مراقب باشید زمین زیرپایتان لیزنخورد

با وجود پیشرفت روز افزون علم و فناوری و افزایش سطح آگاهی های مردم ، فراوانی خطرها و بلایای طبیعی رو به افزایش است که شاید مهمترین دلیل آن دخالت بی رویه انسان در طبیعت باشد.
افزایش جمعیت و افزایش تمرکز مردم در مناطق کوچک تر موجب افزایش ضایعات طبیعی می شود. در شهرها که تمرکز جمعیت به بیشترین حد خود می رسد، بر هم کنش انسان و محیط اهمیت بیشتری می یابد.
زمین لغزه اثر ترک خوردگی یک سطح شیبدار و تکرار این ترکها یک صفحه منحنی شکل به وجود می آورد که دامنه در امتداد آن می لغزد. زلزله یا حرکات تکتونیکی تدریجی می تواند از دلایل ترک خوردگی ها و بروز لغزش باشد. علاوه بر این ، آبهای زیرزمینی مقاومت برشی خاک را کم می کند. همچنین جنس مصالح دامنه نیز می تواند موثر باشد.
اگر در مسیر نفوذ آب یک لایه غیرقابل نفوذ وجود داشته باشد، عدم نفوذ آب ، سطح لغزنده به وجود می آورد. در کشور ما دخالت های انسانی بیشترین اثر را بر این پدیده دارد.
به طور مثال تغییر ناگهانی شیب دامنه به دلیل احداث جاده در مناطق کوهستانی و بارگذاری زیاد روی دامنه ها نظیر ساختمان سازی در شیبها بدون پیش بینی احتمال لغزش زمین که هر چه بناها سنگین تر باشد، رانش سریع تر است.
شمال تهران از مناطقی است که به دلیل وجود شیب و ساختمان سازی روی این شیبها در معرض خطر رانش قرار دارد.


دوره بازگشت حوادث طبیعی

حوادث و رویدادهای طبیعی می تواند در طول زمانهای طولانی تکرار شود؛ مثلا یک پدیده در یک منطقه خاص و با بزرگی مشخص ممکن است هر 5 سال ، 10 سال ، 100 سال یا حتی 1000 سال یکبار اتفاق بیفتد.
به این مدت زمان مشخص که با گذشت آن حادثه تکرار می شود دوره بازگشت یک رویداد گفته می شود. زمین شناسان می توانند با دانستن آخرین زمان وقوع یک رویداد و همچنین دوره بازگشت آن ، احتمال رویداد خطر با بزرگی خاص و در زمان مشخص را تخمین بزنند که البته در مورد حوادث با دوره بازگشت بسیار طولانی این کار ساده ای نیست ؛ زیرا تاریخ وقوع این حوادث در گذشته دور مشخص نیست.
مثلا ممکن است در یک منطقه کوهستانی 990 سال پیش یک لغزش شدید با دوره بازگشت 1000 سال اتفاق افتاده باشد، یعنی اگر در این محل سازه ای احداث شود، پس از 10 سال لغزش شدید آن را تهدید می کند.
پس همواره باید جانب احتیاط رعایت شود و تمهیدات لازم برای بهبودبخشی زمین و مقاوم سازی بنا به کار گرفته شود.


لغزش های مختلف

لغزش انواع مختلف دارد که براساس نوع مصالح و مواد درگیر که ممکن است رسوبات نرم یا سنگ سخت باشد، عمق حرکت و سرعت حرکت دسته بندی می شود.
از نظر سرعت حرکت زمین لغزه ممکن است حرکت کوچک و پیوسته همراه با خزش خاک و یا رانش های سریع و فاجعه بار زمین و سقوط بهمن های سنگی باشد.
شیبها از نظر احتمال رانش به 6گروه تقسیم می شوند: دسته اول شیبهایی که هیچ نشانی از رانشهای پیشین ندارند و در آینده قابل پیش بینی احتمال رانش در آنها ناچیز است.
دسته دوم نشانی از رانشهای پیشین ندارند؛ اما در آینده احتمال رانش در آنها وجود دارد.
دسته سوم شواهدی از رانشهای پیشین دارند ولی در 100 سال گذشته رانش نداشته اند. دسته چهارم شیبهایی هستند که بندرت در معرض فعالیت زمین لغزش جدید قرار دارند و آغاز حرکت حاصل از رویدادهایی است با دوره بازگشت بیش از 5 سال.
در دسته پنجم شیبهای به وفور در معرض لغزش جدید قرار دارند و آغاز حرکت حاصل از رویدادهای با دوره بازگشت تا 5 سال است. در دسته ششم یا شیبهایی با زمین لغزنده های فعال ، مواد دایم در حال حرکتند و این حرکت می تواند پیوسته یا فصلی باشد.


یک نیاز اساسی

در کشورهای پیشرفته ، برنامه ریزان و طراحان پروژه های مهندسی ، شناخت محیط زمین شناختی و به دنبال آن بلایای طبیعی را بخش مهمی از وظایف خود می شمرند و تصمیم گیری در مورد هر پروژه ساختمانی را منوط به بررسی های مهندسی زمین شناسی می دانند. نتیجه این نگرش کنترل قابل توجه ضایعات حاصل از مخاطرات است.
اما در کشور ما با وجود فراوانی بلایای طبیعی برای طراحان پروژه های عمرانی و معماری گستره وسیع زمین شناسی ناشناخته است.

بنفشه رحمانی