دستاوردهای اجلاس «نم»

حضور هیات‌های 120 کشور عضو جنبش عدم‌تعهد - که بیش از 50 هیات در سطح سران شرکت کرده بودند- از یک سو و حضور بان‌کی‌مون دبیر کل سازمان ملل متحد در این اجلاس از سوی دیگر، سطح اجلاس را به گونه‌ای قابل توجه ارتقا داد.

گرچه رسانه‌های غربی در زمان برگزاری این اجلاس این‌طور عنوان می‌کردند که جنبش عدم‌تعهد کارکرد قبلی خود را ندارد و تضعیف شده است، اما بیشتر کارشناسان مسائل سیاسی و بین‌المللی بر این باورند که جنبش عدم‌تعهد دومین نهاد بین‌المللی بعد از سازمان ملل است که بیشترین تعداد کشورها را در خود جای داده است و اگر چه به اندازه کشورهای توسعه یافته قدرتمند نیستند، اما ازنظر ایدئولوژی و تاثیرگذاری و انتقاد از سیاست‌های دنیای سرمایه‌داری، جایگاه مهمی در دنیا دارد.

برگزاری شانزدهمین اجلاس عدم تعهد در تهران به این جنبش توان و قدرت بیشتری داده است. در عین حال اگر چه نگاه غالب در جنبش غیرمتعهدها توجه به مسائل سیاسی و استفاده از ظرفیت سیاسی اعضا بود ولی اجلاس تهران نشان داد که توجه به مسائل اقتصادی و فرهنگی نیز می‌تواند در تحقق اهداف جنبش موثر باشد.

برگزاری این اجلاس در تهران دستاوردهای فراوانی داشت. حضور رهبر معظم انقلاب و رییس‌جمهور در جمع سران کشورهای غیرمتعهد و اعلام مواضع ایران و علاقه‌مندی به حل مشکلات کشورهای مستقل جهان و تاکید بر حل مسالمت‌آمیز بحران‌های منطقه و استفاده از فرصت بیداری اسلامی، به ایران مجالی دوباره داد تا توان و قدرت خود را در مدیریت جهانی به نمایش بگذارد.

سعدالله زارعی کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با جام‌جم با اشاره به این‌که برگزاری اجلاس شانزدهم در ایران مسیر را برای باز تعریف فلسفه وجودی و اهداف و آرمان‌های جنبش عدم‌تعهد احیا و فراهم کرد در این باره می‌گوید: در این اجلاس با توجه به این‌که جمهوری اسلامی به عنوان یک کشور انقلابی در راس جنبش قرار گرفت ، این فرصت فراهم شد تا جریان انقلابی داخل جنبش با قوت بیشتری جنبش عدم‌تعهد را به سمت یک تحول بنیادین سوق دهد.

نباید فراموش کرد که نقش برجسته جمهوری اسلامی ایران در ایجاد جبهه مستقل در کشورها برای مقابله با یکجانبه‌گرایی آمریکا دستاوردی بزرگ و پراهمیت برای تهران بود و از این پس مبارزه با تک قطبی شدن جهان، با ریاست ایران بر این جنبش، سرعت بیشتری خواهد گرفت.

همچنین مسأله پیدا شدن ساختارهای لازم حقوقی که ضمانت‌های اجرایی این جنبش را تقویت می‌کند جزو دستاوردهای اجلاس تهران بود.

بسیاری بر این باورند که لازم است تا در طول ریاست ایران بر این جنبش، عدم‌تعهد به سمت سازمان شدن سوق پیدا کند و سازوکارها و نهادهای اجرایی خودش را در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، علمی و حتی امنیتی احیا نماید که گام اول در این راستا تصویب دبیر خانه دائمی اجلاس است.

گام دوم نیز تدوین منشور جدید حقوق بشر توسط این جنبش است ولازم است ، سازوکارهای حقوقی برای دفاع از حقوق اعضا در آن به وجود بیاید.

در عین حال ایران با برگزاری با شکوه این اجلاس نشان داد که این سیاست غرب برای به انزوا کشاندن ایران در سطح جهانی سیاستی شکست خورده است.

