اسهال کودکان را جدی بگیریم

اسهال حاد به دلیل دفع آب و الکترولیت در کودکان، سالمندان و بیماران ضعیف می‌تواند کشنده باشد‌. بنابراین تامین آب و الکترولیت‌ها در اسهال حاد، مهم‌ترین اقدام درمانی است. کاهش بیش از 10درصد وزن بدن در این بیماران به تزریق مایعات (سرم) به صورت وریدی نیاز دارد. نرمال سالین و سرم رینگر از محلول‌های تزریقی وریدی رایج در این زمینه هستند. در موارد خفیف‌تر از محلول‌های خوراکی حاوی املاح یا همان Oral Rehydration Solution) ORS) برای تامین آب و الکترولیت استفاده می‌شود. سرم خوراکی حاوی سدیم، پتاسیم، کلراید، بی‌کربنات و نیترات است که در تامین الکترولیت و آب از دست رفته بدن به صورت خوراکی استفاده می‌شود.

بیش از 90 درصد اسهال‌های حاد به دلیل عوامل عفونت زا ایجاد می‌شوند. این نوع اسهال با تب، تهوع، استفراغ و درد شکم همراه است. عوامل عفونی ایجاد‌کننده اسهال حاد می‌تواند متعلق به دسته باکتری‌ها یا ویروس‌ها باشد. هنگام بروز عفونت با این عوامل، اسهال نوعی واکنش دفاعی بدن برای خروج پاتوژن یا عامل بیماری‌زا و سموم آن از دستگاه گوارش است. بنابراین، ممانعت کامل از تکرر دفع توصیه نمی‌شود. در این حالت، مصرف داروهای ضد اسهال می‌تواند منجر به تجمع عوامل بیماری‌زا در بدن و پیچیده شدن بیماری شود. بنابراین لازم است در صورت بروز اسهال حاد همراه با تب از مصرف خودسرانه هرگونه دارو خودداری و هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کرد. همان طور که ذکر شد، رساندن آب و الکترولیت به بیمار مهم‌ترین اصل درمان است. استفاده از لوپرامید و دیفنوکسیلات و داروهای ضداسپاسم برای کاهش دفعات دفع در کنترل اسهال موثر است. استفاده از آنتی‌بیوتیک مناسب نیز در اسهال باکتریال و تک یاخته‌ای ضروری است که البته تشخیص لزوم مصرف تمام داروهای مذکور تنها به واسطه پزشک صورت می‌گیرد. اسهال مزمن به اسهالی گفته می‌شود که بیش از 14 روز ادامه دارد وعواملی نظیر عفونت گوارشی (بخصوص پروتوزوآ)، سوء‌جذب، تومورهای ترشح‌کننده هورمون، بیماری سندرم روده تحریک‌پذیر، اختلالات موتیلیتی و دارو در ایجاد آن دخیل است.

اهمیت توجه جدی به درمان اسهال بویژه در کودکان از آنجا مشخص می‌شود که بدانیم، هر سال در سرتاسر جهان هشت میلیون کودک از اسهال می‌میرند. اهداف پیشگیری از این مرگ‌ها طبق توصیه سازمان بهداشت جهانی، برنامه‌های کنترل بیماری‌های اسهالی است که در مراکز بهداشتی ـ درمانی اجرا می‌شود و شامل توصیه‌های زیر است:

مصرف مایعات فراوان شامل آب، دوغ، سوپ و استفاده نکردن از نوشابه و آبمیوه و جوشانده‌های سنتی

تداوم تغذیه با حجم کمتر و دفعات بیشتر

استفاده نکردن از آنتی‌بیوتیک بدون تجویز پزشک استفاده از مایع درمانی خوراکی برای جلوگیری از کمبود آب و الکترولیت در کودکان لازم است، نحوه صحیح تهیه ORS و شیوه‌های درست مصرف آن را بدانیم. یک بسته پودر ORS باید در یک لیتر آب (چهار لیوان آب) به‌طور کامل حل شود و پس از سرد شدن به دفعات زیاد ) به ازای هر نوبت اجابت مزاج اسهالی 30 سی سی از محلول به کودک خورانده شود. در صورتی که کودک تهوع دارد، این حجم باید قطره قطره و در چند نوبت به بیمار داده شود.

دکتر کاوه سالارمند

داروساز