«گام هفت» چگونه برداشته شد؟

دکتر شاهین فرهت ـ که استادی نام‌آشنا در عرصه موسیقی ایران است و آثاری جاویدان و ماندگار همچون سمفونی دماوند، خلیج فارس، ایثار، پیامبر و... را در کارنامه هنری خود دارد ـ یکی از کارشناسانی است که با برنامه گام هفت همکاری دارد. وی معتقد است: ایران از لحاظ موسیقی قدمت تاریخی و درخورتوجهی دارد. موسیقی هنری بسیار ظریف و برگرفته از احساس است. وقتی کاری خوب و باکیفیت ارائه می‌شود دیگر برای آن حد و مرزی وجود ندارد. موسیقی به دلیل ملودی و عمقی که دارد می‌تواند از حصار مرز‌ها عبور کند که در چنین مواردی، فرهنگ و ارزش‌های ادبی نیز با موسیقی هم‌جهت شده و همچون شناسنامه و سندی معتبر باعث حفظ تمدن و هویت فرهنگی کشور می‌شود.

دکتر فرهت درباره برنامه گام هفت می‌گوید: هدف، آشنایی با هنر والا و ارزشمند موسیقی ایرانی بر مبنای اصول علمی است. به نوعی که برای مخاطب ملموس باشد و افراد غیرمتخصص هم، ضمن آشنایی با مبانی موسیقی از بحث‌های کارشناسی مرتبط بتوانند استفاده کنند. همچنین یکی دیگر از اهداف این برنامه، معرفی آثار موسیقیدانان ایران و جهان است و در نهایت از دیدگاه هنری به همه ابعاد از جمله محتوای موسیقی می‌پردازد. ما نمی‌خواهیم مردم یک نوع موسیقی بشنوند، بلکه سعی داریم با معرفی کارهای خوب و برگزیده، سطح آگاهی آنها افزایش یابد. دکتر فرهت می‌افزاید: من با هیچ نوع موسیقی‌ مخالف نیستم، اما کیفیت و محتوای آن بسیار مهم است. وقتی محتوا خوب نباشد تاریخ مصرف آن اثر هم کاهش می‌یابد. در ضمن انتخاب موسیقی بسته به‌شرایط و مقتضیات زمانی و مکانی متفاوت است. گاهی شرایط روحی ایجاب می‌کند. برای تفکر و آرامش ذهن موسیقی‌ای شنیده شود که ریتم آرامی دارد. با تداوم چنین برنامه‌هایی می‌توان به صورت واقعی و مثبت در جامعه تاثیرگذار شد. از جهت احساسی و فکری با ارائه موسیقی خوب سطح کیفی جامعه ارتقاء می‌یابد.

منظور از موسیقی خوب ارائه کارهایی همچون موسیقی ردیف‌های دستگاهی سه‌گاه، چهارگاه، همایون و... است. کار خوب با گذشت زمان اثر خود را از دست نمی‌دهد.

حشمت‌الله کلهر، تهیه‌کننده و کارگردان برنامه گام هفت است. مدرک کارشناسی ارشد تهیه‌کنندگی دارد و حدود 12 سال است که در حیطه کارهای هنری فعالیت می‌کند. ابتدا با فیلم و سریال وارد این عرصه شد. کارهایی همچون روز طولانی، قصه‌های تصویری و... از کارهای اوست. در برنامه «فانوس خیال» به بررسی برنامه‌های کودک و نوجوان پرداخت و در برنامه «سایه روشن» نیز جنبه‌های گوناگون هنری را بررسی کرد.

کلهر معتقد است: کارهای فرهنگی دیربازده هستند. در زمینه موسیقی باید به اهداف بلندمدت اندیشید که الان ما ابتدای راه هستیم و تازه کار کلید خورده است. به دلیل نیازی که در جامعه احساس می‌شد برنامه گام هفت طراحی شد، زیرا مسائل علمی، ورزشی و هنری همچون سینما و تئاتر برنامه‌های تخصصی دارند، ولی موسیقی فاقد یک برنامه تاثیرگذار بود.

به همین دلیل برنامه گام هفت از اوایل شهریور امسال به صورت تولیدی روی آنتن رفت و اولین برنامه تخصصی است که در ادامه سلسله مباحث و مسائل موسیقی با هدف بررسی و ارائه اطلاعات و اخبار مفید در حوزه موسیقی پخش می‌شود.

در هر برنامه سعی می‌شود به جنبه‌ای خاص از موسیقی پرداخته شود. برای مثال در بحث موسیقی سنتی، پاپ یا بحث شعر و محتوای کلام از متخصصان و کارشناسان شاخص در همان حیطه استفاده می‌شود.

تلاش دیگر این است که شناخت مردم نسبت به موسیقی بیشتر شود، زیرا تلویزیون پتانسیل بالایی برای ایجاد ارتباط با مخاطب دارد. با پژوهش و بحث‌های کارشناسی می‌توان به معضلات و آسیب‌های موجود، درباره موسیقی به شکلی منطقی و تاثیرگذار پرداخت. همچنین با بسط و گسترش فرهنگ عمومی در زمینه موسیقی می‌توان به مقابله با آسیب‌های اجتماعی و تهاجم فرهنگی نیز پرداخت.

کلهر می‌گوید: کسی را نمی‌توان مجبور به شنیدن نوع خاصی از موسیقی کرد. جامعه، هم به موسیقی سنتی و هم پاپ نیاز دارد.

