یک گنجینه‌گردی واقـعی ...

از این‌رو تصمیم گرفتیم که تعدادی از این موزه‌ها را به شما معرفی کنیم.

چهار موزه در تهران

اولین موزه یا گنجینه‌ای که می‌خواهیم به آن سر بزنیم، «جهان‌نما» نام دارد که 18 بهمن 1376 برای بازدید عموم گشایش یافته است. این موزه، در شمال تهران و در مجموعه فرهنگی هنری «نیاوران» قرار دارد. بنا به گزارش سایت این مجموعه، «سال 1355 شمسی، فضایی در ضلع غربی کاخ صاحبقرانیه جهت نگهداری آثار و اشیای هنری اهدایی به فرح دیبا یا خریداری شده توسط وی در نظر گرفته شد». کاخ «صاحبقرانیه» که آخرین کارکردش، محل دفتر کار «محمدرضا پهلوی» تا سال 1357 بوده، خود یکی از اجزای مجموعه فرهنگی نیاوران است. در حال حاضر در این موزه، آثار تاریخی و هنری بسیاری نگهداری می‌شود. اثر تاریخی مثل تنگ سفالینی که برای نیمه دوم هزاره اول قبل از میلاد است و اثر هنری مثل کاری از «پیکاسو»، نقاش معروف اسپانیایی، البته دستی در هنرهای دیگر مثل شعر هم داشت. خود بنای موزه هم جالب توجه است و مثلا گفته شده که بر سقف تالار میانی این موزه، نقاشی روی چوب با نقوش گل و مرغ شیراز به چشم می‌خورد. حالا که حرف از کاخ صاحبقرانیه شده خوب است بدانید که 23 بهمن، سالروز آغاز ساخت قصر نیاوران یا همان کاخ صاحبقرانیه است. پس اگر این مکان را برای بازدید انتخاب کنید در واقع با یک تیر چند نشان زده‌اید.

مکان دیگری که در این هفته افتتاح شده و می‌توان به عنوان یک محل دیدنی از آن بازدید کرد «خانه هنرمندان» است. این مکان در دل یک پارک به نام پارک هنرمندان قرار گرفته که داستان آن به روایت سایت رسمی خانه هنرمندان این چنین است: «عمده‌ترین باغ‌های دوره قاجار در دوره ناصرالدین شاه ساخته شدند. یکی از این باغ‌ها در آن زمان موسوم به «فیشرآباد» متعلق به کامران میرزا؛ پسر ناصرالدین شاه بود، اما چون باغبانش اتریشی بود به باغ «فیشرآباد» شهرت پیدا کرد. با شروع جنگ جهانی دوم، متفقین این باغ را به مهماتخانه تبدیل کردند و به همین دلیل هم برخی ساختمان‌های نظامی در آن ساخته شد. پس از خروج متفقین این محوطه در اختیار نیروهای نظامی کشور قرار گرفت. پس از انقلاب همچنان تا سال 1357 این محوطه به صورت نیمه متروک در اختیار نیروهای نظامی بود. سال 1377 شهرداری تهران این محوطه را به تملک خود درآورد و تصمیم به بازسازی بنا و تبدیل آن به یک مرکز فرهنگی ـ هنری گرفت و این خانه، نهایتا در 19 بهمن 1378 افتتاح شد. خانه هنرمندان به طور کلی سه نوع جذابیت برای شما دارد. سینمایی دارد که برخی از فیلم‌های خاص سینمایی در آن به نمایش درمی‌آید، گالری‌هایی که آثار هنری در آن به نمایش درمی‌آید و البته برنامه‌های فرهنگی ـ هنری مثل همایش و جلسات نقد و بررسی هم در آن برگزار می‌شود. البته باید به اینها کافه‌های خوبی که در درون ساختمان تاسیس شده و فروشگاه آثار هنری و یک تماشاخانه که محل اجرای تئاترهای برتر است و نام «ایرانشهر» را دارد، اضافه کرد. به اضافه محیط پارک که جان می‌دهد برای گذراندن اوقات فراغت عصرگاهی یا آخر هفته.

