انتخابـات چهـارقطبی

البته اگر طیف وسیعی از نامزدهای ناشناخته را نیز به این دسته‌بندی‌ها اضافه کنیم، باید گفت که پنج قطب کلی تا این مرحله در عرصه انتخابات فعال هستند، با این وجود از آنجا که مقامات نظارتی تاکید کرده‌اند که بخش عمده‌ای از نامزدها به دلیل عدم داشتن شرط رجل سیاسی از گردونه انتخابات حذف خواهند شد، باید قطب پنجم را از هم‌اکنون در زمره حذف‌شدگان از ماراتن انتخابات تلقی کرد.

دوقطبی اصلاح‌طلبی - اعتدالی

اما برای تشریح چهارقطبی موجود در انتخابات، ابتدا باید به دوگانه‌ای که میان اصلاح‌طلبان و اعتدالیون شکل گرفته است، توجه کرد.

با وجود اینکه در انتخابات 92 دو طیف اصلاح‌طلب و اعتدالی به ائتلافی استراتژیک دست یافتند اما در حال حاضر دست‌کم تا این مرحله، اصلاح‌طلبان ترجیح داده‌اند همه تخم‌مرغ‌های انتخاباتی خود را در سبد حسن روحانی نچینند. به همین خاطر اصلاح‌طلبان با چهره‌هایی چون اسحاق جهانگیری، مصطفی کواکبیان، محمدهاشمی، سید مصطفی هاشمی طبا و محسن رهامی به میدان انتخابات پا گذاشته‌اند.

به نظر می‌رسد که جدی‌ترین نامزد اصلاح‌طلبان، اسحاق جهانگیری باشد که می‌خواهد به رئیس خود در جریان مناظره‌ها کمک کند.

در کنار اینها، حسن روحانی که پیش از این اصلاح‌طلبان حمایت خود را از او اعلام کرده بودند قرار دارد. نامزد اعتدالیون و مدافع وضع موجود که احتمالا در رقابت‌های انتخاباتی امسال باید به جای نقش مهاجم – چنانکه این نقش را در سال 92 برعهده داشت – در مقام یک مدافع وارد عمل شود.

دوگانه اصولگرایان؛ ماجرای جمنا و رقبا

اما اصولگرایان هم نتوانستند در مرحله ثبت نام نامزدها به اجماع‌نظری که می‌خواستند، دست پیدا کنند. در حال حاضر در بین اصولگرایان نیز یک دوقطبی دیده می‌شود. یک قطب را نامزدهای چهارگانه جبهه مردمی نیروهای انقلاب (شامل رئیسی، قالیباف، حاجی‌بابایی و زاکانی) تشکیل می‌دهند و قطب دیگر مربوط به اصولگرایانی است که خارج از دایره جمنا ثبت نام کرده‌اند.

قطب دوم، طیف وسیعی از حزب موتلفه تا محمود احمدی‌نژاد را در بر می‌گیرد. در حال حاضر افزون بر مصطفی میرسلیم، محمود احمدی‌نژاد به همراه هشت چهره نزدیک به او در انتخابات ثبت نام کرده‌اند که هیچ‌یک به جمنا تعلق خاطر ندارند. هر چند به‌دلیل شدت اختلافات، احمدی‌نژادی‌ها را باید طیف مستقلی از اصولگرایان در نظر گرفت که در ذیل این جبهه نمی‌گنجند. البته برخی نمایندگان مجلس با گرایش اصولگرایی هم در انتخابات ثبت‌نام کرده‌اند که البته معلوم نیست بتوانند تا پایان در عرصه انتخابات باقی بمانند.

در انتظار یک رقابت فشرده

با وجود اینکه در حال حاضر دست کم چهار طیف کلی در انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم حضور دارند، اما این به آن معنی نیست که در خود این قطب‌ها اختلافات جدی وجود ندارد.

مثلا میرسلیم و احمدی نژادی‌ها را نمی‌توان در کنار هم قرار داد یا حتی نمی‌توان گفت که همه مدیران احمدی‌نژادی – مانند زاهدی، کلهر یا حتی زریبافان – با رئیس سابق‌شان قرابت فکری، سیاسی یا تشکیلاتی دارند. در میان اصلاح‌طلبان نیز معلوم نیست کواکبیان به سود جهانگیری کنار برود و مشخص نیست که محمد هاشمی برنامه‌ای برای ترک میدان رقابت داشته باشد.

وضعیت جمنا نیز هنوز در پرده‌ای از ابهام است. با اینکه کاندیداهای چهارگانه جبهه مردمی توافق کرده اند در نهایت به نفع نامزد محبوب‌تر کناره‌گیری کنند، اما از یک‌سو سید ابراهیم رئیسی خود را کاملا در چارچوب این جبهه تعریف نکرده و از سوی دیگر مکانیزم تعیین کاندیدای محبوب‌تر روشن نیست و شاید سرنوشت اتحاد چهارگانه نامزدهای جمنا به ائتلاف مثلثی نامزدهای اصولگرا در سال 92 دچار شود.

نقش تعیین‌کننده آرای خاکستری

با این همه نباید از یاد برد که حسن روحانی به‌عنوان مدافع عنوان ریاست جمهوری نیز حتی با وجود شکاف میان رقبا، کار چندان آسانی برای پیروزی پیش‌رو ندارد. براساس برخی نظرسنجی‌ها او با ریزش آرا مواجه خواهد بود.

با این همه در پس همه اتفاقاتی که در مسیر انتخابات امکان‌پذیر به‌نظر می‌رسد، نباید از یاد برد که برای تحلیل نهایی شرایط انتخابات باید در انتظار نتایج بررسی صلاحیت‌ها در شورای نگهبان نشست و دید که آرای خاکستری مردم به سمت کدام‌یک از چهار قطب یاد شده تمایل پیدا خواهد کرد.

مصطفی انتظاری هروی / روزنامه‌نگار