دار قالی زلزله‌زدگان را برپا کنید

به گفته علی سلیمانی، رییس اداره فرش آذربایجان شرقی، صنعت قالیبافی این استان قطب تولید فرش دستباف ایران محسوب می‌شود و یکی از پرطرفدارترین صنایع این استان به شمار می‌رود، به طوری‌که فقط در شهرستان هریس بالغ بر 16 هزار نفر از طریق این هنر و صنعت امرار معاش می‌کنند.

وی با بیان این‌که قالی هریس که سابقه پیدایش آن در منطقه به صدها سال پیش برمی‌گردد در نوع خود منحصربه‌فرد و باارزش است،‌ می‌افزاید: شیوه بافت، نوع رنگ‌های به کار برده شده و طرح و نقشه‌های متفاوتی که این قالی دارد خاص این منطقه است و در هیچ جای ایران مرسوم نیست.

سلیمانی تصریح می‌کند: از ویژگی‌های این قالی که آن را متمایز کرده،‌ این است که بافندگان این ناحیه به جای چاقو با انگشتان خود تاروپود قالی را جدا کرده و از چاقو فقط در بریدن نخ استفاده می‌کنند. خطوط شکسته‌ای که فقط در طرح و نقشه قالی اصیل هریس دیده می‌شود نیز از دیگر مشخصه‌های آن است.

به گفته سلیمانی، ارزش و اهمیت قالی هریس به حدی است که پنج نسخه از طرح‌های هریس ثبت جهانی شده و در میان مردم نیز فرش هریس نماد زیبایی، خلاقیت، قدمت و ارزشمندی است.

متاسفانه با وجود همه این ویژگی‌ها و زیبایی‌های منحصربه‌فردی که قالی هریس دارد، بافت و صادرات این قالی در سال‌های اخیر به طور محسوسی رنگ باخته و جایگاه خود را از دست داده است. با این حال سالانه تعداد زیادی از تولیدات این قالیبافان توسط صادرکنندگان به کشورهای اروپایی و آمریکایی فروخته می‌شود و از این طریق شاهد ارزآوری قابل توجهی به استان هستیم.

شاید در شرایطی که تنها دغدغه روستاییان، تامین سرپناه برای خود و خانواده در اسرع وقت و قبل از فرارسیدن سرمای سوزان منطقه است، سخن گفتن از امرار معاش، آن هم از نوع قالیبافی چندان مطلوب و خوشایند نباشد، اما با توجه به ارزش و اهمیت این نوع قالی اگر نسبت به احیای مجدد آن که در زلزله اخیر متحمل خسارات فراوانی شد سهل‌انگاری شود، شاید در آینده نه‌چندان دور با مشکلات بسیار بیشتری مواجه شویم، به طوری که جبران‌ آن سخت و در پاره‌ای موارد محال خواهد بود.

یکی از بافندگان شهرستان هریس که در زلزله خانه و چند نفر از نزدیکان خود را از دست داده است، می‌گوید: یکی دو ماه قبل از وقوع زلزله، وسایل اولیه قالیبافی اعم از نخ، دار قالی بزرگ‌تر و.... را به صورت امانت از کارگاه به منزل آورده بودم و بعد از پایان کارهای خانه، مشغول قالیبافی می‌شدم، اما متاسفانه این زلزله هم دار قالی مرا تخریب کرد و هم زحمات چند ماهه‌ام را بر باد داد.

رئیس اداره صنعت، معدن و تجارت شهرستان هریس درباره میزان خسارات وارد شده به هنرمندان و قالیبافان شهرها و روستاهای این شهرستان می‌گوید: متاسفانه زلزله اخیر نه‌تنها باعث کشته و زخمی‌شدن هزاران نفر از روستاییان این منطقه شد، بلکه موجب تخریب 40 تا 100 درصدی حدود 6450 دار قالی که وسیله امرار معاش بیشتر خانوارهای بیش از 84 روستای خسارت‌دیده است نیز شد.

بهرام‌نژاد با اشاره به این که عمق حادثه به حدی بود که فقط به فعالان قالیبافی اعم از رنگرزان، طراحان و بافندگان بیش از 20 میلیارد تومان خسارت وارد شد، می‌افزاید: به دنبال از بین رفتن وسیله امرار معاش روستاییان، گزارش برآورد خسارت را در اختیار مسئولان کشوری اعم از سازمان صنعت، معدن و تجارت و نیز مرکز ملی فرش کشور قرار دادیم و هم‌اکنون منتظر حمایت دولت از این قشر داغدیده و زحمتکش هستیم.

وی تصریح می‌کند: در این‌باره پیشنهاد می‌کنیم به خانوارهایی که 100 درصد دارهای قالی‌شان از بین رفته است، کمک‌های بلاعوض اعطا شود و به بقیه با دادن وام‌های کم‌بهره در ترمیم و برپاکردن مجدد دارهای قالی‌شان کمک کنند.

یکی از عوامل مهم در بحث فروش صنایع‌دستی بخصوص قالی بحث مشتری و شناخت سلیقه بازار است.

عضو اتحادیه فرش‌فروشان تبریز در این خصوص معتقد است: زمانی نه‌چندان دور قالی هریس در بازارهای جهانی حرف اول را می‌زد، اما متاسفانه به دلایل مختلف چون سوءمدیریت، بی‌توجهی به سلیقه مشتری و نیز پایین آمدن کیفیت تولید به واسطه نوع رنگ به کار رفته در قالی و... دیگر آن طور که باید باب میل سلیقه‌های جهانی نیست و روز به روز از تعداد متقاضیان قالی هریس بخصوص قالی‌های قدیمی و کارکرده کاسته شد.

احد فرحی می‌افزاید: با وجود این‌که بازاریابی کلان در اختیار مدیریت دولت است، متاسفانه در این مورد خوب و کارشناسی عمل نشده است و نتیجه آن کاهش تقاضا و سبقت جستن کشورهایی چون هند، چین و پاکستان در این زمینه و کپی‌برداری از طرح‌ها و نقشه‌های قالی ایران است.

این بازرگان تبریزی در عین حال یادآور می‌شود: هرچند کشورهای هند و چین سعی در قبضه‌کردن بازار قالی دارند، اما به یقین نمی‌توانند پشمی با اصالت و کیفیت که در شرایط آب و هوایی بسیار مساعد ایران به عمل می‌آید را تولید کنند و این عوامل در منحصربه‌فرد بودن قالی هریس نقش بسیار موثری دارد.