دهکده‌ای با خانه‌های چوبی

«دهکده چوبی» همان طور که از عنوانش پیداست مجموعه‌ای از بناهایی مثل کتابخانه، رستوران، سوئیت، بازار و از همه مهم‌تر مسجدی است که از چوب ساخته شده و در ساخت آن از سبک معماری ویژه‌ای استفاده شده است. قسمت جالب ماجرا این است که سازنده آن علاوه بر معماری‌ ‌به آسیب‌‌‌های طبیعی و غیرطبیعی که ممکن است هر بنای چوبی را تهدید کند ـ از موریانه و سایر چوب‌خواران گرفته تا بارش برف و باران ـ فکر کرده و باعث شده این مجموعه همچنان محکم و استوار بماند.

مسافت نیشابور تا تهران ۷۶۸ کیلومتر و تا مشهد ۱۲۴ کیلومتر است. اگر از تهران قصد سفر به آنجا را دارید باید از جاده مشهد عازم شوید و بعد از گذشتن از سمنان، دامغان، شاهرود و سبزوار به نیشابور برسید. دهکده چوبی در جنوب شرقی نیشابور در مسیر جاده تربت حیدریه قرار گرفته است.

ـ آن طور که کارکنان دهکده و بعضی از اهالی شهر می‌گویند مالک این مجموعه مهندسی است که چند سالی (می‌گویند بیش از 20 سال) در آمریکا زندگی می‌کرده، اما پس از مدتی فیلش یاد هندوستان می‌کند و از آمریکا راه می‌افتد و به شهر و وطن خود بازمی‌گردد و در ملک پدری خود که در خارج از شهر نیشابور قرار گرفته، اولین مسجد چوبی دنیا را می‌سازد.

ـ تا چند سال اول، مسجد چوبی، تنها محصول این ابتکار عمل بود. حتی روی تابلوهای راهنمای درون و برون‌شهری هم فقط عنوان مسجد چوبی نقش بسته بود، اما به مرور زمان نانوایی، کتابخانه، مغازه‌ای با اجناس سفالی، رستوران و حتی بازار هم به آن اضافه شد و بعد از آن بود که عنوانش به دهکده چوبی تغییر پیدا کرد.

ـ علاوه بر ویژگی چوبی بودن بناهای این دهکده، ویژگی‌های دیگری در ظاهر آنها وجود دارد که باعث می‌شود با سایر ساختمان‌ها کلی توفیر داشته باشد. یکی از بخش‌های زیبای دهکده، نانوایی آن است که در آن نان محلی تهیه می‌شود. دو تنوری که با چوب و کنده درخت می‌سوزند و دودکشی که به شکل بانویی روستایی با طَبق نان روی سر ساخته شده و کاهگلی است باعث می‌شود این نانوایی با سایر نانوایی‌هایی که تا به حال دیده‌اید تفاوت اساسی داشته باشد.

ـ دهکده چوبی روی بخشی از زمین 10 هکتاری آقای مهندس قرار گرفته و در خود، موزه، رستوران، فروشگاه، آلاچیق، سوئیت و همان مسجد چوبی را جای داده و هر گردشگری را مجذوب خود می‌کند. نورپردازی آن هم هارمونی ویژه‌ای از رنگ‌های شاد است که به شب‌های محوطه، جلوه خاصی می‌‌بخشد.

ـ مسجد چوبی اولین و تنها مسجد چوبی دنیاست که ‌سال 1378 راه افتاد و در واقع محور مجموعه فرهنگی، گردشگری و سیاحتی دهکده چوبی نیشابور به شمار می‌آید. این مسجد اولین مسجد چوبی مقاوم در برابر زلزله در جهان است؛ 200 مترمربع مساحت دارد و سقف آن به صورت شیروانی است. دو مناره هر کدام به ارتفاع 13 متر از سطح زمین و وزن تقریبی 4 تن دارد و شکل ظاهری آن به صورت کشتی‌ای است که انگار ‌به‌طور وارونه روی زمین قرارش داده‌اند.

ـ در ساختمان و تزئینات داخلی مسجد چوب‌های مختلفی از انواع درختان کاج، اشن، سپیدار، گیلاس، گلابی، زبان گنجشک، گردو و توت استفاده شده است‌. در مجموع 40 تن چوب در بنای این مسجد به‌کار برده شده و ساخت آن حدود 2 سال طول کشیده است. 3 در ورود و خروج و 5 پنجره در ساختمان بنا وجود دارد. اسکلت آن از نوع سازه‌های مقاوم در برابر زلزله و با ماندگاری طولانی ساخته شده است.

ـ در آبدارخانه این مسجد، کابینت‌ها، دیوارها و حتی سینی‌های چای هم چوبی است، تنها کف و بخشی از دیوار آن برای رعایت بیشتر مسائل بهداشتی با کاشی و سرامیک پوشیده شده. مسجد چوبی یک ایوان بیرونی دارد که کف آن از خشت است. روی دیواره‌های داخلی و بیرونی آن به ترتیب ۷ و ۶ کتیبه زیبا از آیات قرآنی به همراه قاب‌هایی از چوب درختان گردو و توت نصب شده است.

ـ طبیعی است این بناهای چوبی، موریانه‌خیز هم باشد، اما برای جلوگیری از اثرات ویرانگر چوب‌خواران، راهکارهای ویژه‌ای در ساخت بناهای این مجموعه به کار گرفته شده است؛ نمونه بارز آن منزل آقای مهندس در حوالی دهکده چوبی است که بیش از۲۰ سال عمر دارد، اما از آسیب چوب‌خواران در امان مانده است. علاوه بر چوب‌خواران، آقای مهندس فکر نزولات آسمانی را هم کرده و برای ماندگاری طولانی‌مدت دیواره‌های خارجی در برابر بارش باران و برف از چوب‌های ویژه‌ای با فرآوری خاص استفاده کرده است.

ـ دیواره‌های مسجد دوجداره است و بین این دو لایه، اسکلت بنا وجود دارد. اسکلت مناره‌ها و سقف و دیواره‌ها به روش عنکبوتی به یکدیگر وصل شده‌اند. انتخاب نام عنکبوتی به دلیل شیوه ساخت آن است که مثل تنیدن تار عنکبوت است. اتصال مناره‌ها طوری است که وزن آنها به صورت مساوی، روی سقف و دیواره‌ها تقسیم شده و از آنجا هم به زمین منتقل می‌شود. دیواره‌ها کمی حالت زاویه‌دار دارند که انتقال وزن را از مناره به زمین ساده‌تر می‌کند.

ـ قسمت جالب این نحوه ساخت، آنجاست که در محل اتصال مناره به سقف، دریچه‌ای تعبیه شده که مثل یک کانال تهویه عمل می‌کند. این کانال در تابستان هوای گرم و آلوده را از فضای مسجد خارج و هوای پاکیزه را از طریق بادگیر مخصوصی که در سقف بنا شده، وارد مسجد می‌کند. به این ترتیب یک تهویه طبیعی صورت می‌گیرد. در زمستان هم برای ممانعت از ورود هوای سرد، این کانال پوشانده می‌شود.