تنفس در اوج آسمان

این سوال با اندیشیدن به قوانین گازها که ثابت می‌کند یک گاز با حجم ثابت در اثر کاهش فشار با کاهش دما نیز روبه‌رو خواهد شد؛ بحرانی‌تر می‌شود. درنتیجه، یک هواپیمای مسافربری با ارتفاع پروازی شاید بالاتر از بلندترین قله جهان (اورست)، نه‌تنها باید برای کمبود فشار اکسیژن و جلوگیری از خفگی مسافرانش راهکاری داشته باشد، بلکه باید کاهش دمای ناشی از پرواز در ارتفاع بالا را نیز جبران کند.

هواپیماهای مسافربری تجاری معمولا از موتور جت به عنوان پیشران بهره می‌گیرند. این موتورها با داشتن لایه‌های متعدد کمپرسور و توربین، ضمن مکش حجم بسیار زیادی از هوا به داخل موتور، با گذراندن مولکول‌های آن از این کمپرسورها، باعث افزایش غلظت و فشار نسبی آن نیز می‌شوند. این هوای فشرده که حاوی مقادیر فراوانی گاز اکسیژن نیز هست، در ترکیب با سوخت و شعله‌ور شدن در محفظه‌ احتراق، همان نیروی پیشران بسیار قوی را برای هواپیما مهیا می‌کند. یک سیستم مجزا با گرفتن مقداری از این هوای فشرده از لایه‌های مشخصی از کمپرسور و وارد کردن آن به داخل کابین مسافران، کمبود فشار و اکسیژن ناشی از افزایش ارتفاع را جبران می‌کند. این در صورتی است که راه‌های خروج هوای کابین به بیرون نیز با شیرهای اتوماتیک کنترل می‌شود و اجازه تخلیه سریع به آن داده نمی‌شود. دمای مولکول‌های هوا به دلیل فشرده شدن در کمپرسور و اصطکاک زیاد، بالا می‌رود و دستگاهی مخصوص با تنظیم میزان هوای ورودی از موتور به داخل کابین، می‌تواند دمای مناسب و دلخواه را برای سرنشینان هواپیما تأمین کند.

به این صورت، هیچ گاه فشار داخل هواپیمای مسافربری از فشار نسبی موجود در ارتفاع 2 تا 2.5 کیلومتری بالاتر نمی‌رود و اکسیژن و دمای مورد نظر در هر لحظه تأمین می‌شود.

در صورتی که این تجهیزات به دلایلی با مشکل مواجه شوند و ارتفاع از پیش تنظیم شده کابین مسافران از حدود 4 کیلومتر بالاتر برود یعنی نتواند فشار نسبی اکسیژن لازم برای بدن انسان را فراهم کند، ماسک‌های اکسیژن که بالای سر مسافران تعبیه شده و شیوه استفاده از آنها نیز قبل از پرواز توسط مهمانداران آموزش داده می‌شود، به صورت خودکار در اختیار مسافران قرار می‌گیرد. این ماسک‌ها متصل به کپسول‌های کوچکی هستند که در نتیجه واکنش‌های شیمیایی، اکسیژن لازم برای 15 دقیقه تنفس هر نفر را تأمین می‌کنند و این زمان برای خلبان کافی است تا ارتفاع هواپیما را به همان ارتفاع دو کیلومتری اشاره شده کاهش و جان مسافران را نجات دهد.

خلبان محمدتقی امیرسام - جام‌جم