رونق بنگاه‌های کوچک، تا 2 سال دیگر

به نظر شما، اساسا لزوم تشکیل چنین صندوق‌هایی در سیستم اقتصادی چیست؟

اصولا صندوق برای رفع مشکلات تامین مالی بنگاه‌های کوچک تاسیس شده است. اصلی‌ترین وظیفه صندوق براساس قانون، فراهم آوردن موجبات توسعه سرمایه‌گذاری بخش غیردولتی در صنایع کوچک و کوتاه کردن مدت زمان اجرای طرح‌های دارای توجیه اقتصادی و اشتغالزا با اولویت مناطق محروم از طریق تسهیل وثیقه‌های مورد نیاز است. بنگاه‌های کوچک،‌ شرکت‌های خانوادگی هستند که منابع مالی محدودی در اختیار دارند. بنابراین برای تامین منابع مالی به بانک‌ها مراجعه می‌کنند و بانک‌ها هم برای این منظور نیازمند اطلاعات و وثایق مشخصی هستند که معمولا بنگاه‌های کوچک، توان تامین آنها را ندارند. اینجا صندوق می‌تواند شرایط را تسهیل کند.

دائم مطالبی درباره حمایت از جایگاه ویژه بنگاه‌های تولیدی کوچک و متوسط سخن گفته می‌شود. به نظر شما امتیازهای فعالیت اقتصادی بنگاه‌های کوچک تولیدی در اقتصاد کشورها چیست؟

مهم‌ترین امتیاز این بخش، انعطاف‌پذیری آنهاست که در مقابل تغییرات، بسرعت می‌توانند خودشان را منطبق کنند. این امتیاز، بستری مناسب برای خلاقیت و کارهای جدید است. برهمین اساس، بیش از 50 درصد اختراعات به دلیل همین قابلیت‌ها در واحدهای کوچک اقتصادی صورت گرفته است. نکته دوم این که صنایع کوچک، قابلیت بسیار بالایی در جذب نیروی انسانی دارند؛ مثلا در آلمان بیش از 80 درصد نیروی کار در این بخش مشغول کار هستند. این برای کشورما می‌تواند حائزاهمیت باشد. به این ترتیب که اگر چرخ صنایع کوچک به حرکت در آید، مشکل اشتغال هم برطرف خواهد شد. از سوی دیگر، این شرکت‌ها یک منبع بسیار قوی برای تربیت نیروی انسانی مورد نیاز صنایع بزرگ هستند.

برسیم به مشکلات این بنگاه‌ها. اصولا چه مشکلاتی دارند؟

اولین مشکل مربوط به تامین مالی است. این معضل مربوط به ایران نیست و در اغلب کشورها دیده می‌شود، اما دومین مشکل بنگاه‌های کوچک تکنولوژی پایین آنهاست و محدودیت سوم این گروه از تولیدکنندگان مربوط به دسترسی نداشتن به بازارهای گسترده است. آنها در بدو ورود به فعالیت‌ اقتصادی و تولیدی، بازارهای محلی و داخلی را در نظر دارند. مشکل دیگر را هم می‌توان در رقابت این شرکت‌های کوچک با تولیدکنندگان بزرگ دانست.

درباره‌ بنگاه‌های کوچک صنعتی صحبت کردیم. آیا آمار دقیقی از تعداد و شاغلان آنها در اختیار دارید؟

در ایران اگر به آمارهای موجود توجه کنید، تعداد واحدهای صنعتی موجود، رقمی معادل 92 درصد است و نزدیک به 80 هزار واحد صنعتی کوچک داریم. این آمارها در سطح جهان هم این گونه است و بخش قابل توجهی از واحدهای صنعتی در این بخش، واحدهای کوچک و متوسط قرار دارند. این در حالی است که در سراسر دنیا، تقریبا 50 درصد نیروی کار در این گونه بنگاه‌ها مشغول کار هستند و در ایران هم 45 درصد اشتغال صنعتی در بنگاه‌های تولیدی کوچک و متوسط است.

سهم صادراتی بنگاه‌های ایران در مقایسه با کشورهای توسعه یافته چیست؟

در بخش صادرات، عقب افتادگی معناداری تجربه شده و میانگین صادراتی جهان از این گونه واحدها تقریبا 20 درصد است در حالی که ایران، تنها 10 درصد سهم صادراتی را تجربه کرده است.

برخی کارشناسان معتقدند، لازم است تعریف واحدهای کوچک تولیدی متناسب با شرایط فعلی تغییر کند. آیا شما با این نکته موافق هستید؟

بله؛ مدت‌هاست براساس تعریفی که قانون برای واحدهای کوچک تولیدی داشته، تعداد افراد شاغل در آن ملاک بوده به صورتی که مبنا کارگاه‌هایی هستند که زیر 50 نفر پرسنل دارند؛ اما در شرایط فعلی، معتقدم باید این تعریف بازنگری شود. به همین دلیل پیشنهاد دادیم، برای گسترش فعالیت صنعت و افزایش مشمولان و استفاده از امکانات، هر سال درباره تعریف واحد تولیدی کوچک و متوسط متناسب با متغیرهای موجود تصمیم‌گیری شود. به این ترتیب انعطاف‌پذیری بیشتری برای ارائه خدمات خواهیم داشت.