باز هم یک مکان دیدنی دیگر و این‌بار هم در میانه تهران. تقویم تاریخ میراث می‌گوید 21 بهمن 1359 روزی بوده که موزه «آبگینه و سفالینه‌های تهران» افتتاح شده است. در این موزه گرچه «موزه تخصصی سفال و شیشه» است و در آن ترکیبی از تاریخ و هنر، تماشایی است ولی آنچه بیش از اشیای داخل موزه، چشم شما را به خود خیره خواهد کرد؛ ساختمان این موزه است. ساختمانی که تا سال 1330، منزل «قوام‌السلطنه» یکی از رجل پرنفوذ عصر قاجار و پهلوی بوده و بعد از آن تبدیل به سفارت کشورهای مصر و افغانستان و ساختمان بانک بازرگانی شد و سرانجام سال 1359 به موزه آبگینه و سفال تبدیل شد. این ساختمان در دل یک باغ 7000 متری قرار گرفته که در خیابان 30 تیر تهران است.

دیگر موزه‌ای که می‌خواهیم به آن سر بزنیم، «موزه فرش ایران» است که این یکی هم در تهران قرار دارد. موزه فرش ایران که ساختمانش هم با معماری متناسب با فرش ساخته شده؛ در تقاطع خیابان‌های فاطمی و کارگر تهران قرار گرفته و مجاور «پارک لاله» است. این موزه دقیقا روز 22 بهمن 1356 یعنی یک سال قبل از روز پیروزی انقلاب اسلامی توسط فرح پهلوی افتتاح شد. مجموعه فضای موزه 3400 مترمربع و در دو طبقه است که در طبقه اول، نمایشگاه دائمی فرش برقرار است و در طبقه دوم آن هم محلی برای نمایشگاه موقت دیده شده است.

2 موزه در مشهد

اما اگر بخواهیم کمی از پایتخت فاصله بگیریم باید به مشهد برویم؛ جایی که در 22 بهمن 1364 موزه «قرآن و نفایس آستان قدس رضوی» فعالیت خود را آغاز کرده و امسال سی‌امین سال فعالیت خود را جشن می‌گیرد. این موزه در جوار حرم رضوی قرار گرفته و «در حال حاضر سه گنجینه دارد و مجموعه‏ای از قرآن‏های خطی با قدمت تاریخی از قرن 3 تا قرن 13 ق، همچنین مجموعه‏ای از مرقعات از دوره صفوی تا عصر حاضر، مجموعه‏ای از جلد‏های لاکی، روغنی، نقاشی‏های گل و مرغ، تذهیب و خوشنویسی هنرمندان معاصردر آن به نمایش درآمده است». مهم‌ترین آثاری که در این موزه به نمایش درآمده، پنج قرآن است که دستخط‌شان منسوب به پنج امام همام، امام علی(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، امام سجاد(ع) و امام رضا(ع) است.

همچنین در روز 21 بهمن سال 1369، موزه دیگری از مجموعه موزه‌های آستان قدس رضوی با نام «موزه تمبر» افتتاح شده که بیش از صدهزار تمبر از دوره قاجاریه به بعد و نیز تمبر دیگر کشورهای جهان (حدود 80 کشور) در آن به نمایش درآمده است. تمام تمبرها و دیگر اقلام پستی موجود در آن از مجموعه هدایای تقدیمی به آستان مقدس حضرت ثامن الحجج(ع) است که این گنجینه را متمایز می‌کند.

آثار ملی ثبت شده

البته در کنار اینها، این هفته هم سالروز ثبت برخی از آثار ملی را در تقویم شاهد هستیم. مشهورترین آنها، «کاخ خورشید» که در «کلات نادری» قرار دارد. این منطقه در نزدیکی مشهد است و گفته شده بنای این کاخ در 20 بهمن 1318 در فهرست آثار ملی ثبت شده حدود 300 سال پیش برای اقامت نادرشاه و نیز محل نگهداری جواهرات و دیگر اقلام ارزشمند او بخصوص غنایم جنگ‌ها استفاده می‌شده است.

ساختمان کلات در میانه یک باغ قرار دارد و الگویی برای ساخت موزه خراسان بزرگ هم شده است. از سوی دیگر در همین روز 20 بهمن 1318 «مسجد جامع گناباد» هم که بیش از هشت قرن قدمت دارد، «مسجد ملک زوزن خواف» متعلق به حدود 700 سال پیش و «غار کرفتو» در دیواندره کردستان، هم در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

مصطفی مسجدی‌آرانی