یخ‌های قطبی به جوش می‌آیند

دکتر لیندا ایوانی از دانشگاه سایراکوس نیویورک همراه گروهی از دیگر دانشمندان به سراغ 50 میلیون سال پیش رفته اند و با بررسی سطح دی‌اکسیدکربن هوای آن موقع زمین به دنبال تصویری از آینده زمین هستند. وی در گفت‌وگوی اختصاصی با سیب نکات جالب توجهی در این زمینه مطرح کرده است.

این‌که برای یافتن پرسش مهمی همچون وضعیت آینده زمین، در شرایطی که سطح دی‌اکسیدکربن اتمسفر آن افزایش می‌یابد چگونه خواهد بود، به سراغ میلیون‌ها سال پیش رفته‌اید در نوع خود جالب توجه است. چرا گذشته را انتخاب کرده‌اید؟

در تحقیقات زمین‌شناسی انبوهی از نکات جالب توجه دیده می‌شود. یکی از مهم‌ترین نکات این است که همان اتفاقاتی که در میلیون‌ها سال پیش و در پی یک سری تغییر و تحولات زمین‌شناختی روی داده‌ در قالب جدیدی باز هم در حال شکل گرفتن هستند. البته در اینجا قرار نیست باز هم شهاب‌سنگی به زمین برخورد کند و انقراض نسل تازه‌ای روی دهد، بلکه این بار اقدامات مخرب انسان‌ها ریشه اصلی این تغییر و تحولات است. در میلیون‌ها سال پیش، شرایط زیست‌محیطی زمین به گونه‌های مختلفی دستخوش تغییرات زیادی شد. افزایش سطح گاز گلخانه‌ای دی‌اکسیدکربن از جمله تبعات این تغییرات بوده است. اگر نگاهی به اطراف خود داشته باشیم متوجه می‌شویم باز هم سطح این گاز در اتمسفر زمین افزایش یافته است. این همان فرآیندی است که از آن به شرایط گلخانه‌ای یاد می‌شود.

برای بررسی این نکته و ارائه اظهارنظرهای قطعی باید موارد گوناگونی را مورد بررسی قرار داد. مطالعه دقیق فسیل‌ها و سنگواره‌ها از جمله این راه‌ها هستند. در کل می‌توان گفت به احتمال فراوان سطح دی‌اکسیدکربن در اتمسفر زمین در 50 میلیون سال پیش به مراتب فراتر از امروز بوده است. اما نباید یک نکته را فراموش کرد این‌که در آن دوران انسانی وجود نداشته است که بخواهد تغییرات عمدی در اوضاع جوی زمین ایجاد کند. طی تقریبا دو قرن گذشته آنچنان تغییراتی از سوی انسان در محیط زیست زمین و فاکتورهای مرتبط با آن ایجاد شده است که سایر کارشناسان هشدار می‌دهند اگر همین روند ادامه داشته باشد وضعیت امروز زمین در مقایسه با 50 میلیون سال پیش به مراتب وخیم‌تر خواهد شد.

طی چند دهه گذشته مطالعات زیادی در خصوص قطبین زمین انجام شده است و حتی در بسیاری از موارد دانشمندان به همان مناطق رفته‌اند. مطالعات آنها و آنچه ما انجام داده‌ایم نشان می‌دهند در ده‌ها میلیون سال پیش، دمای میانگین بسیاری از نقاط زمین به مراتب بالاتر از دوران فعلی بوده است، اما در خصوص مناطق قطبی این تفاوت بیشتر به چشم می‌آید. تحقیقات ما نشان می‌دهد در 50 میلیون سال پیش دمای مناطق قطبی زمین تا 30 درجه سانتی‌گراد گرم تر از دوران فعلی بوده است. بدون شک براحتی می‌توان متصور شد که در چنین دمایی حتی مناطق قطبی زمین نیز دارای پوشش گیاهی بوده‌اند.

همان طور که گفته شد فاکتورهای زیادی در این خصوص تاثیرگذار هستند. در اینجا یک رابطه دو سویه وجود دارد. این‌که بالا بودن غلظت دی‌اکسیدکربن در اتمسفر زمین با بالا بودن دمای زمین در آن دوران ارتباط تنگاتنگی داشته است؛ اما اکنون این پرسش مطرح می‌شود که چرا در عصر حاضر نیز چنین نگرانی‌هایی وجود دارد؟ دلیل این نگرانی کاملا روشن است، چون در دوران فعلی نیز به واسطه یک سری اقدامات عمدی که بشر در پشت همه آنها قرار دارد سطح غلظت دی‌اکسیدکربن جو زمین در حال افزایش است. پس شاید چندان دور از ذهن نباشد که فکر کنیم در آینده باز هم دمای هوای زمین افزایش پیدا کند.

صحبت کردن در این خصوص چندان ساده نیست. نکته مهم این که اقدامات بشری در کنترل خود ماست. یعنی اگر بخواهیم می‌توانیم بسیاری از اقدامات مخرب و تاثیرگذار در پایداری اتمسفر زمین را متوقف کنیم. اما این نکته را نیز مد نظر داشته باشیم که حتی اگر همین الان انتشار گازهای گلخانه‌ای را متوقف و کربن کمتری راهی محیط‌زیست زمین کنیم باز هم باید مدت زیادی صبر کنیم تا پایداری اوضاع جوی زمین به حال اول خود باز گردد.

این یک هشدار جدی است. زمین در میلیون‌ها سال پیش دورانی را پشت سر گذاشت که تبعات آن برای همگان روشن است. انقراض نسل گونه‌های متنوع زیستی روشن‌ترین نتیجه این فرآیند بوده است. اکنون دانشمندان هشدار می‌دهند در صورت تداوم شرایط فعلی باز هم چالشی نوین فراروی زمین خواهد بود. مناطق قطبی زمین بتدریج گرم می‌شوند و حتی آب این مناطق داغ می‌شود و گرچه احتمالا پوشش گیاهی در آن مناطق روییده می‌شود اما بسیاری از جانوران ساکن آنجا نابود می‌شوند. نکته مهم‌تر این است که همه چیز در اختیار خود ماست، البته اگر به وضعیتی که امروز زمین به آن گرفتار شده است، آگاه باشیم.