آیا واقعا صنایع ما در رکود قرار دارند؟

در شاخص‌های کلان،‌ یک اتفاق صورت می‌گیرد که چه مثبت و چه منفی، همیشه با فاصله زمانی آثارش در اقتصاد واقعی تجربه می‌شود. بنابراین شرایط اقتصادی فعلی ایران بیانگر رویدادهای گذشته است. درباره رکود بهتر است به شاخص‌های کلان اقتصادی توجه داشته باشیم. براساس آمارها در شرایط منفی بودیم که این آمارها از سوی بانک مرکزی یا مرکز آمار ارائه شده است. به هر حال، طی سال گذشته براساس شاخص‌های مطرح‌شده از سوی مجامع بین‌المللی و نهادهای قانونی، رشد اقتصادی مطلوب بوده است. بنابراین اگر رکود بوده، اکنون به سمت بهبود حرکت می‌کنیم و همان طور که قبلا گفته شد، آثار آن در یکی دو سال آینده دیده می‌شود،‌ نه حال حاضر.

یکی از بخش‌های تاثیرگذار در رشد اقتصادی ایران، بخش کشاورزی است. آیا در این زمینه هم فعالیتی دارید؟

اصولا همه واحدهای صنعتی کوچک می‌توانند از این خدمات استفاده کنند؛ حتی آنهایی که کار صنعتی انجام نمی‌دهند؛‌ مثلا در واحدهایی که در بخش کشاورزی مشغول کسب و کار هستند، اگر دارای پروانه فعالیت از سوی وزارت جهاد باشند، می‌توانند از این ضمانت‌نامه‌ها استفاده کنند، اما در تمام واحدها اولویت صادراتی یا دانش بنیانی برایمان وجود دارد و براساس سیاست‌های اقتصاد مقاومتی پرونده‌ها را بررسی خواهیم کرد. مثلا در مناطق محروم، وثایق کمتری هم دریافت می‌کنیم. بنابراین در نگاه ویژه به بخش کشاورزی سعی می‌کنیم رونق را داشته باشیم؛ مثلا وقتی سردخانه بدون ارتباط با صنعت است، سعی کرده‌ایم آن را به صنعت مرتبط کنیم که بتوانیم تسهیلات در اختیار متقاضیان قرار دهیم چون معتقد هستیم با ایجاد یک سردخانه، یک واحد فرآوری و تولیدی نیز کنار آن مرتبط با محصولات موجود بازار شکل خواهد گرفت.

چند درصد از ضمانت‌نامه‌های شما مربوط به طرح‌های تازه بوده است؟

سال گذشته، 43 درصد ضمانت‌نامه‌ها برای طرح‌های ایجادی و 39 درصد برای سرمایه‌در گردش بوده و باقیمانده هم در بخش‌های مختلف ضمانت‌نامه‌ای هزینه شده است.

ضمانت‌نامه‌‌های صادر شده شما را کدام بانک‌ها می‌پذیرند؟

سال 95 تقریبا چهار یا پنج بانک بیشتر با ما همکاری نداشتند، اما امسال غیر از بانک صادرات تمامی بانک‌ها با این صندوق تفاهم‌نامه همکاری دارند. این بانک از ما ضمانت‌نامه صد در صدی طلب کرده که مخالف قانون و اساسنامه ماست و البته در حال رایزنی با این بانک هستیم.

آیا شما هم در طرح 5/1 میلیارد دلاری برای توسعه صنایع مشارکت دارید؟

بله؛ این طرح برای مناطق کمتر توسعه یافته مطرح شده و در استان‌های مرزی بیشتر هزینه خواهد شد. با رویکرد توسعه صنعت پوشاک هم اشتغال را در مناطق محروم مرتفع می‌کند. در آن طرح صندوق توسعه ضمانت سرمایه‌گذاری، سازمان صنایع کوچک و معاونت تعاون روستایی درگیر هستند.

آیا شما به سمت فعالیت‌ آنلاین حرکت کرده‌اید؟

در سه ماه پایانی سال گذشته، کل فرآیند صدور ضمانت‌نامه از ابتدا تا انتها به دلیل این که گستره متقاضیان ما سراسر ایران است، به صورت آنلاین شده است. تا مراحلی خود متقاضیان، مشغول تکمیل پرونده می‌شوند و در بخشی با مراجعه به نمایندگان تام‌الاختیار ما ـ که معاون صنایع کوچک شرکت شهرک‌های صنعتی هر استان است ـ باقی فرآیند را ادامه می‌دهند. البته تمام وثایق و اسناد و مدارک در همان مراکز دریافت می‌شود. آموزش به نمایندگان شهرستان‌ها در فروردین ماه سال جاری تمام شد و اکنون تمام مراحل درخواست ضمانت‌نامه تا صدور از طریق درگاه اینترنتی قابل رصد کردن است و می‌توانیم در لحظه پرونده را رصد و نتیجه را اعلام کنیم. به نوعی خودمان را در اتاق شیشه‌ای قرار داده‌ایم.

متن کامل این گفت‌وگو را در سایت جام جم آنلاین بخوانید

عماد عزتی

اقتصاد