«ربع رشیدی» ثبت جهانی می‌شود

این مجموعه تاریخی که زمانی بزرگ‌ترین مجموعه دانشگاهی جهان به شمار می‌رفت، حدود 700 سال قبل به همت خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی، وزیر غازان‌خان در محله عباسی تبریز ساخته شد.

نام ربع رشیدی از وجود چهار دانشکده در چهار طرف دانشگاه اقتباس شده است و در حقیقت می‌توان گفت این مجموعه، شهری کوچک در دل تبریز بوده که مکان‌هایی چون مسجد، دارالشفا، دارالایتام، مدرسه، کتابخانه، مهمانسرا، حمام و کارگاه‌های تولیدی را در خود جای داده است.

شیخ‌فضل‌الله برای تامین هزینه‌های این مجموعه، املاک زیادی را از گوشه و کنار ایران وقف این مرکز کرده و برای ساماندهی آنها وقف‌نامه‌ای را نیز تدوین کرده که به وقف‌نامه «ربع رشیدی» معروف است و هم‌اکنون تنها نسخه باقی مانده از آن در کتابخانه مرکزی تبریز نگهداری می‌شود.

این وقف‌نامه در خردادماه 1386 از سوی سازمان کتابخانه ملی ایران به یونسکو معرفی شد و به‌عنوان اولین اثر معنوی در این سازمان به ثبت جهانی رسید.به گفته تاریخ نگاران، این مجموعه علمی‌تاریخی در زمان فعالیت خود شامل 24 کاروانسرا، 1500 مغازه، 30 هزار خانه و تعدادی حمام، مسجد، بیمارستان و کارخانه‌های تولیدی پارچه، کاغذ و ضرابخانه بوده است، اما در حال حاضر تنها بخش کوچکی از آن در میان تلی از خاک برجا مانده، این در حالی است که به گفته مسوولان ارشد میراث فرهنگی، حتی قابلیت ثبت در آثار یونسکو را نیز دارد.

رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی درخصوص احیای مجموعه گفت: هرچند مطالعات و کاوش‌های باستان‌شناسی این مجموعه تاریخی از سال 87 آغاز شده، اما وجود خانه‌های مسکونی در محوطه و مشکل تملک آنها باعث کندی کاوش در محل شده است. تراب محمدی افزود: بر اساس مطالعات صورت گرفته و با توجه به وسعت محوطه، باید حداقل 10 فصل کاوش در این منطقه انجام گیرد تا اطلاعات و نشانه‌های بیشتری از آن به دست آید. رئیس شورای ثبت آثار تاریخی آذربایجان شرقی در خصوص اقدامات مرمتی صورت گرفته در مجموعه نیز اظهار کرد: استحکام‌بخشی برج‌های حفاظتی، برج توپخانه، در اصلی ربع رشیدی و بارو آغاز شده است و کارشناسان سعی می‌کنند دیگر اجزا و بخش‌های مجموعه را نیز از طریق کاوش‌های مختلف از زیر خاک بیرون بیاورند.محمدی، نظم بخشی، خواناسازی، مرمت و انجام عملیات باستان‌شناسی را از اقدامات آماده‌سازی برای ثبت جهانی این محوطه ذکر کرد و گفت: برای انجام این مراحل حداقل به 2 میلیارد ریال اعتبار نیاز داریم.

سعیده دلال علیپور ‌/‌ جام‌جم تبریز