تکفیریون چه کسانی هستند؟

اوایل تابستان و نیمه‌شعبان بود که چند مسلمان اهل سنت، چهار شیعه مسلمان را در روستای زاویه ابومسلم و در الجیزه جنوب قاهره کشتند. این کشتار به دنبال حکمی تکفیری بود که از سوی یوسف القرضاوی صادر شده بود. فاروق الجویده، نویسنده معروف مصری در روزنامه الاهرام این قتل‌ها را اولین صحنه از یک سریال ضدشیعی قلمداد کرد. بنیادگرایان مسلمان امروز در مصر و شاید چندی بعد در برخی دیگر از کشورهای دیگر این سریال غیرانسانی و اسلامی را ادامه می‌دهند. شیعیان مصری مرسی را مسئول این جنایات دانستند که در نشست یاری سوریه اجازه تکفیر شیعیان را داده است.

هر چند تکفیر در تاریخ اسلام اولین بار در زمان جنگ‌های اهل رده در زمان ابوبکر مطرح شد اما اولین گروه تکفیری که براساس اعتقادات دینی خود دست به قتل دیگر مسلمان زدند، برای نخستین بار در قامت خوارج دیده شد. این نحله سیاسی و مذهبی معتقد بودند که اگر مسلمانی گناه کبیره مرتکب شود، فارغ از این‌که این گناه سیاسی باشد یا نه، از دین خارج شده است. حکم کسی که از دین خارج شده نیز مانند کافران معلوم است، باید او را به قتل رساند. بر همین مبنا خوارج مولای متقیان را کشتند. آنها خود را معیار خروج از دین نهاده بودند.

تکفیریان امروز اما ریشه در سلفی‌گری دارند و روایاتشان مبتنی بر آثار احمد بن حنبل، احمد بن تیمیه، ابن القیم الجوزیه و محمد بن عبدالوهاب تمیمی نجدی است. سلفیان از زمان تشکیل حکومت عربستان توسط محمد بن سعود، جان تازه‌ای گرفتند. نفوذ این آیین جدید در عربستان محدود نماند و به دیگر کشورهای مسلمان رسید. نمونه آن را می‌شد در حرکت بن لادن دید و حالا صدای تکفیر شیعیان از حلقوم سلفیان مصر می‌آید.

با انتشار کتاب «المصطلحات الأربعه فی القرآن» نوشته ابوالاعلی مودودی و «معالم فی الطریق» نوشته سیدقطب، تکفیر که نتوانسته بود به عنصری اصلی در فرهنگ اسلامی بدل شود، باز زنده شد. جوانان تندرو در ممالک اسلامی موجی تازه از تکفیر را به راه انداختند. شمشیر تکفیر مسلمانان اهل سنت اما دو لبه داشت، لبه اول ضدغربی بود و لبه دیگر ضدشیعی. اندیشمندان میانه‌رو مسلمان در مقابل این اندیشه به پاخاستند. امروزه پایگاه اصلی تکفیریون را می‌توان در گروه‌های القاعده و طالبان دید. گرو‌ه‌هایی که به یاری آمریکا در زمان اشغال افغانستان توسط شوروی مورد حمایت قرار گرفتند. سال‌ها بعد اما همین گروه‌ها به خود آمریکا حمله‌ کردند. پس از حمله به عراق موج ترور مذهبی در کنار حمله به اشغالگران در دستور کار این گروه‌ها قرار گرفت، حالا شاهد آن هستیم که تکفیریون شمشیر خود را علیه شیعیان در مصر به کار می‌برند.