سایه سنگین خشکسالی بر کشور

به گزارش «جام‌جم» تغییر وضعیت بارندگی، افزایش دمای هوا، بالا رفتن سطح زیر کشت، برداشت بیش از حد از آب‌های زیرزمینی، افزایش نیازهای آبی در صنعت و کشاورزی و به طور کلی اسراف آب در ایران باعث شده است منابع آبی در تمامی دشت‌های ایران به پایین‌ترین سطح در 50 سال اخیر برسد.

از سوی دیگر کاهش 24 درصدی میزان بارش‌ها در سال آبی جاری نسبت به سال قبل و افزایش شدید دمای هوا در ماه‌های اخیر منجر به افزایش مصرف آب شده به طوری که وضعیت آب کشور را در شرایط بحرانی قرار داده و بر این اساس مسوولان دائم در حال هشدار دادن نسبت به رعایت الگوی مصرف در فصل گرم تابستان هستند.

محمدرضا عطارزاده، معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا می‌گوید: در سال آبی جاری بارش‌هایی کمتر از سال گذشته داشتیم به طوری که 24 درصد نسبت به متوسط بلندمدت (دوره 40 ساله) این بارش‌ها کمتر شده و روان آب نیز حدود 59 درصد نسبت به 40 سال اخیر در رودخانه‌ها با کاهش مواجه بود و در مجموع باعث بروز خشکسالی نسبتا سنگینی در کشور شده است.

وی تصریح می‌کند: با ذخایری که در سدها وجود داشت و مدیریت مصرف آب تاکنون بدون هیچ‌گونه مشکلی در اغلب نقاط کشور آب شرب، صنعت و کشاورزی تامین شده است.

وی با ابراز امیدواری نسبت به بارش‌ها در پاییز سال جاری تاکید دارد: پیش‌بینی‌های لازم برای ذخایر آبی سال آینده صورت گرفته و هواشناسی تا یک ماه آینده پیش‌بینی مستدلی از وضعیت بارش‌ها در سال آبی آینده به ما اعلام خواهد کرد.

معاون وزیر نیرو در امور آب درباره حجم ذخایر آبی کشور می‌گوید: در حال حاضر 24 میلیارد مترمکعب حجم ذخیره آبی کشور است که در وضعیت مساوی نسبت به سال قبل قرار دارد؛ اما امسال حدود 10 میلیارد مترمکعب نسبت به سال گذشته حجم ورودی آب به مخازن با کاهش روبه‌رو بوده است.

عطارزاده درباره برنامه‌های اجرا شده درخصوص تنظیم تامین آب کشاوزی در مناطقی که با خشکسالی مواجه شده‌اند، تصریح دارد: در برخی نقاط مانند اصفهان تدابیر لازم اندیشیده شده تا کشاورزان با کشت پاییز، امکان دریافت آب داشته باشند. همچنین باغات با استفاده از کانال‌ها به جای رودخانه برای آبیاری آب دریافت خواهند کرد.

وی در پاسخ به این سوال که آیا شرایط فعلی آب کشور در حد اضطرار و بحران قرار دارد، تاکید می‌کند که در چنین شرایطی قرار نداریم و ما با بحران آب رو به رو نیستیم.

این اظهارات عطارزاده در حالی است که در برخی استان‌ها از جمله استان هرمزگان، آب شرب به صورت تانکری و محدود در اختیار مردم قرار می‌گیرد.وی در پاسخ به این موضوع می‌گوید: با بارش‌هایی که در استان وجود داشت، سد میناب پرآب شد و مشکلی در زمینه آب شهری وجود ندارد و فقط در برخی روستاها به دلیل کمبود آب، آب با تانکر در اختیار مردم قرار می‌گیرد تا از بخشی از مشکلات کاسته شود.

عطارزاده درخصوص افزایش مصرف آب در سطح استان تهران می‌گوید: در حال حاضر آب تهران را 4سد پشتیبانی می‌کند و با همکاری مردم و استفاده مناسب از ذخایر در طول تابستان مدیریت خوبی صورت گرفته است ولی توصیه همیشگی ما مصرف بهینه آب و جلوگیری از اسراف است.