هدف ما آشنایی مخاطب با شعر و قطعات موسیقی است تا قدرت تشخیص مخاطب افزایش یابد. لازم است در همه زمینه‌های موسیقی دقت لازم به عمل آید. فرق نمی‌کند سنتی یا پاپ باشد. کارهایی که از حیث ملودی و محتوا کپی یا صداهایی که تقلید می‌شوند زود از ذهن مردم پاک می‌شوند.

زنده‌یاد محمد نوری کار پاپ می‌خواند، ولی کارهای او در ذهن مردم ماندگار شده است چون جنس کار با کیفیت است و صدا تقلید نشده است.

همچنین کار «کودکانه» فرهاد دارای ملودی و شعری است که مختص آن صدا و فضاست. در ضمن تنظیم خوب کار را نباید فراموش کرد.

در گذشته شاعر، آهنگساز، تنظیم‌کننده و خواننده با یکدیگر رابطه نزدیکی داشتند. به تعبیری با هم زندگی می‌کردند که همین مساله باعث ارائه کارهای خوب و با کیفیت می‌شد. اما حالا گاهی کاری تولید می‌شود، ولی شاعر و آهنگساز همدیگر را نمی‌شناسند.

موسیقی، زبان احساس است. چگونه گفتن و از چه گفتن اهمیت دارد. به همین دلیل موسیقی به ترجمه نیاز ندارد. موسیقی ایرانی اساس و پایه‌ای مستقل و شناخته شده در دنیا دارد، ولی بضاعت موسیقی ما بیش از این است.

گفتنی است با همکاری و مساعدت رئیس مرکز موسیقی و سرود سازمان صدا و سیما، همچنین ریاست شبکه آموزش این امکان ایجاد شد که 20 برنامه گام هفت با کمک کارشناسان این حوزه از جمله هادی‌منتظری، محمدعلی بهمنی و دیگر عزیزان تولید شود.

تلاش بر این است که جشنواره موسیقی فجر امسال از 24 بهمن همزمان به صورت زنده از طریق شبکه آموزش پخش شود.

مجری ـ کارشناس برنامه، شهرام توکلی مدرس دانشگاه هنر در رشته آهنگسازی است. وی به عنوان آهنگساز و تنظیم‌کننده از سال 75 در مرکز موسیقی صدا و سیما فعالیت دارد.

توکلی می‌گوید: در این برنامه 2 رویکرد را دنبال می‌کنیم. ابتدا اطلاع‌رسانی به مخاطب و سپس آسیب‌شناسی موسیقی مورد بررسی قرار می‌گیرد. متاسفانه یکی از آسیب‌هایی که دامنگیر موسیقی ما شده برخی کارهای سفارشی است که برای سریال‌ها ساخته می‌شود. این‌گونه کارها از بعد محتوای کلامی و از لحاظ آهنگسازی، کیفیت مطلوبی ندارند. فقط یکسری واژه‌های قشنگ در شعر پشت سر هم می‌آید و شعر فاقد پیام و احساس است. در مورد آهنگ نیز همین معضل وجود دارد. فقط نت‌ها را کنار یکدیگر ردیف کردن، کار درستی نیست زیرا لازم است شعر و موسیقی با هم همخوانی داشته باشند.

توکلی به این موضوع اذعان دارد که برای رهایی از چنین آسیب‌هایی باید بنیادین کار کرد و در مراکز هنری و مقاطع تحصیلی استعدادیابی صورت گیرد. سپس دغدغه اصلی ما، آموزش علمی و کاربردی موسیقی باشد تا شاهد موسیقی‌های فاخر و شاخصی همچون موسیقی سریال هزاردستان، سریال امام علی، سمفونی امام رضا و دیگر آثار ماندگار عرصه موسیقی ایران باشیم.

در موسیقی محلی ایران باورها، احساسات و جلوه‌های طبیعت جزء اجرای اصلی موسیقی هستند. از ویژگی‌های موسیقی محلی کارایی آن در مراسم مذهبی و آیینی است.

در مورد موسیقی سنتی نیز باید گفت با توجه به پتانسیل بالایی که موسیقی سنتی ما دارد با کمک اشعار کهن فارسی می‌توان آثاری تحسین‌برانگیز ساخت که مختص موسیقی ایرانی است.

مجری برنامه، میلاد شیران است. وی کارش را در دوران دانشجویی با رادیو همدان آغاز کرد. سپس چند برنامه تلویزیونی را نیز در همدان تجربه کرد. سال 82 در تهران وارد رادیو جوان شد و به فعالیت خود ادامه داد تا این که اواخر دهه 80 با گروه اجتماعی در برنامه صبح بخیر ایران شبکه یک حدود 3 سال همکاری کرده و در حال حاضر برنامه گام هفت، تنها برنامه وی است.

شیران می‌گوید: برنامه گام هفت توانسته گام اول را در زمینه موسیقی در تلویزیون بردارد و با کمک کارشناسان و استادان این حوزه مسائل مرتبط با موسیقی را در حد بضاعت یک برنامه تلویزیونی خوب پوشش دهد.

دیگر عوامل برنامه، طراح گرافیک: زهرا فرخی‌راد، دستیار تهیه‌کننده: مهناد کریمان و هماهنگی: محسن کلهر هستند.