همنشین برکه‌های باران

قصه این بار حکایت سرزمینی است که مردمان بسیاری به خود دیده است، از هر رنگ و نژاد، بومی و غیربومی، روزگاری رنگ آبادانی و شادی به خود گرفته و دیگر روز اغیار توهم بسیار برایش بافته بودند در ذهن خویش. کلمات شبیه افسانه‌اند در تاریخ این سرزمین. ‌زمان با ثانیه‌ها و هزاره‌هایش در موزه رنگ می‌بازد. اگر از پایتخت دود‌آلود به قصد بندر «گمبرون» سابق، چمدان خود را می‌بندید باید مسافت 1333 کیلومتر را بپیمایید تا به بندرعباس امروزین برسید.

موزه بزرگ بندرعباس در همسایگی «برکه‌های باران» که خود یک مجموعه دیدنی است، بنا شده ‌؛ موزه‌ای که شاید در نگاه نخست تنها 3طبقه به نظر آید، اما درونی هزار لایه دارد برای اهل فن و پژوهش. بازدید و تامل در طبقه همکف به دلیل کتابخانه تخصصی موضوعی بسیار مهم است. به‌طور معمول بیشتر زمان‌ها نمایشگاه کتاب هم در اینجا دایر است. ‌عجله نکنید چیزهای بی‌نهایت زیبا را در این مجموعه می‌توان دید و از آن حظ وافر برد، از میراث کهن هزاره‌ها پیش صنایع دستی دستان پرمهر زنان و مردان بندر تا صنایع دریایی که نشانی از کرم آفریدگار مهربان است. فکرش را کنید در کنار چنین مجموعه زیبایی 4 گالری نیز با فرهنگ و هنر نیک آذین بسته‌اند.

اما این همه در یک بنا با معماری اصیل و زیبا جای گرفته است که خود بی‌نهایت چشم‌نواز است. درست در مرکز ساختمان، لنجی بزرگ آرمیده است که انتهای بادبان آن تا طبقه سوم امتداد یافته است. البته چنین معماری در ساختمان‌های قدیمی منطقه نیز دیده می‌شود. از کجا آغاز کنیم؟ پیشنهاد ما شروع بازدید با گالری‌هاست.

«امام قلی‌خان» تنها یک نام نیست، تاریخ یک حماسه و دلاوری است. حدود 4 قرن پیش این دلاور با تعدادی کشتی، مهمانان ناخوانده پرتغالی را از جزیره هرمز بیرون راند، حالا دوباره می‌توان آن واقعه را به شیوه‌ای جذاب دید و شنید! بله درست خواندید شما همین که گام به این گالری گذاشتید صدای جنگ و غرش شمشیر و شلیک تفنگ‌ها را از دل تاریخ خواهید شنید که این همه به وسیله چند سنسور در این موزه فعال می‌شوند. برای جذاب شدن نمایش تاریخ در این گالری، 5 پیکره که یکی از آنها امام قلی‌خان است در حالت نبرد با مهاجمان به نمایش درآمده است. فرمانده پرتغالی‌ها نیز به دست سردار دلاور ایرانی بر زمین افتاده است. با دیدن این صحنه‌ها افتخار و سرافرازی در درون هر بازدیدکننده‌ای به خروش می‌آید... .

گالری آزادسازی قلعه هرمز به اضافه دو گالری بازار سنتی و صید صیادی همه در طبقه دوم قرار دارند که موزه مردم‌شناسی را تشکیل می‌دهند.

داستان رهایی جزیره هرمز هنوز به پایان نرسیده است که با ورود به گالری صید و صیادی دوباره صداها در گوشتان طنین خواهند افکند؛ صدا یعنی این که در اینجا زندگی به شیوه‌ای زیبا جاری است؛ صدای مرغان دریایی که رنگ آسمان بیکران را تداعی می‌کنند، صدای موج دریا و صدای جاشوهایی که در یک قایق با 4 صیاد زبر‌دست به نمایش درآمده‌اند، تلاش را می‌شود از رخسار آفتاب خورده مجسمه‌ها به خوبی دریافت. می‌شود زندگی مردمان همنشین آب و آسمان را به صورت خلاصه در این گالری ‌باز‌خواند از صیاد مروارید تا آن ناخدای پیر با محاسن سفیدش... .

