عراق بدون رئیس‌جمهور

منابع پزشکی علت اعزام طالبانی به آلمان را وجود پزشکان معالج وی در این کشور اعلام کردند. پیشتر نیز رئیس‌جمهور عراق برای درمان بیماری قلبی در آلمان بستری و عمل جراحی شده بود.

سرپرست تیم پزشکی عراقی درحالی روز چهارشنبه گذشته از بهبود نسبی حال طالبانی خبر داد که برخی منابع از مرگ مغزی رئیس‌جمهور عراق سخن به میان آوردند. آنچه مقام‌های غیررسمی عراق آن را مسلم دانسته‌اند، این است که رئیس‌جمهورعراق درحالت کما به سر می‌برد. رئیس‌جمهور هفتاد و نه ساله عراق یک هفته پیش از دچار‌شدن به عارضه مغزی، با گروه‌های مختلف سیاسی برای تنش‌زدایی میان آنها رایزنی و تلاش کرد تنش میان اربیل ـ بغداد را از میان بردارد.در هفته‌های اخیر تنش میان کردستان عراق و دولت مرکزی بویژه بر سر استان‌های حائل میان این منطقه و حکومت مرکزی شدت گرفت تا جایی که نیروهای نظامی دو طرف با سلاح‌های نیمه‌سنگین و سنگین در برابر یکدیگر صف‌آرایی کردند.

دفتر رئیس‌جمهور عراق در نخستین روز بستری‌شدن وی در بیمارستان، مذاکرات فشرده و طاقت‌فرسا با گروه‌های مختلف سیاسی درباره چگونگی برون‌رفت از تنش‌های داخلی را عامل عارضه طالبانی دانست. در حالی رئیس‌جمهورعراق برای درمان به آلمان اعزام شد که برخی محافل سیاسی و دیپلماتیک و صاحب‌نظران معتقدند حضور نداشتن و غیبت وی در شرایط حساس کنونی در عرصه سیاسی می‌تواند روند تنش‌زدایی در عراق را کند کرده و چالش‌های جدیدی در این کشور پدید آورد.

براساس قانون اساسی عراق، رئیس‌جمهور با آرای مستقیم مردم انتخاب نمی‌شود، بلکه نمایندگان مجلس او را برمی‌گزینند و در صورتی که رئیس‌جمهور از عمل به وظایفش ناتوان باشد و تیم پزشکی آن را تائید کند، معاون رئیس‌جمهور در مدت 30 روز مسئولیت‌های او را به عهده می‌گیرد و سپس باید رئیس‌جمهور جدید با اکثریت دو‌سوم آرای نمایندگان مجلس انتخاب شود. صاحب‌نظران معتقدند دراین باره مشکلاتی وجود دارد، اول این‌که با تنش‌های ایجاد شده میان دولت مرکزی و کردستان عراق بویژه در هفته‌های اخیر، عرب زبان‌ها تلاش می‌کنند این پست دیگر به کردها سپرده نشود، بلکه به عرب‌های سنی واگذار شود.

در مقابل، کردها برضررت دراختیارداشتن این پست براساس توافقات گذشته تاکید دارند و اعلام کردند از آن نخواهند گذشت و نامزد ریاست جمهوری باید از حزب جلال طالبانی و از ائتلاف کردستان عراق باشد. بر پایه توافقات سیاسی، پست ریاست‌جمهوری به کردها، نخست‌وزیری به شیعیان و ریاست‌مجلس به اعراب اهل سنت واگذار شده است. برهم صالح و فؤاد معصوم و ملا بختیار، نامزدهای احتمالی کردها برای این پست هستند که درباره آنها اتفاق‌نظر وجود ندارد.

براساس توافق داخلی کردها، اتحادیه میهنی در بغداد، بیشترین حضور سیاسی را دارد و در کردستان عراق حزب دموکرات حکومت می‌کند.

اگر این توافق همانند گذشته ادامه یابد درخصوص نامزدهای مطرح کردها برای به عهده گرفتن پست ریاست‌جمهوری محورهای متعددی مدنظر خواهد بود.

