حال ناخوش و حوصله تنگ

اختلالی که همه مردم از نزدیک با آن آشنا بوده‌اند و از تلخی آن یا خودشان یا یکی از بستگان نزدیکشان رنج برده‌اند.

اختلال افسردگی اساسی شایع‌ترین اختلال روانپزشکی در سراسر جهان است و در کشور ما حدود 13 درصد از جمعیت عمومی به آن مبتلا هستند. این اختلال آزارنده در زنان دو برابر مردان دیده می‌شود و سن معمول شروع آن در زمانی است که فرد از نظر فردی، اجتماعی، تحصیلی و کاری معمولا فعال است و ابتلا به افسردگی می‌تواند وی را از پرداختن به وظایف خود باز دارد. این اختلال از جمله مواردی است که درمان بموقع آن می‌تواند بسیار کارساز و کمک‌کننده باشد و خانواده‌ها می‌توانند در این بین نقش سازنده و موثری داشته باشند.

عوامل افسردگی

بسیار می‌شنویم که مردم و خانواده‌ها افسردگی بیماران را صرفا به عوامل روانشناختی و اجتماعی منسوب می‌کنند.

مثلا می‌گویند بیمار بعد از شکست عاطفی دچار افسردگی شده است. البته این ارتباط می‌تواند مهم و قابل توجه باشد، اما همه ماجرا نیست. مشکلات روانشناختی و اجتماعی بخصوص پیش از اولین مرتبه ابتلا به افسردگی معمولا به چشم می‌خورد، اما این عوامل متعاقب تاثیر بر تنظیم پروتئین‌های مغزی منجر به افسردگی می‌شود و در این بین عوامل جسمی هم نقش مهمی دارد اما پس از ابتلای فرد به افسردگی و بهبود وی ممکن است، بخصوص اگر فرد به‌صورت علمی درمان نشود، عود افسردگی بدون عوامل روانشناختی یا با مشکلاتی کوچک‌تر رخ دهد.

افسردگی مثل فشار خون است

همان‌طور که توضیح داده شد افسردگی هم مانند فشارخون به علت تغییراتی در بدن است. تنها تفاوت این دو بیماری علائم و تظاهرات آنهاست. اما این دو اختلال ماهیت متفاوتی ندارند اما عجیب است که بعضی افراد افسردگی را ناشی از ضعف نفس و ناتوانی‌های فردی می‌دانند اما فرد مبتلا به فشار خون را با این قضاوت‌ها آزار نمی‌دهند. خوب است بدانیم که فرد افسرده هم در ابتلا به این بیماری تقصیری ندارد و با او نیز باید مانند یک فرد بیمار برخورد کرد.

افسردگی و خودکشی

گرچه تقریبا همه اختلالات روانپزشکی در صورت شدید شدن می‌تواند منجر به خودکشی شود، اما افسردگی در راس این بیماری‌ها قرار دارد. در این بین وظیفه خانواده‌ها در شناسایی و درمان به موقع مبتلایان به افسردگی کاملا پررنگ است. متاسفانه بسیاری از خانواده‌ها حتی وقتی فرزندشان از اقدام به خودکشی جان سالم به در می‌برد، نمی‌پذیرند که او مبتلا به افسردگی است و از بردن او پیش روانپزشک خودداری می‌کنند و متاسفانه بسیاری از این افراد با اقدام مجدد به خودکشی بعد از چند روز یا چند ماه فوت می‌کنند و آن وقت است که خانواده می‌ماند و یک عذاب وجدان پایا و ماندگار.

علائم افسردگی

افسردگی دارای علائم مختلفی است که بسیاری از آنها برای شما آشناست. علامت اصلی این اختلال خلق افسرده و لذت نبردن از اتفاقات خوشایند است. نشانه‌هایی که عمیقا می‌تواند باعث آزار و ناراحتی مبتلایان شود. این اختلال همچنین علائم جسمی مختلفی دارد از جمله اختلال در خواب و اشتها و کندشدن حرکات یا بی‌قراری، اما جنبه دیگر این اختلال به افکار فرد مبتلا برمی‌گردد که از جمله آنها می‌توان به افکار بی‌پناهی، بی ارزشی و نا امیدی اشاره کرد اما شاید مهم ترین علامت افسردگی در این بین افکار خودکشی باشد.

درمان افسردگی

افسردگی نیز مانند تقریبا تمامی مشکلات روانپزشکی درمان‌های مختلفی دارد که دو نوع اصلی آن درمان‌های دارویی و غیردارویی است. هر دوی این روش‌ها برای درمان اختلال افسردگی موثر و علمی هستند اما مهم این است که این درمان‌ها توسط افراد حرفه‌ای انجام شوند. درمان غیر دارویی باید توسط روانپزشک یا دکترای روان‌شناسی بالینی انجام شود و درمان دارویی منحصرا کار روانپزشک یا متخصص اعصاب و روان است. البته در مواردی که افسردگی خفیف باشد پزشکان عمومی هم می‌توانند این درمان را انجام دهند، اما باید توجه داشت که قطعا درمان افسردگی مانند سایر اختلالات روانپزشکی کار تخصصی متخصصان سایر رشته‌ها از جمله متخصص مغز و اعصاب، جراحی اعصاب یا داخلی نیست.

اما در مواردی که فرد مبتلا یکی از ویژگی‌های زیر را داشته باشد از جمله افسردگی شدید، همراه با افکار خودکشی، افسردگی مزمن و طول کشیده یا افسردگی همراه با ناتوانی در انجام وظایف درمان غیردارویی عملا نمی‌تواند تاثیر مناسبی داشته باشد و فرد باید با دارو درمان شود. داروهایی که این روزها در دسترس هستند خوشبختانه عمدتا عوارض بسیار کمی دارند خواب‌آوری شدید و آزارنده نمی‌دهند و باعث افزایش شدید اشتها نمی‌شوند و وابستگی‌آور هم نیستند. پس مبتلایان به افسردگی، خانواده‌هایشان می‌توانند با خیال راحت به داروهای تجویزی توسط روانپزشک اعتماد کنند و از بند افسردگی رها شوند.

دکتر محمدرضا شالبافان - روانپزشک و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران