در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گل های وحشی در خطر نابودی
سالیان درازی نمی گذرد از زمانی که اطراف شهرهای بزرگ کشور دشت های پر گل و زیبایی بود که اکنون به نقاطی تبدیل شده اند که گوسفندان هم از سر گرسنگی و اجبار در آن پرسه می زنند.
گسترش شهرها، چرای بی رویه و فرسایش خاک ازجمله دلایلی است که به این پدیده منجر شده ؛ ولی یکی از دلایلی که باعث تشدید این معضل شده است ، عادت و فرهنگ بد ما خصوصا کودکان و نوجوانان در کندن گلها از طبیعت است.
گیاهان دارویی خوراکی نیز که از منابع ژنتیکی ارزشمند و غیرقابل جایگزین به شمار می روند، از دست بشر در امان نیستند. شاید تا چند سال دیگر بوی کاکوتی و آویشن از ذهن کوهنوردان و طبیعت گردان فراموش شود.
باید برای این عادت ضدفرهنگی و مخرب محیط زیست فکری اساسی کرد و مردم را با ارزش وجود این گیاهان آشنا کرد و همه را با این باور آشنا کرد که آیندگان نیز از منابع طبیعی حقی دارند.
گیاهان دارویی و خوراکی کوهستان یکی از قربانیان نابودی طبیعت هستند. خیلی ها به خاطر عطر و طعم آنها حاضرند ساعتها به جان یک دامنه وسیع بیفتند و تا وقتی آخرین برگ آنها را از ریشه جدا نکرده اند، خیالشان راحت نمی شود.
بسیاری هم برای کسب درآمدی ناچیز به صورت کاملا حرفه ای و خبره می توانند همچون یک ماشین برداشت کاکوتی ، والک و ریواس های یک رشته کوه را در طرفه العینی در گونی کنند. آیا آیندگان از این گیاهان سهمی ندارند؛
این گیاهان برای نسل بعدی نه از جنبه منبع غذایی که از جنبه منبعی ژرم پلاسم برای حفظ تنوع ژنتیکی و استفاده در تحقیقات و کارهای اصلاح نباتات و همین طور تکامل گیاهی در طبیعت اهمیت دارد.
دکتر سید محمد فخر طباطبایی ، اکولوژیست و متخصص گیاهان دارویی در این باره می گوید: «استفاده عادت گونه از گیاهان دارویی در طبیعت در ارتباط با تمام گیاهان به طور قطع مخالف توسعه پایدار منابع طبیعی و روشی بسیار غلط برای تامین نیازهای غذایی مردم است.
این گیاهان باید برای ورود به جیره غذایی مردم از منابع طبیعی وارد کشاورزی شوند و در مزارع کشت و کار شوند. درست است که برای بسیاری از گیاهان تغییر بستر رشد بسختی مقدور است و کیفیت گیاه در محیط طبیعی خصوصا درباره گیاهان دارویی با مزرعه هرگز یکسان نیست ؛ ولی استفاده از این گیاهان که سرشار از ژنهای مفید قابل انتقال به گیاهان زراعی و باغی هستند و آینده تولید گیاهان زراعی به این منابع ژنتیکی وابسته است ؛ با وضعی که اکنون انجام می شود، در واقع خیانت به نسلهای آینده خودمان است.
این حرکات یادآور زمانی است که بشر بیرحمانه به شکار حیوانات خوش خوراک مثل آهو و گور و گوزن پرداخت و آنقدر بی رویه و بی محابا این کار را انجام داد تا در کمتر از یک قرن به انقراض گونه های متعددی از این جانوران منجر شد اگر گیاهان نیز این گونه تاراج شوند و هیچ دفاعی از آنان صورت نگیرد، سرنوشتی بهتر از حیوانات منقرض شده و یا در خطر انقراض نخواهند داشت.
یک نکته مهم را نباید از یاد برد که با از میان رفتن گیاهان خوراکی صحرایی ، گیاهخواران و جوندگانی که از آنها تغذیه می کنند نیز تحت خطر قرار می گیرند و نتیجتا حیات وحش منطقه دستخوش دگرگونی و ضررهای جبران ناپذیری می شود. یکی از دلایل کاهش پستاندارانی مثل یوزپلنگ ، آهو و گوزن ارتباط زنجیروار آنان با منابع غذایی گیاهی و کاهش این منابع است.
گیاهان به عنوان سرمنشائ زنجیره غذایی ، نقش تعیین کننده ای در وضعیت حیات وحش منطقه ایفائ می کنند. همین طور زندگی حشرات و فعالیت های اقتصادی مهمی چون زنبورداری بشدت به حضور و کفایت گیاهان وابسته اند. مثلا در دشت لار و دامنه های سبلان که زنبورداری فعالیت عمده و مهمی محسوب می شود، خسارت انسانهای ناآگاه به گلها و گیاهان طبیعی آینده شغلی بسیاری از زنبورداران را تحت خطر قرار می دهد.
