میراث خانواده پدری یا مادری؟

هنگامی که برای معاینه یک کودک یا نوجوان به اتاق معاینه می‌روم و پدر و مادر همراه او را ملاقات می‌کنم، منتظر هستم پرسش و تفسیر یکی از والدین برای دلیل ایجاد این ناهنجاری و شباهت بیمار به یکی از افراد فامیل را بشنوم. پاسخ من به این عزیزان به شوخی این است که بچه‌ها اشکالاتشان را از خانواده پدری و خوبی هایشان را از خانواده مادری به ارث می‌برند. البته این جمله شوخی است اما پر واضح است که لیاقت مادران ایرانی بیش از این تعریف‌هاست. به‌طور کلی اگر نگاهی به‌صورت کودکان داشته باشیم درجات زیادی از شباهت بچه‌ها به یکدیگر را متوجه می‌شویم. با رشد کودکان و نزدیک شدن به دوران نوجوانی و بلوغ تفاوت‌های چهره کودکان بیشتر شده و شباهت آنها به والدین‌شان پررنگ‌تر می‌شود.

کد خبر: ۸۶۱۷۲۹

اختلاف‌های شکل و اندازه صورت، عمدتا در زمان بلوغ با سرعت و شدت بیشتری آشکار می‌شود و شکل نهایی صورت را به وجود می‌آورد. به همین دلیل تشبیه کردن کودکان به هرکدام از والدین در دوران نوزادی و کودکی سخت به نظر می‌رسد ولی با بزرگ شدن آنها و کامل شدن رشد، کار آسان‌تر است.

اصولا ناهنجاری‌های ارتودنسی مثل مشکلات فکی و نامرتبی‌های دندان‌ها به دلیل انحراف از وضعیت تکامل طبیعی ایجاد می‌شوند. این انحرافات می‌توانند به دلایل ارثی، مشکلات دوران حاملگی، مشکلات دوران کودکی و رشد دوره نوجوانی ایجاد شده و با گذشت زمان و رشد بیمار تشدید شوند. اگر ناهماهنگی در اندازه اجزای مختلف تشکیل‌دهنده صورت اتفاق بیفتد مثلا اندازه فک بالا با اندازه فک پایین متناسب نباشد، ناهنجاری به‌وجود می‌آید. بنابراین اگر خصوصیات مربوط به اندازه و شکل یکی از فک‌ها از یکی از والدین و اندازه فک دیگر از والد دیگر به ارث برسد و هماهنگی اندازه بین این دو جزء وجود نداشته باشد نتیجه آن ناهنجاری فک خواهد بود یا اگر اندازه دندان از یکی از والدین و اندازه فک از دیگری به ارث برسد و امکان قرارگیری دندان‌ها در یک استخوان کوچک‌تر فراهم نشود، نامرتبی دندان‌ها بروز پیدا خواهد کرد. در اغلب موارد انتقال خصوصیات اندازه و شکل یک جزء صورت وابسته به یک عامل خاص مثل ارث به تنهایی نبوده و محیط مناسب برای بروز کامل آن ژن نیز اهمیت زیادی دارد.

با وجود این باید تاکید کنم تاثیر ارث در بروز ناهنجاری قطعی است ولی میزان این تاثیر کاملا مشخص نشده است. بعضی از خصوصیات شکل صورت هستند که ارتباط بیشتری با ارث دارند. برای مثال، میزان کشیدگی صورت و کوچکی یا بزرگی فک پایین از خصوصیاتی است که ریشه ارثی پر رنگی دارد. در این موارد ما به‌طور معمول از وجود افراد دارای صورت کشیده یا فک پایین برجسته در فامیل سوال می‌کنیم. هر چقدر که زمینه ارثی بیشتری در یک ناهنجاری وجود داشته باشد و شدت آن ناهنجاری بیشتر باشد امکان درمان ارتودنسی آن ناهنجاری در سنین رشد کمتر می‌شود و ممکن است درمان ارتودنسی و جراحی فک در سنین بالاتر ضروری باشد. حتی در موارد شدید، با توجه به پاسخ‌های درمانی در افراد متفاوت، توصیه متخصص ارتودنسی برای درمان اصلاح رشدی خالی از فایده نیست تا حداقل شانس ممکن برای درمان این ناهنجاری بدون مداخله جراحی فک در آینده از دست نرود. برای استفاده مناسب از فرصت‌های درمانی، لازم است کودکان در هفت تا هشت سالگی توسط یک متخصص ارتودنسی معاینه شوند تا راهنمایی‌های لازم برای پیشگیری یا درمان ناهنجاری‌های فکی انجام شود.

به نظر می‌رسد تا زمانی که ریشه واقعی و دقیق علت هر کدام از ناهنجاری‌های فکی به‌طور کاملا مشخص نشده باشد همچنان بتوانیم از مشارکت در این سرگرمی که بچه به کدام یک از والدینش شبیه‌تر است و بحث درخصوص نظرات متفاوت دوستانمان، لذت ببریم. تا آن زمان من هم به گفتن این جمله مزاح که «بچه‌ها اشکالاتشان را از خانواده پدری و خوبی‌هایشان را از خانواده مادری به ارث می‌برند» ادامه می‌دهم. هر چند خوانندگان ما می‌دانند این جمله کاملا شوخی است و هر کودک بی‌تردید از پدر و مادر ویژگی‌های جسمی و حتی اخلاقیاش را به ارث می‌برد.