ویتامین‌ها همیشه مفید نیستند

دکتر فرشته علیمردانی، داروساز در گفت‌وگو با «جام‌جم» با اشاره به این نکته که مصرف مولتی‌ویتامین‌ها به نسبت گذشته افزایش پیدا کرده است، یادآور می‌شود: امروزه تبلیغات درباره مصرف این نوع داروها بیشتر از گذشته شده و این می‌تواند دلیلی برای افزایش مصرف ویتامین‌ها باشد، اما علاوه بر این مورد، تغذیه نادرست و وجود عواملی که باعث کاهش جذب مواد ضروری بدن می‌شود نیز باعث شده مردم مجبور به استفاده از این مواد شوند.

به گفته وی، مولتی‌ویتامین‌ها و مکمل‌ها نباید بی‌دلیل مصرف شوند و تنها مصرف درست و به موقع آنها ضروری است، چون در شرایط فعلی عواملی مانند آلاینده‌های هوا، استرس و تغذیه نامناسب باعث کاهش جذب مواد غذایی و کاهش قدرت ایمنی بدن می‌شود و نیاز به مصرف برخی ویتامین‌ها بیشتر از قبل شده است.

خیلی از مردم در زندگی‌های شلوغ این زمانه، ترجیح می‌دهند به جای اهمیت دادن به تغذیه مناسب، بیشتر از قرص‌های ویتامین استفاده کنند. دکتر علیمردانی با تاکید بر این نکته که اگر فرد، تغذیه کاملی داشته باشد، معمولاً مصرف مولتی‌ویتامین‌ها نیز ضرورتی ندارد، می‌گوید: با توجه به این‌که در اغلب موارد تغذیه افراد کامل و مناسب نیست یا به دلایل مختلفی مانند سن یا بیماری‌های مختلفی که افراد با آنها روبه‌رو هستند، مصرف بعضی ویتامین‌ها ضروری است. به گفته دکتر علیمردانی، در کنار این نیاز، مصرف نادرست ویتامین‌ها هم می‌تواند سبب بروز عوارض مختلفی شود. به همین دلیل مصرف خودسرانه و بدون تجویز پزشک به هیچ وجه توصیه نمی‌شود.

با این‌که بارها درباره عوارض ناشی از مصرف خودسرانه داروها صحبت شده، اما هنوز خیلی از افراد به اشتباه تصور می‌کنند مصرف ویتامین‌ها بی‌ضرر است. این گروه معمولا با خیال راحت و هر وقت که خودشان تشخیص می‌دهند ویتامین‌های مختلف را امتحان می‌کنند تا مشکلشان برطرف شود.

دکتر علیمردانی با اشاره به این‌که مصرف خودسرانه ویتامین‌ها باعث ایجاد عوارضی برای افراد می‌شود، می‌گوید: مقدار اضافه ویتامین‌های محلول در چربی از بدن دفع نمی‌شود و در نتیجه می‌تواند مضر باشد. ویتامین‌های محلول در آب عوارض کمتری دارد، اما در هر صورت خوردن بیش از حد ویتامین‌ها برای بدن عوارضی ایجاد می‌کند. مثلاً اگر ویتامین‌ A بیش از حد معمول مصرف شود، می‌تواند باعث بی‌اشتهایی، کم‌خونی و حالت تهوع و استفراغ شود.

وی با تاکید بر این‌که گاهی مصرف بیش از حد برخی ویتامین‌ها می‌تواند خطرناک باشد، خاطرنشان می‌کند: مصرف بعضی از ویتامین‌ها به خصوص ویتامین A و D و مصرف برخی از مواد معدنی حتی ممکن است ایجاد مسمومیت کند. به همین دلیل باید دقت داشته باشید که مولتی‌ویتامین‌ها نباید به عنوان مکمل غذایی مصرف شود و حتماً مصرف این داروها باید با نظر پزشک باشد.

به گفته وی پزشک معالج هر فرد بهترین کسی است که می‌تواند نوع و مقدار مصرف مولتی‌ویتامین‌ها را مشخص کند.

دکتر علیمردانی توضیح می‌دهد: انتخاب و مصرف مولتی‌ویتامین مناسب به شرایط خود فرد بستگی دارد و کسی نمی‌تواند به دلیل شباهت داشتن با فردی دیگر از قرص‌های ویتامین مخصوص او استفاده کند. به گفته وی بیماری‌ها و عوامل مختلفی که در سابقه پزشکی افراد وجود دارد تعیین‌کننده نوع مولتی‌ویتامین مناسب هر فرد است.

بسیاری از مردم و حتی برخی از افراد تحصیلکرده جامعه ترجیح می‌دهند به جای این‌که وقتشان را برای پخت غذا و مصرف آن اختصاص دهند، بیشتر به کارهای خود برسند و هر شب با مصرف یک قرص، کمبودهای غذایی را جبران کنند. دکتر علیمردانی ضمن اشتباه دانستن این شیوه یادآور می‌شود: مولتی‌ویتامین‌ها هیچ وقت نباید به عنوان مکمل غذایی مصرف شوند، چون هر یک از مواد غذایی در کنار مواد دیگر نتایجی خاص دارد. به عنوان مثال مکملی مثل کلسیم اگر در کنار آهن باشد، جذب آهن را کم می‌کند در حالی که ویتامین E جذب آهن را افزایش می‌دهد.

هنگام استفاده از ویتامین‌ها معمولا آنها را در شکل‌های مختلفی می‌بینیم؛ قرص‌، کپسول، آمپول، قرص جوشان و...

دکتر علیمردانی در این‌باره توضیح می‌دهد: شکل‌های مختلف دارویی معمولاً روی جذب دارو تاثیر می‌گذارد. البته اشکال مختلف دارویی، دارای مواد مختلفی نیز هستند، مثلاً ممکن است میزان ماده موثر یک قرص جویدنی یا یک قرص جوشان متفاوت باشد.

به گفته وی علاوه بر میزان مواد موثر و چگونگی جذب دارو، اشکال مختلف از نظر نوع مصرف هم تفاوت دارد. به عنوان مثال معمولاً کودکان یا افراد سالمند از داروهای جوشان راحت‌تر استفاده می‌کنند.