آشوب‌سازی آمریکا و سعودی

روزنامه جنگ چاپ پاکستان در خبری می‌نویسد: پاکستان مانند ترکیه نیروی نظامی گسترده به قطر اعزام خواهد کرد و برای این منظور با مقامات این کشور به توافق رسیده است. پیش از این نیز رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه توافق گسترش همکاری نظامی با قطر را امضا کرد. براساس این توافق، ترکیه نیروهای نظامی خود را در پایگاه نظامی «الریان» مستقر می‌کند و همچنین حق تاسیس پایگاه‌های نظامی دیگری را در قطر نیز خواهد داشت. ترکیه هم‌اکنون 130مستشار نظامی به قطر اعزام کرده که این تعداد در آینده به 5000 نفر خواهد رسید و این در حالی است که بیش از ده هزار نیروی آمریکایی نیز در پایگاه هوایی العدید قطر مستقر هستند . کشوری که این روزها ساز مخالفت با قطر و حمایت از عربستان را کوک کرده است.

بعد از این که عربستان از کشورهای اسلامی درخواست کرد روابط دیپلماتیک با قطر را قطع کنند، اسلام‌آباد این درخواست ریاض را نپذیرفت. چندی پیش قمر‌جاوید‌ باجواه، فرمانده ارتش پاکستان که به قطر سفر کرده بر گسترش روابط دفاعی با این کشور تأکید کرد. باجواه در ملاقات با خالد بن محمد العطیه، وزیر دفاع قطر درباره تقویت روابط دفاعی بین دو کشور رایزنی کرد و خواستار گسترش همکاری نظامی شد. مناسبات قطر و پاکستان در سال های گذشته براساس منافع دوجانبه و همچنین تمایل جدی دو کشور، رو به رشد بوده است. امضای تفاهم‌نامه امنیتی بین دوحه و اسلام‌آباد در سال 2015 نشان داد که دو طرف برای گسترش همکاری امنیتی و نظامی تمایل جدی دارند. پاکستان امیدوار است با ارائه امتیازاتی به قطر در همکاری نظامی با این کشور، راهی برای تضمین سرمایه‌گذاری دوحه در مناطق توسعه‌نیافته پاکستان پیدا کند.

میانجیگری‌های بی‌حاصل

ادامه تنش‌ها در روابط بین کشورهای عرب خلیج فارس بعضی از سران دولت‌ها را به فکر میانجیگری انداخت، اما این تلاش‌ها تاکنون نتیجه‌ای نداده است. درهمین رابطه آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان از دولت‌های ترکیه و ایران خواست تلاش کنند تا بحران خلیج فارس حل و فصل شود. ایران پیش از این اعلام کرده بود باید کشورهای عربی از گسترش تنش‌ها پرهیز کرده و با گفت‌وگوهای مسالمت‌آمیز بحران کنونی را حل کنند. رجب طیب اردوغان نیز که خود را دوستدار قطر می‌داند گفته حاضر است بین ریاض و دوحه میانجیگری کند. این در حالی است که عربستان سعودی تاکنون هرگونه میانجیگری را رد کرده و همچنان رسانه‌‌های وابسته به این کشور افکار عمومی مردم را علیه دولت قطر تحریک می‌کنند. بحران کنونی اساسا از جایی شروع شد که مقامات جوان و ماجراجوی این کشور به فکر گوشمالی دادن به قطر به دلیل دفاع از ایران و گروه‌های مقاومت افتادند. عربستان سعودی که خود در جنگ یمن درمانده شده و علاوه بر خسارت‌های عظیم به مردم این کشور خود نیز دچار خسارت‌های هنگفتی شده است برای نجات خود از باتلاق جنگ یمن هر روز به ماجراجویی‌های تازه‌ای متوسل می‌شود.

بی‌تدبیری آمریکا

دونالد ترامپ از ابتدا در کنار عربستان سعودی ایستاده و از اقدامات این کشور علیه دولت قطر حمایت کرد. این در حالی بود که وزارت خارجه آمریکا موضعی متفاوت اتخاذ کرده و خواستار حل و فصل اختلافات از طریق گفت‌وگو بود. این دو موضعگیری متفاوت بیانگر بی‌تدبیری و سردرگمی آمریکا از ابتدای این بحران بود. موضوعی که همچنان استمرار دارد و به همین دلیل آمریکا تاکنون نتوانسته است نقش سازنده و مفیدی را در این رابطه بازی کند.

روز گذشته در خبرها آمده بود که رئیس‌جمهور آمریکا در سخنانی از دولت قطر خواست حمایت خودرا فوری از «تروریسم» متوقف کند. این اظهارات یک بار دیگر مورد استقبال کشورهای عرب به رهبری ریاض قرار گرفت و تنش‌های منطقه‌ای را تشدید کرد. ترامپ در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با همتای رومانیایی خود افزود: متاسفانه دولت قطر در طول تاریخ حمایت بالایی از تروریسم داشته است. ما با تیلرسون و دیگر ژنرال‌ها و کادر نظامی به این نتیجه رسیدیم که زمان دعوت از قطر برای توقف حمایت از تروریسم فرارسیده است. وی خاطرنشان کرد: کشورهای کوچک غنی از نفت و گاز در حوزه خلیج فارس هم باید به این حمایت‌ها از تروریسم پایان دهند. ترامپ منظور خود را از کشورهای کوچک و غنی روشن نکرد، اما در ادامه ترامپ عنوان کرد: می‌خواهم از همه کشورها درخواست کنم هرچه سریع‌تر حمایت از تروریسم و آموزش کشتار به مردم را متوقف کنند. ترامپ گفت: باید به این تصمیم برسیم که آیا می‌خواهیم با قطر مقابله کنیم یا در نهایت راهی دشوارتر یعنی اقدامات ضروری را انتخاب کنیم؟ باز هم رئیس‌‌جمهور آمریکا به معنی و مفهوم «اقدامات ضروری» هیچ اشاره‌ای نکرد.

احتمال وقوع جنگی بزرگ

ناتوانی آمریکا و کارشکنی‌های عربستان در تلاش‌های میانجیگرانه، بحران قطر را روز به روز دارد پیچیده‌تر می‌کند. همین امر برخی از ناظران را به این برداشت رسانده که ممکن است منطقه شاهد یک جنگ ناخواسته باشد. به گزارش فارس، سیمون هندرسون، مدیر برنامه سیاست انرژی و خلیج فارس مؤسسه واشنگتن برای خاور نزدیک در یادداشتی که در مجله فارین پالیسی منتشر کرده می‌گوید: شاید ما در یک لحظه تاریخی شبیه به ترور شاهزاده‌ و وارثی که قرار بود امپراتور اتریش ـ مجارستان شود، قرار داشته باشیم؛ تروری که منجر به جنگ جهانی اول شد. امروز واشنگتن باید بسرعت برای توقف عزیمت به سمت جنگ اقدام کند نه این‌که منتظر آغاز آن باشد. واشنگتن می‌تواند نقش مهمی در رفع تنش‌ها در این وضعیت انفجاری محتمل ایفا کند.