فاروج، شهر آجیلی ایران

شهرستان فاروج با وسعت یک‌هزار و 723 کیلومترمربع از شمال به شهر باج‌گیران، جنوب به شهرستان اسفراین، غرب به شهرستان شیروان و شرق به قوچان در استان خراسان رضوی منتهی می‌شود.

شکل‌گیری فاروج

نقل است که حدود 1200 سال پیش ، زمان خلیفه عباسی به «فرج‌الله» نامی دستور داده می‌شود که در نقطه‌ای خوش آب‌وهوا در خراسان شمالی منطقه‌ای را دایر کند. این شخص پس از عبور از نقاط مختلف خراسان اقدام به تأسیس آبادانی درمنطقه فاروج فعلی می‌کند که بعدها این منطقه به «فرج‌ آباد» مشهور می شود .

فرج‌ آباد به دلیل شرایط اقلیمی مناسب رفته‌رفته گسترش یافته و محصولات باغی ازجمله انگور و گردوی آن شهرت می یابد.

امروزه پس از تحولات بسیار، آبادی «فرج آباد» به شهر «فاروج» تغییر نام داده است. فاروج مناطق گردشگری فراوانی همچون، تپه تاریخی یام، روستاهای خسرویه و استاد دارد که در کتاب احسن التقاسیم به آن اشاره شده است.

روستای استاد مرکز حکومت پارت‌ها بوده است و در دوران تیموری مسجدی هم‌زمان با مسجد گوهرشاد در این روستا ساخته‌شده و هم‌اکنون نیز وجود دارداین مسجد بر روی کوه برج قدیمی که ورودی روستا است قرار دارد.

رونق فاروج با آجیل

پیش‌ازاین به دلیل شرایط خوب آب و هوایی و سرسبزی ،جاده شمال خراسان مسیر رفت‌وآمد زائران امام رضا (ع) بود شهر فاروج در کنار سایر شهرهای این منطقه مکان مناسبی برای توقف مسافران به شمار می آمد.

آسفالت نسبتاً مناسب و طبیعت زیبای شمال خراسان سبب شد رفته‌رفته اتوبوس‌ها ی مسافربری ترجیح دهند به جای مسیر سمنان از مسیر شمال خراسان به مشهد مقدس برروند.

درخواست مسافران برای تنقلات سبب شد تا مردم بساط فروش تخمه آفتابگردان و کدو را راه اندازی کنند و رفته محصولات تولیدات خود همچون گردو، کشمش، کشک، قره‌قروت و لواشک را نیز به فروش برسانند.

با رونق این بازاربه تعداد فروشنده‌های آجیل در این شهر افزوده شد و فروشنده‌ها تصمیم گرفتند برای جذب مسافران بیشتر رنگ و طعم بهتری به آجیل‌های خود دهند به همین دلیل از آب‌لیمو، گلپر در تفت دادن مغز های خوراکی استفاده می کردند و رنگ و طعم متنوعی به آنها دادند.

این روزهای شهر آجیلی

امروزه باگذشت سالهای زیاد از روزها ابتدایی تشکیل شهر آجیلی ، چینش خاص تنقلات و آجیل‌ها سبب شده است که رنگ و بوی شهر فاروج با تمام شهرهای کشور متفاوت باشد.

امکان ندارد شما از این شهر برای اولین بار عبور کنید و محو فروشگاه‌های آجیلی این شهر نشوید. چینش زیبا و یکرنگ فروشگاه‌ها در کنار نورهای رنگارنگ همگی بر زیبایی شهر آجیلی افزوده است. همچنین باز بودن شبانه روزی بسیاری از این فروشگاه ها آسایش بیشتری را برای مسافران به همراه دارد.

هرچند اکثر محصولات شهر آجیلی از شهرهای دیگر تأمین می‌شود اما مهارت اهالی فاروج در تفت آجیل سبب شده تا محصولات را به‌طور خام خریداری و با سبک وسلیقه خود که از پدرانشان آموخته‌اند آن‌ها را تفت دهند.

باوجودی که چینش محصولات و آجیل علاوه بر مغازه‌ها در پیاده‌روها نیز به چشم می‌خورد اما شهروندان کمترین اعتراضی نسبت به این موضوع ندارند و گویا مسئولان شهری و مردم این شهر می‌دانند که وجود همین فروشگاه‌ها است که فاروج را نسبت به شهرهای دیگر کشور متمایز کرده است.

پیشنهاد ثبت ملی شهر آجیلی

چندی پیش فرماندارشهرستان فاروج از تهیه و گردآوری اسناد و پرونده برای ثبت ملی شهر فاروج به‌عنوان شهر آجیلی خبر داد.

هادی رجائی نیا دراین‌باره می‌گوید: ثبت فاروج به‌عنوان شهر آجیلی در فهرست آثار ملی می‌تواند زمینه ماندگاری مسافران و همچنین جذب گردشگران را به شهر فاروج افزایش دهد.وی می‌افزاید: شهر فاروج از گذشته به‌عنوان شهر آجیلی مشهور بوده است و اکثر مردم و مسافرانی که از این مسیر تردد کرده‌اند حتما شهر فاروج را به خاطر دارند.

فرماندارشهرستان فاروج درباره ایجاد خوشه خشکبار نیز می‌گوید: مطالعات شناسایی برای ایجاد خوشه‌های صنعتی خشکبار فاروج در حال انجام است و امیدواریم با ایجاد خوشه صنعتی خشکبار در این شهرستان شاهد رونق بیشتر محصولات شهر آجیلی باشیم.

اماواگر ثبت ملی شهر آجیلی

هرچند امید برای ثبت ملی شهر آجیلی وجود دارد اما مشکلاتی نیز همچون صد درصد تولیدی نبود محصولات فروشگاه های فاروج سبب شده است تا ثبت ملی این شهر با اماواگر روبه‌رو شود.

معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری خراسان شمالی دراین‌باره می‌گوید: احتمال ثبت ملی شهر فاروج به‌عنوان آثار معنوی ملی ضعیف است.

علی‌اکبر وحدتی می‌افزاید: هرچند اصرار بر ثبت ملی این شهر به‌عنوان شهر آجیلی داریم و به همین منظور پرونده‌ای نیز تشکیل داده و آن را به تهران ارسال کرده‌ایم اما بعید به نظر می‌رسد که این شهر با این شرایط به‌عنوان شهر آجیلی به ثبت ملی برسد.وی با اشاره به اینکه یکی از شرایط ثبت ملی وجود آثار با اصالت و هویت است می‌گوید: اکثر محصولات و آجیل‌های شهر فاروج از نقاط دیگر تأمین می‌شود و همین موضوع مشکل اصلی در ثبت ملی این شهر است.

جواد آگاهی-جام جم