این در حالی است که شرکت آب و فاضلاب استان تهران هفته گذشته را پرمصرف‌ترین هفته در ماه جاری اعلام کرد و گفت: مصرف آب شرب در تهران به مرز هشدار رسیده به طوری که روزانه 3 میلیون و 250 هزار مترمکعب آب در تهران طی هفته گذشته مصرف شد.

در چنین وضعیتی، حاکم شدن شرایط خشکسالی در کشور نیازمند تدابیری است که دولت در این زمینه اقداماتی انجام داده است ولی عطارزاده، معاونت امور آب وزارت نیرو در گفت‌وگو با «جام‌جم» اشاره‌ای به تدابیر صورت گرفته نکرد.

اگرچه هم‌اکنون وزارت نیرو خود را برای سازگاری با کم‌آبی آماده می‌کند، با این حال طبق آمارها آب پشت سدها 4 درصد بیشتر از سال‌های گذشته است.

بر اساس این گزارش، در حال حاضر مخازن آبی کشور 19 میلیارد و 623 میلیون مترمکعب آب دارند که این رقم سال گذشته 18 میلیارد و 951 میلیون مترمکعب بوده است.

بر اساس این آمارها، در سال آبی جاری (از مهر 89 تا مهر 90) 185 میلی‌متر بارش در کشور صورت گرفته که نسبت به میانگین 40 ساله اخیر با 24 درصد کاهش روبه‌رو بوده است.

همچنین با بالا رفتن دمای هوا و افزایش مصرف، وضعیت آب در کشور در شرایط هشدار قرار گرفته است به طوری که مصرف آب استان تهران با وجود هدفمندی یارانه‌ها از ابتدای سال جاری تاکنون 6/4 درصد افزایش داشته است.

طبق این گزارش از ابتدای سال جاری تاکنون 398 میلیون و 448 هزار مترمکعب آب در تهران مصرف شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل با 2 درصد افزایش روبه‌رو بوده که میزان مصرف سال قبل 398 میلیون و 367 هزار مترمکعب اعلام شده است.

بالاترین مصرف آب طی هفته قبل در تهران مربوط به روزهای شنبه و یکشنبه است که با دمای هوای 40 درجه مصرف آب به 3میلیون و 250 هزار مترمکعب رسید.با این حال کارشناسان نسبت به روند کاهشی ذخایر آبی زیرزمینی، افزایش مصرف و اسراف آب هشدار داده‌اند و تاکید دارند که باید تدابیر لازم به منظور جلوگیری از شدت یافتن بحران برای تامین آب به کار گرفته شود.

کارشناسان می‌گویند: تغییر وضعیت بارندگی وبالا رفتن سطح زیرکشت و افزایش نیازهای آبی کشور باعث برداشت آب در دشت‌های کشور از منابع زیر سطحی شده وعمق و بستر‌آب از 10 تا 15متر به 100 تا 150 متر و در برخی مناطق کشور حتی به 200 متر رسیده است.

کارشناسان می‌گویند قنات‌ها و کاریزها نیز در مناطق کم‌آب و کویری از کار افتاده‌اند و استان یزد به عنوان مظهر کم‌بارشی در ایران که احداث قنات در آن به هزاران سال می‌رسد در سال‌های اخیر با پایین‌ترین حد آب دریافتی از قنات‌ها روبه‌رو شده است.

ایران با 90 درصد اقلیم خشک جزو کشورهای شدیدا بیابانی است. طبق برآورد کارشناسان تراز آبی کشور 130 میلیارد مترمکعب است که 10 میلیارد به نسبت سال 55 کمتر شده که این یعنی رسیدن به مرحله اضطرار.

از این رو، بهینه‌سازی مصرف آب و انرژی به عنوان تنها راه حفظ منابع در شرایط کنونی است.

زیبا اسماعیلی/ گروه اقتصاد