تنوع، رمز پایداری جامعه

تنوع، پایه و اساس زندگی و ستون پایداری زیست‌بوم‌هاست و معیشت و توسعه پایدار در بسیاری از حوزه‌های اقتصادی همچون کشاورزی، دامداری، جنگلداری، شیلات، گردشگری و صنایع و خدمات وابسته مدیون گوناگونی اجزای طبیعی جامعه حیاتی است. به همین دلیل کارشناسان محیط‌زیست تاکید دارند که کنترل روند تخریب طبیعت و توقف روند از دست رفتن تنوع زیستی، نظام‌های سیاسی و مدیریتی را در حکمرانی مطلوب برای توسعه معیشت و رفاه تضمین می‌کند. از طرفی، تهدیداتی که منجر به تخریب زیستگاه‌ها به اشکال مختلف نظیر برداشت بیش از حد از گونه‌ها و معرفی گونه‌های غیربومی می‌شود، اجزای مختلف تنوع زیستی و ارزش‌های اقتصادی آن و درنتیجه پایداری سرزمینی را تهدید می‌کند.

در سپهر سیاسی ایران نیز یکایک افراد جامعه ایرانی، روز جمعه آرای خود را برای تشکیل سازوکاری مقتدر، تاثیرگذار و عملگرا و به امید ایجاد زیستگاهی قابل قبول در مقیاس امروزی، به صندوق‌ها سپردند و انتظار بر این است که دولت و شوراهای منتخب، با فاصله گرفتن از برخی «شعارها و وعده‌های خوب» دوران «نامزدی»، و با توجه به الزامات و محدودیت‌های قانونی و مالی و اداری موجود کشور، خود را برای تامین مطالبات عمومی آماده کنند.

از سوی دیگر مردم نیز باید توجه داشته باشند که تصمیم‌گیری‌ها در یک دولت یا ساختار شورایی نیازمند تعامل برای اجماع و اقناع دیگران است و تحقق بسیاری از ادعاهای فردی و نطق‌های انتخاباتی در عمل آسان نخواهد بود. حمایتی که در اختیار منتخبان قرار می‌گیرد باید واقع‌بینانه و منصفانه باشد تا اثرات بلندمدت ناهمگونی توقعات و توانایی‌ها، سرخوردگی اجتماعی از مشارکت را به دنبال نداشته باشد.

محیط‌زیست کشور این خطای راهبردی را در دو دهه اخیر بارها تجربه کرده که وعده‌های غیرعملی و ایجاد توقعات غیراجرایی در میان جامعه، نه‌تنها تاریخ مصرف کوتاهی دارد؛ بلکه توفیقات احتمالی آتی را هم در چشم مردم بی‌ارزش جلوه خواهد داد و به همین دلیل رویکرد توجه به تنوع سلیقه‌ها، افزایش مشارکت اجتماعی، ارتقای آگاهی‌های فردی و عمومی، تشویق به پرسشگری، مطالبه توقعات منطقی و واقع‌گرایی به جای رویاپردازی در عرصه حفاظت از محیط‌زیست موفق ظاهر شده است.

بدون تردید، لازم است همه دستگاه‌های دولتی و عمومی، حفاظت از تنوع زیستی را سرلوحه کار خود قرار دهند، ولی باید توجه داشت که مراقبت از تنوع زیستی تنها وظیفه یک سازمان یا دولت یا شورا نیست و سهم اصلی آن به‌عهده جامعه است.

دکتر اصغر محمدی‌فاضل

کارشناس محیط‌زیست