حداقل کیفیت محصول تولیدی آنان که مورد مصرف خود ماست بشدت پایین می آید. گیاهانی که اندامهای مورد نیازشان برای تکثیر جنبه خوراکی دارند، بسیار بیشتر در معرض خطر هستند. گیاهان بذرزاد که به طور عمده از راه تکثیر بذر تکثیر می شوند با چیدن گلهایشان دیگر توان تولیدمثل و بقا نخواهند داشت.
گیاهانی که پیاز دارند و پیازشان خوراکی است ، مثل والک و خیارک شاید بیش از دیگر گیاهان در معرض خطر هستند. خصوصا والک که طرفداران زیادی دارد. صدالبته که استفاده از این گیاهان به طور محدود و در محل شاید خسارتی به محیط زیست وارد نیاورد.
به عنوان مثال عمل گروهی که ، در کوهستان چند عدد از این گیاهان را می چینند و در غذا مورد استفاده قرار می دهند، با کسی که با یک گونی بزرگ به شکار آنان می رود، قابل مقایسه نیست.
مردم باید با محیط اطرافشان دوست باشند و این دوستی را ثابت کنند و اهمیت حفاظت از منابع طبیعی را بدانند. اما چگونه باید این فرهنگ را در میان مردم جا انداخت که دخالت ناآگانه در چرخه زندگی گیاهان و جانوران به از میان رفتن آنها و نهایتا خود ما منجر خواهد شد.
صدا و سیماو دیگر رسانه ها
باید اذعان کرد که فعالیت روزنامه ها و رادیو و تلویزیون در این زمینه موثر نبوده است. اگرچه گاه گاهی حرکاتی جسته و گریخته در این رسانه ها صورت گرفته ؛ ولی آن گونه که از شواهد امر پیداست ، مردم ما هنوز با عمق مساله آشنا نشده اند و فرهنگ حفاظت و حمایت از گیاهان طبیعی و ارزشمند هنوز در میان مردم رایج نشده است.
کودکان که بسیار از تلویزیون تاثیرپذیرند، براحتی می توانند توسط این وسیله ارشاد شوند. خصوصا در این برهه که مردم برای تفریح و تفرج به دامان طبیعت هجوم می آورند، تلویزیون باید برنامه های خود را برای حفاظت از ذخایر ژنتیکی و کمک به ازدیاد نسل آنان تشدید کند. ساخت کلیپ های عامه پسند و تهیه گزارش از مناطق در معرض خطر می تواند بسیار مفید باشد.
تلویزیون در بیشتر مواقع مناطق بسیار زیبای کشورمان را به مردم نشان می دهد و همگان را برای رفتن به آن مناطق ترغیب می کند؛ ولی آداب و فرهنگ حضور در آن مناطق رابه مردم گوشزد نمی کند.
مدرسه و خانواده
جا دارد فرهنگ محیط زیست پیش از این جای خود را در کتب درسی باز کند. همه افراد باید از دوران کودکی این آداب را فرا گیرند و حداقل یک بار از زبان معلم خود بشنوند.
سازمان محیط زیست می تواند دوره هایی را برای توجیه معلمان به منظور انتقال پیام به دانش آموزان برگزار کند و در این دوره ها معلمان که نقش عمده ای در ترویج فرهنگ صحیح استفاده از منابع طبیعی دارند را با اهمیت موضوع آشنا کند و همین طور بروشورهایی را در مدرسه ها توزیع کند و اهمیت گلهای زیبای طبیعی و گیاهان خوراکی و دارویی را به آنان گوشزد کند.
مدیران و معاونان مدارس می توانند تیمهای دانش آموزی فعال در زمینه تبلیغات زیست محیطی ایجاد کنند و دانش آموزان علاقه مند را به یک فعالیت مفید اجتماعی ترغیب کنند و به این طریق بر فعالیت های فوق برنامه خود بیفزایند.
بزرگ ترهای خانواده هم نباید در مقابل حرکات ضدطبیعت فرزندان خود ساکت و منفعل باشند و باید به نحو مطلوب دیگر اعضای خانواده را درخصوص این مسائل توجیه کنند.
در مواقعی که یکی از اعضای خانواده به طبیعت می رود و می خواهد برای دیگران گلهای طبیعی به ارمغان آورد، باید توجیه شود که هر کس می خواهد گلهای رنگارنگ طبیعی را ببیند، باید زحمت سفر به طبیعت را به خود هموار کند و قتل عام گلها با عنوان سوغات و ارمغان طبیعت بسیار زشت و ناپسند است.
حمیدرضا دورودیان 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