احمد بخشایش اردستانی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس و کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با جام‌جم با اشاره به این‌که بسیاری از غربی‌ها علاقه نداشتند که این کنفرانس در تهران برگزار شود در این باره اظهار کرد: نفس برگزاری این کنفرانس یکی از دستاوردهای مهم دیپلماتیک ایران بود. این کنفرانس نشان داد که ایران دچار انزوا نیست و این‌که غرب ادعا می‌کند که جامعه جهانی ایران را در انزوا قرار داده است صحت ندارد و تنها پنج یا شش کشور هستند که ایران را مورد تحریم خود قرار داده‌اند.

طی این اجلاس، تهران به کانون رایزنی‌های دیپلماتیک مبدل شد و حل و فصل اختلافات اعضا در جنبش عدم‌تعهد نیز از دیگر دستاوردهای این اجلاس در تهران بود.

محمدرضا دهشیری کارشناس مسائل سیاسی و بین‌الملل در این باره به جام‌جم گفت: با توجه به این که مسائل جانبی از جمله بحران سوریه در این اجلاس مورد توجه شرکت‌کنندگان قرار گرفت و جمهوری اسلامی ایران به عنوان مبتکر حل بحران سوریه در این اجلاس مطرح شد، می‌توان این اجلاس را به عنوان اجلاسی مثبت و سازنده توصیف کرد.

در عین حال طی سه سالی که ایران رهبری جنبش غیرمتعهدها را بر عهده دارد ظرفیت‌های زیادی برای کشورمان در سطح بین‌الملل ایجاد خواهد شد.

مشاهده تهران به عنوان شهری امن و مدرن و پذیرایی از مهمانان باعث شد تعریف دیگری از فضای جمهوری اسلامی به جهان مخابره شود.

معرفی تاریخ و فرهنگ و اقتصاد ایران و ارائه چهره‌ای جدید از ایران به دنبال سال‌ها سم پاشی کشورهای غربی فرصت دیگری برای ایران ایجاد کرد تا مردم دنیا به آن به عنوان یک فرصت برای صلح جهانی، مدیریت جهان و روابط سیاسی و اقتصادی بنگرند.

دهشیری در این باره به جام‌جم می‌گوید: با توجه به این‌که جمهوری اسلامی ایران طی سه سال آینده می‌تواند مبتکر تمامی اجلاس‌های فوق‌العاده در این جنبش باشد و به حرکت‌های مستقل در این اجلاس جهت دهد، این امر می‌تواند توان میانجیگری ایران در بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را افزایش داده و ایران را به عنوان کانون ثبات منطقه و بین‌الملل مطرح کند.

همچنین بخشایش اردستانی عقیده دارد با توجه به این که ایران در جبهه مقاومت قرار دارد، ریاست جنبش عدم‌تعهد می‌تواند برای ایران از این منظر هم حائز اهمیت باشد.

در عین حال در بخش همکاری‌های اقتصادی و همکاری‌های چندجانبه بین اعضا، ظرفیت‌های ویژه‌ای بین کشورهای عدم‌تعهد وجود دارد که ایران می‌تواند از این ظرفیت‌ها استفاده کند. با ریاست ایران بر جنبش عدم‌تعهد، طبیعتا موقعیت بهتری برای جمهوری اسلامی فراهم است تا بتواند با گسترش ارتباطات با کشورهای عضو جنبش مراودات و تعاملات اقتصادی خود را با کشورهای غیر از حوزه اقتصادی غرب گسترش داده و بخشی از تحریم‌ها و فشارها علیه خود را خنثی کند.

سعدالله زارعی در این باره به جام‌جم می گوید: حضور کشورهای قدرتمندی که می‌توانند در یک تعامل اقتصادی به نیازهای جمهوری اسلامی پاسخ دهند، موقعیت جدیدی را در اختیار ما قرار داده و این امر می‌تواند برای برون‌رفت ایران از شرایط پیچیده بسیار موثر باشد.

