداری های خارجی حرکت کرده اند.

آیا ما لباس ویژه ای داریم؛

از ابتدا لباس از ضروریات انسان و ناشی از صیانت جان و حفظ و بقای او بوده است ؛ اما بتدریج ، بخش مهمی از تمدن و فرهنگ جوامع در آن جای گرفت و عواملی مانند شرایط اقلیمی ، آرائ و عقاید، فرهنگ و وضعیت اقتصادی بر آن تاثیر گذاشت. به طوری که وقتی ایران ، دروازه هایش را به سوی غرب گشود به جز ورود نیروهای نظامی ، چیزهای دیگری در پناه و لوای آن وارد ایران شد. مردان دیگر نمی خواستند قبا بپوشند، چراکه پوشیدن کت را ترجیح می دادند و طراحی شلوارهای غربی و کلاههای غیرایرانی را انتخاب می کردند. در حالی که هندی ها، چینی ها، ژاپنی ها و مردمان آفریقایی و برخی ملتهای دیگر از جمله اعراب ، هنوز بر پوشش های سنتی و دیرینه خود تاکید دارند و حتی در انظار جهانی از پوشش ملی خود سود می جویند تا در حفظ اصالت های فرهنگی و اجتماعی خود پایدار بمانند. در عصر ارتباطات امروزی مردم ایران اما با تاثیرپذیری شهرنشینان از فرهنگ پوشش اروپایی که از سالهای استعمار آن را به یادگار دارند ؛ نه تنها دیگر با لباس و پوشش خاصی شناخته نمی شوند، بلکه اقوام و طوایف غیرشهری نیز از یکسان شدن پوشش لباس در کشور استقبال کرده اند و لباسهای محلی اقوام لر، کرد، آذری و بختیاری و...کمتر مورد استفاده و توجه قرار می گیرند. در چنین شرایطی چگونه می توان از طراحی الگوهای مناسب برای لباس سخن به میان آورد. در حالی که به رغم سرآمد بودن و داشتن چند هزار سال پشتوانه تمدن ، امروز نه طراحی خاصی برای لباس ایرانی داریم و نه از معماری ایرانی خبری است.