دوباره بازار؛ تاریخ برای ما روایت می‌کند که بازار چه نقش مهمی در ارتباطات اجتماعی، تعامل فرهنگی و... داشته است. در موزه بندرعباس نیز با توجه به اهمیت موضوع، بخشی به نحوه فعالیت‌ها در این مکان مهم اختصاص داده شده است. در این بخش به وسیله 11 ‌مجسمه چگونگی ارتباطات و فعالیت‌ها در یک مکان اقتصادی به نام بازار به نمایش درآمده است. در این گالری بازدیدکنندگان با بخشی از فرهنگ رایج بومی در منطقه آشنا می‌شوند.

برخی از اشیا در موزه‌ها همیشه بازدیدکننده را شگفت‌زده می‌کنند. در موزه بزرگ بندرعباس نیز وجود یک جام سفالی متعلق به دوره نو سنگی بازدیدکنندگان را چنان مسحور و مجذوب خویش می‌کند که گویی دروازه‌ای برای ورود به همان دوره باستانی روی آنها گشوده شده است. برخی از آثار بر جای مانده از دوره‌های تاریخی، قدمتی بیش از 5 هزار سال دارند.

به غیر از این یک مورد گور خمره‌ای و هسته خرمای تزئینی مربوط به دوره اشکانی برای بیشتر مخاطبان جذاب و دلپذیر است، اما از دیگر جاذبه‌های این موزه تیغه‌های سفالی است که در جهان نظیر ندارند. تیغه‌های سفالی به اضافه تیغه‌های سنگی حدود 4 سال پیش در منطقه «تم مارون» کشف شده‌اند.

مجموعه داران تمبر و سکه به راحتی نمی‌توانند از آخرین بخش باستان‌شناسی این موزه درگذرند. در این قسمت سکه‌هایی از جنس و رنگ نقره، نیکل، برنز، مس و... چشم مجموعه‌داران را به خود خیره می‌کند.‌ این سکه‌ها که به روش‌های مختلف از حفاری مجاز و غیرمجاز، به دست آمده‌اند دوره‌های مختلف تاریخی همچون اشکانیان، ساسانیان، عرب ساسانی، اموی، ایلخانی، تیموری، آق قویونلو، صفوی، قاجاری و پهلوی را شامل می‌شود؛ اما تمبر نیز طرفداران ویژه و زیادی دارد . در این بخش انواع تمبرها به اضافه پاکت‌های پستی در معرض دید علاقه‌مندان قرار گرفته است.

آهسته آهسته از دوران باستانی که عبور می‌کنید به گالری دوره تاریخی خواهید رسید. ظروف سفالی، زیورآلات از جنس سنگ‌های قیمتی، سر پیکان برنزی و... تنها بخشی از اشیای موجود در این گالری هستند که تاریخ ساخت و استفاده بیشتر آنها به دو دوره اشکانی و ساسانی بازمی‌گردد.

دوره زمانی دیگری که در این موزه، یک گالری را با افتخار به نام خود ثبت کرده است دوره اسلامی است. تاریخ و قدمت بیشتر اشیای این بخش به دوره‌های نخست اسلامی تا عهد قاجار بازمی‌گردد. از میان اشیای متنوع به نمایش درآمده این بخش می‌توان به ظروف سفالی چینی، ظروف ویژه عطر، خنجره‌هایی از جنس نقره و... اشاره کرد. ‌بندرعباس خود یک موزه است درست مثل همه جای این خاک زرخیز؛ با این تفاوت هنگامی که شما در خیابان‌های آن قدم می‌زنید مردمانی از تیره‌های مختلف را خواهید دید که قرن‌ها و هزاره‌هاست با دیگر مردمان جهان در ارتباط و تعامل بوده‌اند و بیانگر فرهنگ ایرانی به ملت‌های دیگر از گذشته‌های دور تا به امروز بوده و هستند.

ساحل خلیج همیشه فارس نیز خود وصف و حکایت دیگری دارد. تمام آن مردان دوست‌داشتنی با پوشش‌های محلی و عربی تا زنان برقع بسته، داستان‌های بسیار دارند در دل خود، از روزگاران دور تا امروز....

فاطمه حامدی‌خواه