وقتی ورزش آسیب می‌آفریند

دکتر رضا سعیدی، کارشناس طب ورزش با تاکید بر این‌که ورزش افراد صرفا در فصول خاصی از سال، عادت اشتباهی است‌ به جام‌جم می‌گوید: افرادی که چنین خصوصیتی دارند، معمولا غیرحرفه‌ای هستند. تمرینات سنگین ورزشی و قطع ناگهانی آن، سیستم بدن را با مشکل مواجه می‌سازد. در طول مدت ورزش با افزایش سوخت و ساز، بدن فرد عادات تغذیه‌ای جدیدی پیدا می‌کند و کالری بیشتری دریافت می‌کند. بعد از مدتی‌ با حذف ورزش بعضی افراد مانند گذشته کالری بیشتری مصرف کرده و به دلیل نداشتن فعالیت، دچار اضافه‌وزن می‌شوند که این خود می‌تواند خطرناک باشد. ورزش افراد نیازمند برنامه‌ریزی با رویکرد سالانه است. بهتر است ورزش از سطوح پایین‌تر آغاز و تا سطوح بالاتر ادامه یابد.

به گفته دکتر سعیدی، گاهی افراد با برنامه‌های تمرینی غیرعلمی و غیرحرفه‌ای، نه‌تنها باعث ایجاد اختلال در تناسب اندام خود می‌شوند، بلکه بافت‌های مختلف بدن را دچار آسیب‌ می‌کنند. همچنین هر رشته ورزشی، تناسب اندام و تناسب بافتی خاص خود را می‌طلبد.

وی با تاکید بر این‌که بحث فیزیولوژی در خانم‌ها مهم است، می‌گوید: با توجه به این‌که وضع هورمون‌های جنسی و دستگاه تولیدمثل بانوان نسبت به آقایان متفاوت است، انجام ورزش‌های سنگین از‌سوی‌خانم‌ها‌ ممکن است آنها را دچار عوارضی کند، در حالی که یک مرد ورزشکار دچار آن عوارض نمی‌شود.

با توجه به این‌که بیماری پوکی استخوان تهدیدی جدی برای زنان محسوب می‌شود، یکی از عوامل تاثیرگذار ورزش تعادل هورمون‌هاست.

دکتر سعیدی می‌گوید: ورزش در ایجاد تعادل هورمونی موثر است، از طرف دیگر ورزش سنگین یا بیش‌تمرینی در ورزشکاران می‌تواند این تعادل را برهم زده و باعث بروز مشکلات فراوانی شود.

اگرچه مطالعات آماری کامل و دقیقی در ایران صورت نگرفته است، ولی به طور کلی شایع‌ترین عضو آسیب‌دیده در ورزش زانوست.

وی توصیه می‌کند: در ورزش‌های مختلف احتمال بروز آسیب درقسمت‌های مختلف زانو متفاوت است. اولین توصیه برای کاهش میزان آسیب زانو، تقویت عضلات اطراف زانو، بخصوص عضله چهارسر ران است. تقویت این عضله، میزان بروز آسیب‌های زانو را کاهش می‌دهد. همچنین استفاده از زانوبندها، می‌تواند این عضو را در وضع بهتری قرار دهد.

دکتر سعیدی با اشاره به این‌که در هر ورزشی استفاده از کفش مناسب و استاندارد ضرورت دارد، می‌گوید: کفش استاندارد از بروز آسیب‌های حاد و مزمن پیشگیری می‌کند. ممکن است افراد دچار آسیب حاد نشوند، اما در طولانی‌مدت بر اثر استفاده از کفش نامناسب این اتفاق خواهد افتاد. یکی از نکات مهم در هر ورزشی، گرم کردن بدن قبل از ورزش و سرد کردن آن بعد از ورزش است؛ رعایت این مساله قبل از شروع تمرین در کاهش بروز آسیب موثر است.

وی درخصوص عدم تناسب ورزش و نامطلوب بودن تغذیه می‌گوید: «برای انجام ورزش موثر و مناسب، نیاز به تغذیه مناسب یعنی گرفتن کالری کافی است. تغذیه خوب نداشتن شاید در کوتاه‌مدت تاثیری نداشته باشد، اما در بلندمدت فرد ورزشکار را با مشکل مواجه خواهد کرد. کمبود ویتامین‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها ایمنی بدن را کاهش می‌دهد. سیستم ایمنی بدن ورزشکارانی که در فصل خاص ورزش سنگین انجام می‌دهند با رعایت نکردن موارد تغذیه‌ای با‌ضعف مواجه می‌شود و بدن‌شان مستعد بروز انواع بیماری‌ها می‌شود، تحت این شرایط فرآیند ترمیم آسیب‌ها نیز با تاخیر مواجه می‌شود.

به گفته دکتر سعیدی، معمولا براساس رشته ورزشی انتخابی، توصیه‌های ورزشی به افراد متفاوت است، در کنار مربی ورزشی که تکنیک‌ها و تاکتیک‌ها را آموزش می‌دهد، لازم است ورزشکاران از مشاوره تغذیه‌ای لازم بهره‌مند شوند. به طور کلی، فرد ورزشکار بهتر است از غذاهای کم‌چرب، کم‌پروتئین و غنی از نشاسته استفاده کند. بهتر است فاصله بین یک وعده غذایی و ورزش چهار ساعت و فاصله بین میان‌وعده و ورزش حداقل دو ساعت باشد.

وی تاکید می‌کند: ورزشکاران غیرحرفه‌ای نباید بصورت خودسرانه و بدون مشاوره پزشک از مکمل‌ها استفاده کنند. مکمل‌ غذایی تیغه دولبه است و به همان اندازه که کمک می‌کند، می‌تواند بشدت مضر باشد و آسیب‌های جدی به‌ارگان‌های حیاتی بدن وارد کند.