حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
سبک زندگی امروزی ایجاب میکند تا برنامههای پزشکی تلویزیون کوتاه و کاربردی باشد
درمان رایگان با تلویزیون
دستکم در دو دهه اخیر یکی از سوژههای علمی که حجم زیادی از برنامههای رادیو و تلویزیون را به خود اختصاص داده، سلامت و پزشکی است که جذابیت خود را نه از قالب رسانهای که از ماهیت، کارکرد و اهمیت و عام بودنش گرفته است. اکثر مردم کم و بیش درباره سلامت خود دغدغه داشته و کسب اطلاعات پزشکی را مفید میدانند حتی اگر از سلامت کامل نیز برخوردار باشند.
واقعیت این است که مردم به دو دلیل پای برنامههای پزشکی و سلامتمحور مینشینند؛ یکی به این دلیل که خود با یک بیماری یا اختلال مواجه هستند که موضوع برنامه بوده و از این طریق میتوانند اطلاعات و مهارتهای لازم برای مبارزه و کنترل آن بیماری را به دست آورند و دوم برنامههایی که کارکرد پیشگیرانه داشته و بیننده با تماشای آن میتواند از خود و خانوادهاش بهتر مراقبت کرده و از ابتلا به برخی بیماریها پیشگیری کند.
برنامه «دکتر سلام» که تا مدتی پیش فقط از شبکه آموزش به نمایش درمیآمد و اکنون به کل شبکههای سیما تعمیم یافته، نمونهای از یک برنامه سلامت محور تلویزیون است که هر دو گروه از مخاطبان فوق را مجذوب خود میکند. دکتر سلام برنامهای علمی ـ پزشکی است که در هر قسمت از آن پزشکان متخصص در حوزههای مختلف به بیان نکات مفید درخصوص مسائل سلامت فردی، روحی، روانی و بهداشت اجتماعی میپردازند و در آیتمهای کوتاه، مطالب بسیار مفیدی را در اختیار مخاطبان رسانه ملی قرار میدهند. مراحل تحقیق این برنامه حدود 3 سال قبل انجام شده و پس از تصویب در شورای سلامت تلویزیون با حمایت شبکه آموزش در فاز اول در 500 قسمت تولید شده است که در روز 5 آیتم از آن روی آنتن میرود.
طبق هماهنگی صورت گرفته با معاونت سیما اکنون شبکههای مختلف تلویزیون به نمایش این برنامه میپردازند که در فرم پخش نیز از تازگی و نوآوری برخوردار است و میتواند به عنوان یک الگو و تجربه مقدماتی برای سنجش ظرفیتهای رسانهای دیگر نیز مورد امتحان قرار بگیرد. وقتی مخاطب یک برنامه مشترک با تنوع سوژهای را از شبکههای مختلف میبیند، دستکم کنجکاو میشود تا لحظاتی روی آن تمرکز کند و این فرصت مناسبی برای هر تهیهکننده و عوامل اجرایی آن برنامه است تا بدین وسیله نظر مخاطب را جلب کند، اما واقعیت این است که نمایش برنامه دکتر سلام یک تمهید تبلیغاتی که صرفا با انگیزه جذب مخاطب باشد نیست، بلکه سلامت و آگاهیبخشی در این حوزه آن هم در جامعه امروزی که سلامت آدمی در معرض تهدیدهای زیادی قرار دارد هدف اصلی این برنامه است، اما فارغ از جذابیت ذاتی مباحث سلامت و پزشکی رویکرد برنامه دکتر سلام و ساختار ظاهری و بصری برنامه و در نهایت شیوه انتخاب و پردازش سوژهها نیز در این جذابیت موثر است. دکوربندی و طراحی صحنه برنامه، هم از نورپردازی و رنگآمیزی جذاب و آرامبخش برخوردار است و هم به خوبی از نشانهشناسی و زیباییشناسی حرفهای در ترسیم و بازنمایی مطب پزشک بهره برده است.
در واقع یک نگاه زیباشناختی در چیدمان و دکوراسیون داخلی یک مطب پزشکی در فرم برنامه دیده میشود که در همان نگاه اول میتواند مخاطب را جذب کند. چه بسا برنامههای خوب پزشکی و سلامت که به دلیل بیتوجهی به ساختار بصری و فرم ظاهری برنامه از حیث رسانهای فاقد جذابیت بوده و نمیتواند نظر مخاطبان را جلب کند.
تجزیهکردن سوژههای پزشکی به مباحث ریز و تقسیم کلی برنامه با توجه به سطوح مختلف سلامتی یکی از امتیازات این برنامه است که نگاه تخصصی خود را با مضمون و فرم برنامه در ارتباط با سلامت و پزشکی صورتبندی کرده است. مثلا بخش پیشگیری، درمان، تغذیه، سلامت و... که هرکدام، کارشناسان خود را داشته و مهمتر از همه اینکه پزشکان متخصص با زبانی ساده و کاربردی به طرح این مباحث میپردازند. دکتر سلام را نمیتوان یک برنامه تبلیغاتی در حوزه سلامت و پزشکی قلمداد کرد، همانطور که نمیتوان آن را یک برنامه تخصصی به معنای متعارفش دانست، چون هر دو ویژگی در این برنامه مصداق دارد. علاوه بر کوتاه بودن برنامه و حضور متخصصان آشنا و خبره، توجه به ابعاد مهم و شایع در سلامت یا بیماری را باید از جمله ویژگیهای دکتر سلام دانست که از پرداخت اضافی و تخصصی سوژهها که فراتر از درک عمومی مخاطبان است پرهیز کرده و بیشتر وجوه کاربردی و نسخهای دارد نه کالبدشکافی و تفسیرگونه، تا ذهن مخاطب به دلیل سنگینی مباحث پزشکی خسته نشده و اطلاعات کاربردی را درباره بیماری یا سلامت فردی اش کسب کند.
اساسا سبک زندگی مدرن و ذائقه مخاطبان امروزی تلویزیون ایجاب میکند تا برنامههای علمی و پزشکی کوتاه، مفید و کاربردی باشد. برنامه دکتر سلام با امکان برقراری ارتباط بین مخاطبان و کارشناسان برنامه فرصتی فراهم کرده تا سوالات مردم در حوزه پزشکی و سلامت، اولویتهای موضوعی این برنامه را رقم بزند و خود معیاری باشد برای سنجش اینکه چه بیماریها و مشکلاتی در حوزه سلامت عمومیت بیشتری داشته و برنامهسازان تلویزیونی باید سراغ کدام گروه از مسائل مرتبط به سلامت بروند. برنامه دکتر سلام، سلامت را در ابعاد مختلف آن یعنی سلامت جسمی، روانی و اجتماعی بررسی میکند و نگاه تک بعدی به این مساله ندارد. در واقع برنامه دکتر سلام کلینیک و مطب تلویزیونی ایجاد کرده که از طریق این رسانه به درمان و آموزش مهارتهای پزشکی میپردازد.
سیدرضا صائمی / جامجم
گفت و گو