وی ‌می‌افزاید: لازم است در عرصه سیاسی و دیپلماتیک نهادی برای حل و فصل مناقشات بین اعضا به وجود بیاید و همین طور در عرصه مسائل امنیتی باید یک سازمان مشترک امنیتی برای جلوگیری از مداخلات خارجی در امور کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد به وجود بیاید.

اما یکی از ملاک‌های دیپلماسی فعال کشورها، میزبانی از مقامات و برگزاری اجلاس‌های متعدد بین‌المللی است. از این نظر میزبانی اجلاس‌های بین‌المللی به عنوان یکی از فاکتورهای قدرت نرم در میان کشور‌ها به شمار می‌رود. این امر درخصوص حضور مقامات کشورهای مختلف در ایران هویدا بود.

حضور نمایندگان کشورهای مختلف در ایران جایگاه سیاسی کشورمان را ارتقا داد و علاوه بر تقویت حضور بین‌المللی ایران نشان داد که این کشورها به اقتدار و ثبات ایران اعتقاد دارند. باید به این نکته توجه داشت که وقتی کشور‌ها به ریاست کشوری برای جنبش عدم‌تعهد رای می‌دهند این امر به معنای پذیرش سیاست‌های کلان آن کشور در عرصه سیاست خارجی محسوب می‌شود بنابراین برگزاری اجلاس در تهران نشان داد آنچه جمهوری اسلامی در عرصه سیاست خارجی تعقیب می‌کند موضوع مورد علاقه بیشتر کشورهای دنیاست.

سعدالله زارعی، کارشناس مسائل سیاسی و بین‌الملل در این باره می‌گوید: وقتی که ایران در راس یک سازمان بزرگ جهانی قرار می‌گیرد این امر به معنای تقویت بلوک‌بندی‌های جهان سومی در مقابل بلوک‌بندی غرب به حساب می‌آید و این هم فرصت تازه‌ای در عرصه بین‌الملل است.

با وجودی که تاکنون جنبش عدم‌تعهد در تمام موضعگیری‌ها و بیانیه‌هایش از برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران دفاع کرده، اما شاید با فعال‌تر شدن دیپلماسی دستگاه سیاست خارجی در طول سه سال آینده دریچه‌ای برای حل پرونده هسته‌ای ایران گشوده شود.

اعلام فتوای رهبر معظم انقلاب مبنی بر حرام بودن ساخت و استفاده از سلاح هسته‌ای و لزوم خلع‌سلاح کشورهایی که دنیا را به مخاطره انداخته‌اند و احترام به حق تعیین سرنوشت و استقلال کشورها، مهم‌ترین محورهایی بود که در این اجلاس موضع آشکار ایران برای صلح جهانی را به تمام دنیا مخابره کرد.

سعد‌‌الله زارعی در این باره می‌گوید: به دنبال این اجلاس طبیعتا ایران می‌تواند در مذاکرات آینده 5+1 با اقتدار بیشتری ظاهر شود. به این ترتیب، این استدلال آمریکایی‌ها که ایران در برابر جامعه جهانی قرار دارد، عملا با ریاست ایران بر جنبش عدم‌تعهد، بی اعتبار می شود.

زارعی می‌افزاید: این موضوع برای پیشبرد سیاست‌های ایران ازجمله موضوع هسته‌ای و گفت‌وگویی که ایران با کشورهای غربی و 5+1 دارد بسیار تعیین‌کننده است.

در نهایت به نظر می‌رسد که حمایت غیرمتعهدها در این اجلاس از حق کشورهای مستقل در برخورداری از فعالیت ‌های صلح آمیز هسته‌ای بر مذاکرات آینده ایران تاثیرگذار است و ایران می‌تواند از تریبون عدم‌تعهد استفاده کرده و پیام خود را به جهانیان برساند. در عین حال چنین رفتاری از سوی ایران می‌تواند هزینه‌های آمریکا را در این راستا افزایش دهد و مانع از فشارهای بیشتر علیه ایران شود.

کتایون مافی - گروه سیاسی