عده‌ای برهم صالح از سران سیاسی اتحادیه میهنی و معاون سابق نخست‌وزیر عراق را گزینه مناسبی برای پست ریاست‌جمهوری می‌دانند، اما وی مورد پسند تعدادی از سران این حزب نیست و اگر نامزد شود به احتمال زیاد تنها نامزد حزب برای این پست نخواهد بود، بخصوص این‌که درحزب اتحادیه میهنی شخصیت‌هایی همچون ملابختیار و فواد معصوم از سرانی هستند که به زبان عربی ـ که یکی از شرط‌های حضور در پست ریاست جمهوری عراق است ـ تسلط دارند. اما اگر حزب دموکرات کردستان درصدد معرفی هوشیار زیباری برای این پست باشد، باید براساس توافق راهبردی کردها، اداره منطقه کردستان عراق به حزب اتحادیه میهنی واگذارشود. یعنی با کنار رفتن مسعود بارزانی یکی از اعضای اتحادیه میهنی ریاست منطقه کردستان عراق را به عهده گیرد.

مشکل دیگر در کردستان عراق تمایل حزب تغییر وابسته به نوشیروان مصطفی، جانشین پیشین طالبانی برای حضور درعرصه رقابت است. حمایت اعضای اتحادیه میهنی از نوشیروان مصطفی از عواملی است که به احتمال زیاد اوضاع سیاسی کردستان عراق را دستخوش تحولات جدیدی می‌کند. برخی ناظران کرد، پیش‌بینی می‌کنند درصورت درگذشت طالبانی، نوشیروان مصطفی مجددا به اتحادیه میهنی برمی‌گردد و ریاست این حزب را عهده‌دار خواهد شد.

کردها بخوبی می‌دانند در شرایط کنونی به غیر از طالبانی و نوشیروان مصطفی شخصیت‌های با نفوذ دیگری که بتوانند در مقابل مسعود بارزانی قدعلم کنند وجود ندارند.

برخی منابع کرد که خواستند نامشان فاش نشود، گفته‌اند طالبانی در وصیت‌نامه‌ای که سال گذشته نوشت بدون در نظر گرفتن اختلافات خود با نوشیروان مصطفی، او را بهترین گزینه برای اداره حزب اتحادیه میهنی معرفی کرده است.

نوشیروان مصطفی در سال 2008 به دنبال برخی اختلافات سیاسی از این حزب جدا و حزب تغییر را پایه‌گذاری کرد. وی مقبولیت خوبی در میان کردهای منطقه سلیمانیه دارد.

گزینه دیگر معرفی فواد معصوم از چهره‌های مطرح حزب اتحادیه میهنی کردستان و رئیس فراکسیون کردها در مجلس است. فواد معصوم در چهار دهه گذشته به‌عنوان نماینده طالبانی در محافل بین‌المللی مطرح بوده است. وی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی با امام خمینی(ره) در پاریس دیدار کرد و بعد از پیروزی انقلاب به‌عنوان نماینده طالبانی برای عرض تبریک راهی تهران شد و با امام امت(ره) و آیت‌الله طالقانی دیدار کرد. به هرحال وجود اختلاف‌نظرها، به دست‌آوردن اکثریت دو سوم آرای نمایندگان مجلس را برای نامزد ریاست‌جمهوری دشوار خواهد کرد.

نامزد ریاست جمهوری باید از مجموع 325 رای نمایندگان پارلمان حداقل 218 رای مثبت را به دست آورد. در صورتی که هیچ‌یک از نامزدها، آرای لازم را به دست نیاورند، معرفی رئیس‌جمهور به دور دوم خواهد کشید. بر اساس قانون، دو نفر از نامزدها که بیشترین رای را به دست آورده‌اند در دور دوم رقابت خواهند کرد. در دور دوم هریک از نامزدها که بیشترین آرای نمایندگان را به دست آورد، رئیس‌جمهور این کشور خواهد شد. اما واقعیت این است که در سال‌های گذشته مسئولان عالی عراق بر اساس توافقات سیاسی انتخاب شده‌ا‌ند و اگر این توافقات تحقق نیابد ممکن است باردیگر شاهد نقض قانون اساسی این کشور باشیم و رئیس‌جمهور جدید در مدت سی روز انتخاب نشود.